Unilever groeit tegen de klippen op

De omzet van Unilever kwam vorig jaar boven de 50 miljard euro uit. Met dank aan de opkomende markten. Ondertussen verdwijnen de banen in Europa in ras tempo.

AMSTERDAM - Unilever behaalde vorig jaar een omzetgroei van 10,5 procent, tot 51,3 miljard. De winst groeide met 7 procent tot 4,9 miljard euro. Beleggers reageerden opgetogen: de koers van het aandeel schoot omhoog.


Vrolijk was ook de stemming in de zaal waarin topman Paul Polman, met zijn financiële man Jean Marc Huet in zijn kielzog, verscheen voor een groep financieel analisten. Beide mannen waren gehuld in ruimtepak, compleet met helm - om aandacht te vragen voor de lancering van de campagne voor Axe Apollo, waarvoor ruimtevaarder Buzz Aldrin (de tweede mens die de maan betrad) is gestrikt. 22 klanten kunnen er een ruimtereis mee winnen, van wie één uit Nederland.


De boodschap van Polman en Huet was min of meer gelijk aan die van de voorgaande jaren: de groei concentreert zich in de opkomende markten, Europa blijft het verste achter. 55 procent van de omzet komt momenteel uit die markten. Binnen het concern groeit de markt voor persoonlijke verzorging (deodorants, shampoos en dergelijke) het hardst. Die levert eenderde van de omzet en zelfs 40 procent van de totale winst van het concern.


De levensmiddelenverkoop (met merken als Knorr en diverse margarines) groeide vrijwel niet. Het was de enige activiteit waarin de bedrijfswinst daalde. Polman hamerde er echter op dat het bedrijf niet van deze activiteiten af wil. De cijfers maken duidelijk genoeg waarom: de winstmarge daalde weliswaar (van 19,3 procent naar 18 procent), maar is nog altijd de hoogste van alle activiteiten. In de hoek van de voedselactiviteiten worden echter nog wel wat bedrijven verkocht, zoals in de afgelopen jaren al diepvriesactiviteiten en de Amerikaanse pindakaas van Skippy werden afgestoten.


De concernomzet groeide met 10,5 procent, die in Europa met een schamele 2,9 procent. Zonder wisselkoerseffecten en de effecten van acquisities en afstotingen resteert een kleine Europese groei van 0,8 procent. In december had Polman al gezegd dat hij verwacht dat Europa het nog tien jaar lang zonder groei zal moeten stellen.


Banen sneuvelen

Waar Unilever de laatste jaren als nooit tevoren groeit, gaan in Nederland bij het concern alleen maar banen verloren. In 2005 werkten er 4.728 mensen in Nederland, in 2010 nog hooguit 3.300. In België daalde het aantal banen van 875 naar hooguit 600. Al met al een daling van de werkgelegenheid in de Benelux met 30 procent.


Over de periode na 2010 zijn geen cijfers bekend, maar zeker is dat de krimp doorging. Zo vertrok vorig jaar de Prodentfabriek uit Amersfoort. Dat ging ten koste van 55 banen. In 2011 raakte eenderde van de 200 mensen in de ijsfabriek in Hellendoorn zijn baan kwijt. In 2010 werden 95 banen van de Unoxfabriek in Oss verplaatst naar Polen.


Unilever is bezig met een Europees programma om diensten zoals bewaking, receptie en catering af te stoten en uit te besteden aan Sodexo - een contract van 90 miljoen euro per jaar en meer dan duizend banen in heel Europa. Het bedrijf onderhandelt hierover met de vakbonden.


In België zijn met die afstoting 65 banen gemoeid. In Nederland gaat het volgens vakbondsbestuurder Marjolein Dubbelaar van FNV Bondgenoten om 90 banen. Tot nu toe, zegt zij, lukte het altijd met Unilever een goede regeling te treffen. Maar of dat nu ook lukt, weet ze nog niet zo zeker.


Unilever heeft een eindbod op tafel gelegd dat door de kaderleden van de FNV is afgewezen. Er zijn drie grote geschilpunten: de lengte van een baangarantie, toezeggingen over loonsverhogingen in de komende jaren en reparatie van het pensioengat dat ontstaat als mensen naar een andere werkgever overgaan.


In Groot-Brittannië, Unilevers tweede thuisbasis, is het niet beter. In de zomer van vorig jaar kondigde het concern aan een reeks fabrieken te sluiten, waarbij 500 banen zouden sneuvelen (plus 300 bij toeleveranciers). Alleen al door die ingreep daalde het aantal werknemers in Engeland met bijna 7 procent naar 7.000 man.


Van alle markten waarop Unilever actief is, groeit die in West-Europa al jaren het minst, maar ze groeit wel. De werkgelegenheid daalt echter snel. Sinds 2009 staat de teller volgens Unilevers eigen opgave op 29 duizend man in Europa, nauwelijks meer dan de helft van 2002.


Maar in feite daalt de werkgelegenheid in Europa nog sterker. Unilever heeft de laatste jaren flink wat bedrijven overgenomen. Alle banen die op die manier bij het concern kwamen, zijn geschrapt. De grootste overnames waren die van Alberto Culver in 2010 en een aantal merken van Sara Lee in 2009 (Prodent, Zendium, Biotex), beide vooral cosmetica.


Met die overnames werden honderden banen in Europa bij Unilever binnengehaald, maar die verdwenen even zo snel weer. De ingekochte productiefaciliteiten werden een na de ander ingekrompen of gesloten, zoals de Amersfoortse tandpastafabriek (overgenomen van Sara Lee) overkwam. Ook de sluitingen in Engeland en Wales, vorig jaar, betroffen allemaal fabrieken uit de boedel van de overgenomen concerns Sara Lee en Alberto Culver.


Unilever is 'going'

En toch zit Unilever meer dan ooit deze eeuw op een gestaag groeipad. Volgens Robert Jan Vos, financieel analist bij ABN Amro, blijkt dat uit het feit dat er steeds meer bedrijven worden overgenomen en minder worden verkocht.


In de zes jaar tot en met 2008 nam Unilever voor 991 miljoen bedrijven over en verkocht voor 6,7 miljard. In de drie jaar die volgden, was het beeld totaal omgedraaid. Er werd nog voor 2,5 miljard verkocht, maar voor 4,8 miljard ingekocht.


Het banenverlies gaat niet gepaard met grote reorganisaties, integendeel. Grote reorganisaties zijn zeldzaam geworden. 'Het zijn steeds kleinere stapjes die het concern maakt', zegt Vos. Dat blijkt uit de cijfers. Vijf jaar geleden schommelden de reorganisatie-uitgaven rond de 2,2 procent van de omzet, de laatste jaren nog maar rond de 1,3 procent. En afgelopen jaar nog maar 1,1 procent van de omzet.


Is topman Paul Polman aan het uitdrijven en staat Unilever in de oogstmodus? Vos: 'Je kan wel zeggen dat Unilever nu meer dan ooit een going concern is.' Polman zelf noemt het 'duurzame groei': gewoon zorgen dat grote reorganisaties niet nodig zijn. Dat heeft grote voordelen voor beleggers. Vos: 'Unilever heeft zelf wel eens gezegd boringly predictable te willen worden. Ik denk dat dat ze steeds beter lukt.'


Voorspelling: dit jaar zullen weer Unileverbanen verdwijnen uit Europa.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden