Unieke verzameling gebarentaal in 2000 filmpjes

De Radboud Universiteit Nijmegen komt vrijdag met een primeur: het Corpus Nederlandse Gebarentaal. Dit is een verzameling van ruim 2000 filmpjes waarin 92 doven met elkaar in discussie gaan of elkaar iets vertellen.

Een kleine club horende en dove onderzoekers filmde de gebarentaal met als doel een beeld te krijgen van de ontwikkeling van de Nederlandse gebarentaal. Echt goed onderzoek daarnaar was er nog niet.

Omdat gebarentaal geen eigen schrift heeft, zijn er geen boeken of tijdschriften om te bestuderen. Er zijn ook geen televisieprogramma's in deze taal. De onderzoekers van de gebarentaalgroep van de Radboud Universiteit moesten dus zelf op zoek naar mensen die de Nederlandse Gebarentaal gebruikten en opnames maken van hun gebaren.

(verhaal gaat door onder video)

]]>

Medewerker Johan Ros, die vanaf zijn geboorte doof is, bezocht voor het onderzoek dove personen in diverse regio's en van verschillende leeftijden. Niet iedereen was direct enthousiast om mee te werken, vertelt hij. "Mensen waren soms terughoudend, omdat gebarentaal vroeger onderdrukt werd. Je mocht eigenlijk niet gebaren. Vooral ouderen vonden het eng om mee te doen, maar we hebben uiteindelijk heel verschillende leeftijden kunnen filmen."

En toen bleek dat generaties hun eigen gebaren hebben. Ros laat zien dat het woord 'fotocamera' door een ouder iemand wordt uitgebeeld alsof het nog een toestel is waar je je hoofd onder een doek moet houden om de foto te maken. Jongeren maken een drukgebaar.

Ook regionaal zijn er verschillen. Het is voor de onderzoekers interessant om te zien dat iemand uit Groningen anders gebaart dan iemand uit Voorburg. Onderzoekster Inge Zwitserlood is opgetogen over de grote variatie. "Het is een waardevolle bron van data geworden.

Niet alleen voor onderzoekers van de taal. Ook mensen die les geven of de taal willen leren, kunnen veel van dit materiaal opsteken. En dove mensen zelf kunnen eens kijken hoe andere doven een verhaal vertellen of discussieren."

Het aantal mensen dat gebarentaal als eerste taal gebruikt, neemt de laatste jaren af. Voor een belangrijk deel komt dat doordat steeds meer doven cochleaire implantaten krijgen, geavanceerde gehoorapparaten. Johan Ros vertelt dat de implantaten nu aan de lopende band worden aangelegd.

Niet per definitie een positieve ontwikkeling, vindt hij. "Mensen met zo'n implantaat worden naar de horende wereld gedirigeerd en gebarentaal wordt niet gebruikt. Maar het apparaat is vaak niet genoeg om goed te kunnen horen, dus dan hebben ze toch gebarentaal nodig. Sommigen komen daardoor in een isolement terecht."

Vrijdag wordt het corpus gepresenteerd met een workshop voor mensen uit het onderwijs, belangenverenigingen van doven en slechthorenden en wetenschappers die zich bezighouden met gebarentaal. Dan wordt ook de publieksversie van het corpus gepresenteerd: een website voor doven, tolken, familie van doven en andere die gebarentaal als tweede taal leren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden