Underdog in China

DE CHINESE schrijfster Hong Ying debuteerde vorig jaar in het Westen met de roman Zomer van verraad. Het boek gaat over de studentendemonstraties op het Tiananmen-plein in Peking, die in juni 1989 gewelddadig door het leger werden onderdrukt....

Hong Ying werd in 1962 geboren in Chongqing in de provincie Sichuan, in de nadagen van de grote hongersnood die voorafging aan de Grote Sprong Voorwaarts. Ying, die thuis 'Zesje' werd genoemd, omdat ze het zesde kind was, groeide op in een overvolle sloppenwijk op een heuvel aan de zuidoever van de Yangtse, een van de twee rivieren waartussen de stad is gebouwd. De armenwijk op de zuidoever is 'de vuilnishoop van de stad': zwarte houten krotten bedekt met asbestplaten, een doolhof van donkere stegen en binnenplaatsen.

Er zijn nauwelijks riolen en er is geen vuilophaaldienst. Het afval ligt te rotten in de greppels langs de straten of spoelt met de regen de heuvel af, de rivier in. Er hangt permanent een ondraaglijke stank. Deze miserabele zuidhelling wordt aan het oog van het veel welvarender centrum van de stad onttrokken door 'een gordijn van mist', dat vrijwel altijd boven de rivier hangt. De krotten bieden onderdak aan tienduizenden armen, onder wie de leden van de familie Hong. Met dertien andere gezinnen wonen zij in een huis dat aan een rijke familie heeft toebehoord, die eind 1949, toen de communisten de macht overnamen, haar biezen heeft gepakt.

Het gebouw bevat twee gemeenschappelijke keukens, er is geen waterleiding en ook geen bad- of toiletvoorziening. De familie Hong - ouders, vier dochters, twee zoons - heeft de beschikking over een kamer en een zoldertje waar je niet kunt staan. Yings vader was veerman, maar hij kan niet meer werken doordat hij bij een bedrijfsongeval bijna blind is geworden, Yings moeder doet zwaar werk, ze sjouwt met stenen en zand.

De autobiografie loopt tot 1980, tot Ying achttien is en haar vermoedens over het verschil tussen haar achtergrond en die van haar broers en zusters bewaarheid worden. Het is het jaar waarin zij haar familie de rug toekeert.

Uit Hongerdochter leer je veel over de Chinese samenleving van voor en na de communistische machtsovername, en over de wijze waarop die op elkaar aansloten. De traditionele Chinese samenleving, een harde boerenmaatschappij, werd gekenmerkt door bittere armoede, overbevolking, gewelddadige conflicten, collectief egocentrisme, achterdocht, bijgeloof en een peilloze minachting voor vrouwen.

De maoïstische ideologie bracht voornamelijk meer ellende. De neiging tot bemoeizucht en sociale controle werd onder het communistische bewind officieel gesanctioneerd door mensen aan te zetten elkaar te bespioneren en te verklikken. De gevolgen varieerden van openbare beschimping tot verbanning naar werkkampen of executie. Het grillige beleid en het gebrek aan economisch inzicht van de Grote Leiders had daarnaast een reeks omvangrijke catastrofes tot gevolg, waardoor het maatschappelijk meegevoel nog verder terugliep.

Yings autobiografie verschilt van andere uit China afkomstige (auto)biografieën doordat zij een verhaal vertelt dat nog niet eerder verteld is: dat van underdogs, van straatarme mensen, zwaar uitgebuite arbeiders, de klasse die in de Volksrepubliek juist verondersteld werd in de macht te delen. Dat die ideologie goeddeels op leugens berustte was al bekend, maar wie door Yings rauwe relaas het werkelijke leven van deze mensen tot zich laat doordringen, zal dat niet licht meer vergeten.

Doordat Ying nogal hortend vertelt, lijkt haar verhaal des te scherper naar het leven getekend. Zonder veel uitleg laat ze zien hoe de bevolking zich blindelings van de ene van bovenaf opgelegde campagne in de andere stort. Men deed mee, of men nu gemobiliseerd werd voor de Contra-Revolutionaire Liquidatie Campagne, waarbij tallozen in het openbaar door volkstribunalen werden berecht, voor de Communistische Campagne voor de Nieuwe Moraal, waarbij vooral op overspel gelet diende te worden, of voor de Zelfkritiek Campagne.

Iedereen is bang, niemand heeft inzicht in de gebeurtenissen. Wie de ene dag gezien wordt als trouw volgeling van de beginselen van de Culturele Revolutie, kan de volgende dag afgeschilderd worden als een zwarte reactionair. De campagnes van de overheid komen over de bevolking als natuurrampen.

Uit de namen van Ying en haar broers en zusters, 'Zesje', 'Grote Zus', 'Vijfde Broer', 'Tweede Zus', blijkt eens temeer hoe weinig individualisme China kent: mensen hebben geen namen, ze zijn een nummer in een groep verwanten. Direct daarmee verbonden is het enorme gebrek aan privacy. Ying kan letterlijk nergens alleen zijn, boeken moeten verstopt worden, dagboeken zo zijn geschreven dat niemand ze begrijpt. Ze niet weg zonder dat iemand wil weten waar ze heengaat. Zelfs alleen naar de wc gaan is onmogelijk.

Het belang van Hongerdochter is niet uitsluitend gelegen in het tijdsbeeld, of zoals Ying het formuleert 'de schets van het monsterachtige leven van China's armste stedelingen'. Het boek biedt meer dan dat. Ying weet bijvoorbeeld degene die zij als 18-jarige was in al haar ongenuanceerde kwaadheid, botheid en verongelijktheid, bijzonder goed te treffen, terwijl ze tegelijkertijd schrijft met de distantie van iemand die die fase allang achter de rug heeft.

Heel direct geeft ze blijk van een diepe afkeer van haar moeder, van haar lelijkheid, haar onverschilligheid, haar driftbuien en de mate waarin ze zich door haar verwaarloosd voelt. Aan de andere kant is de beschrijving van haar moeder zo vol mededogen dat je moet concluderen dat ze heel goed begrijpt waardoor haar moeder de vrouw is geworden is aan wie ze zo'n hekel heeft gekregen. Dat Ying het boek aan haar heeft opgedragen, wijst ook in die richting.

Iets soortgelijks geldt voor haar biologische vader, haar stiefvader en voor 'Big Sister'. De bitsheid die de omgang met hen kenmerkt, staat bijna haaks op het begrip dat naar voren komt uit haar reconstructie van hun levensverhalen, die stuk voor stuk getuigen van een bijna niet te bevatten opeenstapeling van vernederingen en ontberingen. Hongerdochter is mooi karig geschreven, niet vloeiend en niet verfraaiend. De Engelse vertaling, Daughter of the River, loopt niet helemaal soepel, hier en daar zijn zinnen zelfs houterig. Dat stoort niet, integendeel, het draagt bij aan de authenticiteit van Yings bittere verhaal.

Leonoor Broeder

Hong Ying: Daughter of the River.

Bloomsbury, import Nilsson & Lamm; 279 pagina's; * 46,85.

ISBN 0 7475 3983 9.

Hong Ying: Hongerdochter.

Vertaald uit het Chinees door Michel Hockx en Hong Yu.

Meulenhoff; 270 pagina's; * 39,90.

ISBN 90 290 5493 X.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden