Column

Umar mag kwaken wat ze wil, en AKP'ers ook

Arif Gulen, de persvoorlichter van de Turkse ambassade in de Zweedse hoofdstad Stockholm, vroeg gisteren de zender TV4 de documentaire 'Seyfo 1915 - The Assyrian Genocide' van Aziz Said zondag niet uit te zenden. Dit omdat 'Seyfo' genocide betekent en er volgens de Turken in 1915 geen sprake was van volkerenmoord op naar schatting 1,5 miljoen Armeniërs.

Ebru Umar. Beeld anp

De Turkse delegatie bij de EU vroeg de Europese Commissie de financiële steun aan een voor 30 april gepland concert van het Dresden Symphonie Orkest in te trekken, omdat in de aankondiging het woord 'Aghet' voorkomt, 'catastrofe', een verwijzing naar 1915. De columniste Ebru Umar werd zaterdag aangehouden in haar huis in het Turkse Kusadasi, naar verluidt vanwege enkele kritische tweets over Erdogan. Umar werd zondag weer vrijgelaten, maar ze mag Turkije niet verlaten tot ze kan aantonen dat ze in Nederland werkt. Dat is niet zo ingewikkeld, een column uit de Metro of een interview dat ze maakte voor Libelle volstaan. Alleen gaat het de Turken niet om het recht, maar om intimidatie.

Dit zijn drie voorbeelden van Turkse pogingen de vrijheid van meningsuiting ook búiten Turkije in te perken, met name ongewenste meningen betreffende de Turkse historie of de 'basyüce', de 'Verheven Leider' Erdogan.

De Groene Amsterdammer zette zondag een eerder verschenen verhaal van journaliste Betsy Udink opnieuw online. Daarin legt Udink uitgebreid het denken en de achtergrond van Erdogan uit. Diens belangrijkste leermeester heet Necip Fazil Kisakürek (1904-1983), ook bekend als 'NFK', een Turkse dichter, schrijver en filosoof met sterk antisemitische en antidemocratische opvattingen. Van NFK is de term 'basyüce': om snel en doortastend aan de wil van het volk te voldoen, heeft Turkije behoefte aan een sterke man in een 'geavanceerde democratie': de dictatoriale paradox.

Rob Vreeken zocht gisteren in deze krant naar een verklaring voor de lichtgeraaktheid van Erdogan. Zijn het de dertien jaren die hij nu aan de macht is die hem een gevoel hebben gegeven dat kritiek per definitie ongepast is? Is hij een hypermannelijk type dat geen kritiek verdraagt - en al helemaal geen kritiek op de grootte van zijn geslacht?

Ik vermoed dat de verklaring eenvoudiger is. In Erdogan manifesteert zich de lichtgeraaktheid van de dictator die elke aanval, hoe futiel ook, als een bedreiging ziet voor zijn almacht. Hoe groter de macht, des te sterker de paranoia, de angst de macht te verliezen. Dat eindigt vaak in krankzinnigheid - we hebben in Europa de voorbeelden gezien en soms kun je in Erdogan daarvan de eerste tekenen al herkennen.

In Nederland zijn de meeste Turkse Nederlanders volgelingen van Erdogans partij AKP. Een deel van hen was verantwoordelijk voor de tweets en Facebookberichten waarin de arrestatie van Umar werd toegejuicht. Daarover ontstond veel ophef. Die was onterecht. Sommige helden van het vrije woord lijken vooral de vrijheid van hun meningsuiting te propageren. Maar onze kracht is dat Umar op twitter mag kwaken wat ze wil, en AKP'ers ook. Zolang er maar niet wordt opgeroepen tot geweld.

Overigens haalde de EC de aankondiging van het concert van het Dresden Symphonie Orkest 'tijdelijk' van haar site, vanwege 'bezwaren tegen de termen die in het project werden gebruikt'. Dat was een onjuist besluit, waarmee je Erdogan het gevoel geeft dat hij een voet tussen de deur heeft - iets wat je met machtswellustelingen niet moet doen, want dat zien ze als een aanmoediging verder te gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden