Nieuws Verkiezingen Polen

Ultraconservatieve Poolse regeringspartij heeft absolute meerderheid gewonnen

In Polen heeft de regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) de parlementsverkiezingen gewonnen. Bijna 44 procent van de kiezers stemde op PiS. Premier Mateusz Morawiecki noemt het de grootste verkiezingsoverwinning sinds de val van het communisme in 1990.

Leider van de Poolse Recht en Rechtvaardigheid (PiS) partij, Jaroslaw Kaczynski spreekt zijn supporters toe na de uitkomst van de eerste exitpolls. Beeld AFP

De ultraconservatieve partij van de grijze zetbaas Jaroslaw Kaczyński dankt zijn winst vooral aan de cascade aan sociale programma’s die PiS sinds 2015 heeft uitgerold. Een hoger minimumloon? Beloofd en uitgevoerd. Een forse kinderbijslag? Razend populair. De pensioenleeftijd? Verlaagd, tegen de Europese trend in. Medicijnen voor ouderen? Voortaan voor niks. De partij scoort daardoor uitstekend in de buitengebieden en plattelandsgemeenten waar kiezers zich voorheen gemarginaliseerd voelden. Eindelijk een partij die zich aan zijn beloften houdt, zeggen zij.

Aan de vooravond van de parlementsverkiezingen zondag in Polen was de verdeeldheid zo groot dat haast niemand eraan kan ontsnappen. Ook niet de gebroeders Kurski. Samen trokken ze ooit ten strijde tegen het communisme, nu staan ze recht tegenover elkaar in de Poolse mediawereld.

Rechtspopulisme

Zodoende heeft het rechtspopulisme in het Europa ten oosten van de Oder-rivier zich opnieuw springlevend getoond. PiS gaat op voor een nieuwe termijn van vier jaar, terwijl geestverwant Viktor Orbán in Hongarije al negen jaar zijn macht uitbouwt. In beide landen worden instituties in cultuur, media en rechterlijke macht afhankelijk gemaakt van de grillen van de regering, maar zolang daar een cocktail tegenover staat van sociale giften en christelijke, antiliberale retoriek, kunnen veel kiezers daar prima mee leven.

Met iets meer dan een kwart van de stemmen bleef de tweede partij, Burgercoalitie (KO), ver achter bij PiS. Tijdens de campagne leek KO zich vooral te willen onderscheiden als de ultieme anti-PiS-partij. Een duidelijk programma met een sociaal plan voor de gewone Pool bleef uit. Een lijstverbinding van linkse partijen (12 procent) maakt na vier jaar afwezigheid een come back in het parlement. Hetzelfde geldt voor Confederatie (6 procent), een extreemrechtse partij die zegt de Europese Unie te willen verlaten.

PiS-partijleider Kaczyński was zondag weinig euforisch; hij had op een nog grotere marge gerekend. De komende vier jaar wil hij het minimumloon trapsgewijs gaan ophogen: van 523 euro maandelijks (op dit moment) naar 930 euro (in 2024). ‘We verdienen dezelfde levenskwaliteit als het westen’, verklaarde Kaczyński eerder deze herfst. Op termijn wil hij aanhaken bij het niveau van Duitsland, zodat er een eind komt aan het ‘postkoloniale’ idee van de simpele, goedkope Pool.

Nieuw mandaat

Met het nieuwe mandaat op zak kan de PiS-partij bovendien weer de confrontatie gaan zoeken met Brussel. Er liggen plannen om de ‘staat’ diepgaand ‘te renoveren’, zegde Kaczyński toe, met de rechterlijke macht bovenop de stapel. Rechters die de voorbije jaren opkwamen voor hun onafhankelijkheid, kregen tuchtprocedures aan hun broek. Twee jaar geleden startte de Europese Commissie een zogeheten artikel-7 procedure, toen duidelijk werd dat de scheiding der machten in Polen in het geding was.

Zes op tien kiesgerechtigde Polen gingen stemmen, een veel hogere score dan vier jaar geleden, hetgeen zondag leidde tot lange rijen voor ambassades in het buitenland. De opvallend hoge opkomst was haast een evenaring van het record uit 1989 – een historische stembusgang na de val van het communisme.

HOE POLEN OP RAMKOERS KWAM TE LIGGEN MET BRUSSEL

Met een reeks omstreden maatregelen is de rechtsstaat in Polen in het nauw geraakt. Ondanks een strafprocedure door de Europese Commissie, wil de PiS-regering niet van haar koers afwijken.

In juni bepaalde het Europese Hof van Justitie dat een Poolse wet die rechters van het Hooggerechtshof dwong vervroegd met pensioen te gaan, in strijd is met de Europese wetten. De vervroegde pensionering vormt een inbreuk op de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, aldus het Hof. 

De Europese Unie is te lang voorbijgegaan aan oostelijke gevoeligheden, schrijft Jeroen Bult, historicus en publicist, gespecialiseerd in Estland, Letland en Litouwen. ‘Na het vertrek van Groot-Brittannië uit de EU zullen de Rusland-gezinde krachten in Berlijn en Parijs (en Brussel) ongetwijfeld luider aandringen op een koerscorrectie. Met als gevolg dat de Balten en Polen zich nog meer aan de VS zullen vastklampen en het toch al zo krakkemikkige gemeenschappelijk buitenlandbeleid van de EU verder onder druk komt te staan.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden