Reconstructie

Ultimatum Nederland zette WK-bid 2018 op het spel

Woensdag zei de KNVB geen verboden betalingen te hebben gedaan om samen met België het WK van 2018 binnen te slepen. Dit claimt de voetbalbond op basis van een onafhankelijk onderzoek dat is uitgevoerd Integis BV. Naar aanleiding van onderstaand artikel in de Volkskrant in december 2015 had de KNVB dit bureau ingeschakeld.

Mei 2015 - FIFA-topman Sepp Blatter ontvangt het bidboek van Johan Cruijff, Ruud Gullit en Paul van Himst (links). Beeld EPA

Vol goede moed rijden twee vertegenwoordigers van het Nederlands-Belgische bid voor het WK 2018 in een gehuurde camper naar Zürich. Het voertuig is zwaar beladen: 35 sporttassen met bidboeken en handdoeken liggen in het ruim. Voor elk van de 24 FIFA-bestuursleden een, plus reserves. Het is mei 2010, ruim een half jaar voor de top van de FIFA beslist wie het grootste sportevenement ter wereld mag organiseren.

Sinds 2004 zijn de Belgen bezig met het binnenhalen van het WK. Politicus Alain Courtois kwam op het idee om samen met Nederland een gooi te doen naar de organisatie van het toernooi, waarmee miljarden te verdienen vallen. Tijdens een diner in restaurant 't Notenhof in Londerzeel tekende hij zijn plannen uit op een menukaart en enthousiasmeerde de aanwezige Nederlanders. 'De strijd is begonnen. Wij gaan winnen', schrijft hij erbij.

Courtois is een flamboyante man met grenzeloze ambities. De Nederlanders kennen hem al langer. Ze zijn op hun hoede. De Franstalige Belg was een belangrijke pion bij de gezamenlijke organisatie van het EK voetbal 2000. Hij zat vol plannen, maar het papierwerk was niet zijn sterkste kant. In de aanloop naar Euro 2000 werd Courtois door Nederland onder curatele gesteld. Hij slaagde er maar niet in zijn administratie op orde te brengen en de gemaakte plannen uit te voeren.

Tegelijk weten de Nederlanders dat ze niet om Courtois heen kunnen. Hij heeft in België ijzersterke politieke connecties, zonder hem heeft het project geen kans van slagen. Terwijl de Nederlanders het plan van Courtois voor een gezamenlijk WK-bid laten bezinken, maakt de Belg vaart. Hij richt in 2007 de vereniging zonder winstoogmerk (vzw) Beltomundial op, zodat hij sponsors kan werven en subsidie kan aanvragen bij de Belgische overheid.

Hij maakt een afspraak met de Belgische premier Guy Verhofstadt, die tot zijn vriendenkring behoort. Als hij Verhofstadt een glas van diens favoriete Siciliaanse likeur Amaro Averna aanbiedt, weet de premier hoe laat het is: Courtois wil iets van hem. 'Ik wil het WK organiseren', zegt Courtois. 'Goed idee, bon', antwoordt Verhofstadt. De eerste horde is genomen.

Ondertussen zijn ook de Nederlanders overtuigd geraakt van de potentie van een gezamenlijk bid. Harry Been, de meesterlobbyist en een van de drijvende krachten achter Euro 2000, wordt de vooruitgeschoven pion. Hij kent de wandelgangen van de voetbalbolwerken en vijfsterrenhotels als geen ander. De samenwerking met Courtois ziet hij als een noodzakelijk kwaad. Omdat de Belg ongeduldig is, verdelen ze alvast de wereldkaart.

(Tekst gaat door onder de foto)

Alain Courtois, de initiator. Beeld BELGA

Reacties
Lees hier de reactie van Alain Courtois en andere betrokkenen. 'Wij werden gemanipuleerd, daar ben ik nu van overtuigd' (+)

Guy Verhofstadt, premier België en vriend van Courtois. Beeld EPA

Betoverd

De FIFA heeft 24 bestuursleden die op 2 december 2010 hun stem mogen uitbrengen. Eentje is een Belg, Michel D'Hooghe, dus de eerste stem is binnen. Dat betekent dat er nog minstens twaalf bestuursleden moeten worden overtuigd om op Nederland-België te stemmen. Nederland gaat lobbyen in Noord- en Zuid- Amerika, Europa en het grootste deel van Azië. België neemt Afrika, Oceanië, het Thaise FIFA-bestuurslid en voorzitter Sepp Blatter van de wereldvoetbalbond voor zijn rekening.

Van alle bestuurders wordt een zo gedetailleerd mogelijk profiel samengesteld. Met wie staan ze in contact? Wie hebben invloed op hun stemgedrag bij de toewijzing van een WK? Het ingehuurde bedrijf Hill+Knowlton Strategies Nederland en zijn 'strategy director' Frans van der Grint zoeken zelfs uit op welke kranten de FIFA-bestuurders zijn geabonneerd.

D'Hooghe is allesbehalve enthousiast over het idee van de Nederlands-Belgische kandidatuur. De dokter uit Brugge zit sinds 1988 in het bestuur van de FIFA en weet hoe de hazen lopen. Hij raadt af de kandidatuur door te zetten, maar het plan heeft de betrokkenen dan al betoverd.

Twee dingen tellen om het WK binnen te halen, zo is de gedachte: naamsbekendheid en de kwaliteit van het bid. Met de naamsbekendheid van Nederland zit het wel goed. Oranje timmert aan de weg en heeft supporters over de hele wereld. De Belgen daarentegen zijn slechts een stipje op de mondiale kaart. Beltomundial moet dat veranderen.

Alle bestuursleden van de FIFA, inclusief voorzitter Blatter, worden uitgenodigd in België. Courtois organiseert hoogstpersoonlijk een 'parcours' voor ze: in een dag bezoeken ze de burgemeester van Brussel, de premier, de Europese Commissie en de koning.

De Belgen besluiten daarnaast hulp van buitenaf in te schakelen. De Franse oud-topvoetballer Christian Karembeu wordt tegen de zin van Nederland ingehuurd. Het idee daarachter is simpel: Karembeu spreekt Frans en is gekleurd, dus hij zal het goed doen in Afrika. Bovendien is hij geboren in Nieuw-Caledonië, waarmee hij een streepje voor heeft bij de enige FIFA-stemmer uit Oceanië.

Maar Karembeu is niet de enige die door Beltomundial als 'adviseur' wordt gebonden. Tijdens lobbyreizen naar Afrika komen de Belgen in contact met Amadou Diallo, de rechterhand van FIFA-bestuurslid Mohamed Bin Hammam. De Afrikaanse bondsvoorzitters eten stuk voor stuk uit zijn hand. Het is in de internationale voetbalwereld dan al een publiek geheim dat iedereen die zijn hand ophoudt bij Diallo, voldaan huiswaarts keert.

(Tekst gaat door onder de foto)

Michel D'Hooghe, Belgisch FIFA-bestuurslid, is niet enthousiast. Beeld EPA
Oud-voetballer Christian Karembeu (r) Beeld AFP

Irritaties

De Nederlanders hebben geen zicht op de stappen die de Belgen zetten, en ergeren zich aan het gebrek aan transparantie. Voorman Been wil controle houden over het bid, maar ziet dat Courtois zich niet laat beteugelen. Hij is bezorgd. De FIFA heeft strenge gedragsregels voor WK-kandidaturen. Eén stap buiten de lijnen kan dramatische gevolgen hebben.

Voor de zekerheid meldt Been het daarom nog maar eens aan de betrokkenen bij het bid: we gaan alles volgens de regels doen. Onafhankelijk van hoe de concurrenten zich gedragen. Been is actief in diverse commissies van de UEFA en het laatste wat hij wil is zijn positie op het spel zetten.

Op 26 februari 2009 wordt in Eindhoven de Stichting Kandidatuur WK 2018 opgericht. De acht bestuursleden worden evenredig verdeeld over beide landen. Namens Nederland nemen KNVB-voorzitter Michael van Praag, Harry Been, Gerard Bouwer en Johan van Kouterik zitting, de Belgen vaardigen hun bondsvoorzitter François De Keersmaecker, Philippe Collin, Jean-Marie Philips en Germain Landsheere af.

Het bid mag 15 miljoen euro gaan kosten, beide voetbalbonden staan garant voor de helft. De Nederlandse en Belgische overheid nemen beide 3 miljoen euro voor hun rekening, de rest moet komen van sponsors. Door het ontstaan van het officiële bid, waarvan Been de directeur wordt, kan Beltomundial verdwijnen.

Augustus 2010, de Nederlands-Belgische delegatie dineert met FIFA-vertegenwoordigers in het Rijksmuseum. Beeld ANP

Om op te vallen, wordt ingezet op een milieuvriendelijk toernooi. De groene kandidatuur weet een reeks beroemde ambassadeurs aan zich te binden: Ruud Gullit wordt op vliegvelden over heel de wereld als een grootheid onthaald. Ook Johan Cruijff, Guus Hiddink, Jean-Marie Pfaff en Gilles de Bilde spannen zich, anders dan Karembeu, onbezoldigd voor het bid in.

De gepokte en gemazelde Been komt vanuit zijn netwerk gemakkelijk over de vloer bij de FIFA-officials die over de toewijzing beslissen. Hij is zich ervan bewust dat een aantal stemmen op voorhand vastligt. Zo is duidelijk dat de Zuid-Amerikaanse landen de kandidatuur van Spanje/Portugal steunen - vanwege de Spaanse nationaliteit van een aantal WK-stemmers en door het pact dat is gesloten om bij de toewijzing van het WK 2022 voor Qatar te kiezen. Die stemming vindt tegelijkertijd plaats met die van het WK 2018.

Al snel blijkt dat Beltomundial en Courtois niet van plan zijn zich terug te trekken. Dat is tegen de afspraken in. Er ontstaan strubbelingen tussen Been en Courtois. Soms gaat dat over futiliteiten, zoals het logo van het bid. Courtois heeft een voetbalveld met de cijfers 2018 in de kleuren van de Belgische en Nederlandse vlaggen laten ontwerpen, maar dat voldoet volgens Been niet. Tot teleurstelling van Courtois laat de stichting een ander beeldmerk bedenken.

Courtois verwijt Been dat hij geen spijkers met koppen slaat. Been en Michael van Praag, die allebei lobbyen voor het bid, komen van hun reizen terug met lyrische verhalen. Maar harde afspraken met FIFA-bestuursleden worden niet gemaakt.

(Tekst gaat door onder de foto)

Harry Been, de belangrijkste Nederlandse lobbyist. Beeld ANP
Jean-Marie Pfaff Beeld DPA

De breuk

In het najaar van 2009 komt het bijna tot een definitieve breuk tussen Nederland en België. Op 5 oktober wordt op verzoek van de KNVB een vergadering belegd in het Novotel-hotel in Breda. De bond heeft een harde eis gesteld aan België: Courtois, de bedenker van de kandidatuur, moet uit het team worden gezet. Zo niet, dan overweegt de KNVB zich terug te trekken.

Volgens de Nederlandse voetbalbond levert Courtois 'in zijn huidige rol een risico op voor het welslagen van de kandidatuur, zowel financieel als inhoudelijk'. Courtois zou te veel op eigen houtje handelen. Vanuit Nederlandse hoek zijn er zorgen of hij zich wel aan de gedragsregels van de FIFA houdt. In november wordt hem verboden nog langer contact te hebben met personeelsleden van het bid. Op verzoek van de Belgen blijft hij wel actief als vertegenwoordiger van de regering.

Op de bestuursvergadering van 3 november in het Scandic-hotel in Antwerpen worden ook de kosten van de lobby van Beltomundial besproken, aangezien een deel daarvan moet worden betaald door het officiële bid. Het stichtingsbestuur gaat akkoord om de betalingen aan oud-voetballer Christian Karembeu (180 duizend euro), lobbyist Marc Schasny (49 duizend euro) en stemmenronselaar Amadou Diallo (10 duizend euro) in de begroting op te nemen.

Daarmee overtreedt het bid de regels. Diallo is de rechterhand van Bin Hammam, een van de FIFA-bestuurders met stemrecht. In richtlijnen van de FIFA staat duidelijk vermeld dat het kandidaturen niet is toegestaan persoonlijke voordelen te bieden aan mensen die gelieerd zijn aan bestuursleden van de wereldvoetbalbond.

Tijdens de vergadering waarin de betaling aan Diallo wordt goedgekeurd, staat ook het onderwerp ethiek op de agenda. Punt tien van het beraad: 'Recentelijk heeft FIFA alle Bidding Nations verzocht 'Fair Play' in acht te nemen ten opzichte van elkaar en ten opzichte van de FIFA-organisatie en haar Exco-leden. De bestuursleden nemen hiervan kennis en verklaren zich te zullen houden aan deze richtlijnen.'

De Belgische en Nederlandse bestuurders van het bid vertrouwen elkaar, maar zitten met Beltomundial in hun maag. Meermaals hebben ze opheldering gevraagd over de begroting van de vereniging zonder winstoogmerk . Nooit krijgen ze een volledig overzicht. Niemand weet wat er precies met het geld gebeurt dat in de kas van Beltomundial zit. Daarom wordt alles in het werk gesteld om het officiële bid er zo veel mogelijk van te distantiëren.

Mohamed Bin Hammam, de baas van Amadou Diallo Beeld AFP

Amadou Diallo
Wie is Amadou Diallo, de stemmenronselaar die Afrika moest paaien? Lees het in dit profiel (+).

Sterrenteam

De buitenwereld merkt weinig van die controverse. Met gesigneerde voetbalshirts en Belgische chocolade gaan Been en co de wereld rond. Coryfeeën als Gullit en Cruijff verkeren in hun kielzog en moeten overal op de foto. Naar voetbalbeurs Soccerex in Rio de Janeiro reist in november 2010 zelfs een heel sterrenteam mee. Het werkt als stroop op de aanwezige FIFA-bestuursleden, die graag gezien worden met de vedettes van weleer.

Binnen het bid groeit het vertrouwen in een goede afloop, vooral gebaseerd op een onderbuikgevoel. Als de voltallige top begin december afreist naar Zürich, heerst een bijna euforische sfeer. De presentatie van het bid, voorafgaand aan de stemming, verloopt voorspoedig. Journalisten uit alle windstreken complimenteren het bidteam met hun geweldige prestaties.

De stemming wordt een koude douche. Met vier stemmen overleeft de kandidatuur nog wel de eerste ronde. Daarna is het gedaan voor het Holland Belgium Bid, dat net als Engeland en Spanje/Portugal, kansloos van Rusland verliest.

Alain Courtois verschijnt in tranen op de Belgische televisie. Zijn droom is in duigen. Zelfs de diensten van Amadou Diallo hebben het bid niet kunnen helpen. De winstpremie die de Guineeër was toegezegd wanneer Nederland en België het WK zouden krijgen, hoeft nooit te worden uitgekeerd.

Johan Cruijff komt op de fiets aan bij het hoofdkantoor van de FIFA in Zurich. Beeld Belga

De rit met de camper is voor niks gebleken. De sporttassen met bidboeken en handdoeken zijn nooit bij de FIFA-bestuursleden aangekomen. Vijf jaar later laat Blatter zich ontvallen dat de toewijzing aan Rusland al op voorhand vaststond in een geheim herenakkoord tussen een select gezelschap aan FIFA-bestuurders.

Verantwoording
Deze reconstructie is gebaseerd op gesprekken met twaalf betrokkenen bij de Nederlands-Belgische kandidatuur voor het WK 2018 en op niet-geopenbaarde notulen van bestuursvergaderingen, interne memo's en e-mails.

December 2010, Rusland wint het WK 2018. De Nederlands-Belgische delegatie zit er op de voorgrond beteuterd bij. Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden