Nieuw Brexitakkoord

Ultiem akkoord moet Brexitchaos voorkomen

Op de valreep hebben de Britse premier May en voorzitter Juncker van de Europese Commissie maandagnacht een nieuw Brexitakkoord gesloten. Als het Britse Lagerhuis dinsdagavond ermee instemt, maakt het de weg vrij naar een ordelijk vertrek van Groot-Britannië uit de Europese Unie.

Juncker en May in Straatsburg. Beeld EPA

Of de Britse parlementariërs hun premier volgen, staat allerminst vast. De eerste reacties op het akkoord van Brexiteers en oppositiepartij Labour waren negatief. In januari leed May een verpletterende nederlaag in het Lagerhuis toen een eerder door haar gesloten Brexitdeal met 230 stemmen verschil naar de prullenmand werd verwezen. Als dat nu opnieuw gebeurt, wacht het Verenigd Koninkrijk grote politieke en economische chaos. Juncker waarschuwde alvast dat het Lagerhuis ‘geen derde kans’ krijgt. ‘Er komen geen onderhandelingen meer, dit is het’, aldus Juncker rond middernacht tijdens een gezamenlijke persconferentie met May.

De overeenkomst maandagnacht kwam onverwacht. In het weekend was overleg tussen de Brusselse en Londense onderhandelaars nog stukgelopen. May gaf aanvankelijk haar zege aan een drietal voorstellen dat op tafel lag maar werd zondagavond door haar eigen ministers teruggefloten. Ze belde zelf om Juncker het slechte en voor haar beschamende nieuws te brengen.

Maandag pakten de onderhandelaars de draad weer op, gevolgd door telefonisch contact tussen May en Juncker. Dat verliep zo veelbelovend dat May naar Straatsburg afreisde om met Juncker de laatste open eindjes af te hechten. Juncker is in Straatsburg omdat het Europees Parlement daar deze week vergadert.

Speciale vangnetregeling

In het principeakkoord is een oplossing gevonden voor het grootste obstakel in de Brexitonderhandelingen tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk: de speciale vangnetregeling (de backstop) die te allen tijde moet voorkomen dat er een harde grens komt tussen Ierland en Noord-Ierland, dat met Groot-Brittannië de EU verlaat. Zo’n harde grens zou het geweld tussen katholieken en protestanten in Noord-Ierland kunnen doen oplaaien. De Brexiteers vreesden echter dat de backstop hen voor altijd aan de EU zou kluisteren.

Theresa May arriveert bij Westminster Abbey in Londen voor Commonwealth Day, dat meestal op de tweede maandag van maart wordt gevierd. Beeld EPA

In speciale verklaring (een ‘gezamenlijk juridisch bindend instrument’) belooft de EU (opnieuw) dat ze haar uiterste best zal doen zo snel mogelijk een handelsverdrag met Londen te sluiten dat het Ierse grensprobleem oplost. Mocht de backstop toch nodig zijn omdat de handelsovereenkomst door obstructie van de EU langer op zich laat wachten, dan krijgt het Verenigd Koninkrijk de mogelijkheid via arbitrage een eindeloos verblijf in het vangnet af te kappen. Zo’n arbitragepanel zat al in het eerder verworpen Brexitakkoord maar wordt nu met de speciale verklaring extra verduidelijkt.

May stelde dat het Verenigd Koninkrijk met een eigen, eenzijdige verklaring komt dat de toezeggingen van de EU juridisch bindend zijn en de backstop tijdelijk is. May heeft dit nodig om de Britse parlementariërs over te halen het akkoord te steunen.

Juncker zei te hopen dat May dit keer succes heeft. Volgens hem zijn Brussel en Londen het ‘aan de geschiedenis verplicht’ een akkoord te bereiken. May benadrukte dat het Lagerhuis in januari juridische bindende garanties wilde over de tijdelijkheid van de backstop. Die liggen er volgens haar nu. Juncker stelde dat het akkoord uit januari is ‘aangevuld maar niet veranderd’.

Wetgeving in recordtempo doorvoeren

Als het Lagerhuis dinsdagavond instemt, moet May in een recordtempo de benodigde wetgeving doorvoeren. Ze zal haar EU-collegaleiders beperkt uitstel van de geplande Brexitdatum (29 maart middernacht) vragen. Premier Rutte en zijn collega’s zijn bereid de datum op te schuiven tot 23-24 mei, als de Europese verkiezingen beginnen. Ook het Europees Parlement en de 27 EU-lidstaten moeten het akkoord nog goedkeuren. Juncker vraagt EU-president Tusk de nieuwe deal te steunen.

Een definitief akkoord geeft het Verenigd Koninkrijk tot eind 2020 om een handelsverdrag met de EU te sluiten. In deze periode blijft het meedraaien met de EU al zit het niet meer aan tafel. Ook betaalt Londen zijn huidige contributie aan de Unie, in ruil voor behoud van de toegang tot de interne markt. Ook belooft Londen alle financiële verplichtingen na te komen die het als EU-lid is aangegaan. Die rekening wordt geschat op minimaal 40 miljard euro.

Van groot belang is ook dat de rechten gegarandeerd zijn van de ruim 3 miljoen EU-burgers in Groot-Brittannië en die van ruim 1 miljoen Britten op het Europese vasteland.

Wijst het Lagerhuis de deal af, dan resteren nog 17 dagen voor een oplossing om een harde Brexit af te wenden. Diplomaten in Brussel hebben daar geen vertrouwen in en denken dat May bij een dergelijke nieuwe nederlaag zal aftreden waarna de chaos compleet is, ook voor het bedrijfsleven.

Meer over de Brexit? Volkskrant-correspondent Patrick van IJzendoorn ging naar het Zuidoost-Engelse Deal, waar bewoners murw geslagen zijn

De bewoners van Deal willen een No Deal: ‘We hebben voor de Brexit gestemd, maar volgen het niet meer’

In het Verenigd Koninkrijk lijkt de steun voor een akkoordloos vertrek uit de EU toe te nemen. Ook in de Britse kustplaats Deal dringt het besef door dat er waarschijnlijk geen deal gaat komen. Veel inwoners hebben de moed opgegeven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.