Uitzetting van criminele vreemdelingen: al 24 jaar in Nederland, maar nu moet Ibrahim terug naar Marokko

Ibrahim: 'Ik hou van Holland, maar Holland niet van mij'

De verruiming van de mogelijkheden om criminele vreemdelingen uit te zetten heeft niet geleid tot veel meer ingetrokken verblijfsvergunningen. Maar het gebeurt wel, zoals bij de 27-jarige Ibrahim.

Ibrahim, veroordeeld voor een overval en zware mishandeling, moet terug naar Marokko. 'Ik weet echt niet wat ik daar moet, ik ken daar niemand.' Foto Guus Dubbelman

'Ik ben de enige die Nederlands spreekt hiero', zegt Ibrahim (27) met een onmiskenbaar Zuid-Hollands accent. Het is negen uur in de ochtend en het bezoekuur in het detentiecentrum Rotterdam is net begonnen, maar de ontvangstruimte is verder verlaten. Ibrahim, het hoofd kaal en de armen gespierd, is een van de weinigen die weleens visite krijgt. Uitgeprocedeerde vreemdelingen en illegalen worden in het detentiecentrum geparkeerd in voorbereiding op hun uitzetting.

'Er zijn veel freaky, wanhopige mensen bij', zegt Ibrahim. 'Sommigen snijden zichzelf, ze zijn depressief en willen zelfmoord plegen.' Op zijn afdeling verblijven Turken, Afghanen, een Vietnamees en een man uit Bangladesh, de meesten zonder contacten in de Nederlandse samenleving.

Daartussen zit Ibrahim uit Gouda. Kind van Marokkaanse ouders, sinds zijn derde jaar in Nederland. Eén keer is hij in zijn jeugd nog in het Noord-Marokkaanse Nador geweest, zegt hij. 'Toen mijn opa was overleden.' Hij was een jaar of zes, hij kan zich er weinig van herinneren. Toch willen ze hem nu terugsturen naar 'zijn eigen land'.

'Nederland is mijn land', zegt Ibrahim. Hier ging hij naar school, hier groeide hij op met zijn vier broers, hier werkte hij als kok, hier woont zijn vriendin, zijn hele familie.

De Nederlandse overheid denkt daar anders over. Ibrahim is, of in elk geval was, een crimineel. Hij pleegde op zijn 19de een roofoverval in Gouda. Met een mes dwong hij een bloemist zijn kassa te legen. Op zijn 21ste werd hij veroordeeld voor zware mishandeling nadat hij iemand in elkaar had geslagen bij een ruzie tijdens een avond stappen.

Tekst gaat verder na de foto.

De binnenplaats van het detentiecentrum in Rotterdam. Foto Joost van den Broek

Op papier is Ibrahim Marokkaans

Maar op papier is hij geen Nederlandse crimineel: hoewel Ibrahim hier al 24 jaar verblijft, heeft hij alleen de Marokkaanse nationaliteit. Zijn ouders hebben in zijn jeugd nooit het Nederlanderschap voor hem aangevraagd, 'ik denk niet dat ze wisten hoe belangrijk dat is'. Het betekent dat hij kan worden uitgezet. Nadat hij zijn laatste gevangenisstraf had uitgezeten, kreeg hij in 2014 per brief te horen dat zijn verblijfsvergunning werd ingetrokken. Het duurde drie jaar voor justitie daar werk van maakte: begin 2017 werd Ibrahim van straat geplukt en in voorbereiding op zijn uitzetting naar het detentiecentrum gebracht. 'Mijn Nederlands is beter dan dat van de bewaker in dat busje waarin ze me meenamen', zegt hij. Voor de beoordeling van zijn zaak maakte dat niets uit.

Het afgelopen decennium legde de politiek onder invloed van VVD en PVV steeds meer nadruk op 'law & order' in het vreemdelingenbeleid. Het werd bijvoorbeeld moeilijker om het Nederlanderschap te verkrijgen en makkelijker om criminele vreemdelingen uit te zetten.

Om te beoordelen of een strafrechtelijke veroordeling ook gevolgen heeft voor het verblijfsrecht, wordt de zwaarte van het gepleegde misdrijf afgezet tegen de tijd dat iemand legaal in Nederland verblijft. Grofweg werkt het zo dat hoe langer de veroordeelde in Nederland is, hoe zwaarder het delict moet zijn om de verblijfsvergunning in te trekken. In 2010 en 2012 zijn de normen hiervoor flink aangescherpt.

'Dit raakt aan basale vragen: hoelang kan iemand vreemdeling blijven in het land waar hij woont?', zegt jurist en filosoof Martijn Stronks, die aan de Vrije Universiteit in Amsterdam promoveerde op de rol van tijd in het migratierecht. 'Tijd is geen eenduidig begrip. Er is een verschil in wat ik maar even menselijke tijd noem en kloktijd. Twintig jaar in Nederland verblijven is bijvoorbeeld nogal wat anders voor iemand van 25 dan voor iemand van 65. In dat eerste geval heeft iemand nauwelijks een geschiedenis in het land van herkomst. Toch worden die gevallen in de glijdende schaal in principe gelijk behandeld, terwijl je volgens mij meer naar de individuele situatie zou moeten kijken.'

Sinds de aanscherping in 2012 hebben meer veroordeelde vreemdelingen hun verblijfsrecht verloren. Volgens de IND is dat aantal opgelopen van twintig in 2013 tot tachtig vorig jaar. Hoelang die mensen al in Nederland verbleven, is niet bekend.

Advocaten merken een toename in zaken van langdurig in Nederland verblijvende vreemdelingen die na een misdrijf dreigen te worden uitgezet. Vreemdelingenadvocaat Anjo Hekman heeft momenteel vier cliënten vergelijkbaar met Ibrahim. 'Mensen die allang de Nederlandse nationaliteit hadden kunnen hebben, maar die te onhandig zijn om de dingen goed te regelen. Vaak zijn ze al op de middelbare school ontspoord.'

Uitzetting

Monique Muller, de advocaat van Ibrahim, had de afgelopen jaren een stuk of tien van dit soort gevallen. In drie zaken hield de intrekking van de verblijfsvergunning ook bij de rechter stand. 'Maar bij mijn weten zijn die drie cliënten die het land moesten verlaten, nog altijd in Nederland. Het lukt justitie niet om hen uit te zetten. Landen als Marokko werken daar ook niet aan mee. Dat betekent dat mensen hier de illegaliteit in verdwijnen.' Volgens Muller is de kans daardoor groter dat zij opnieuw de fout in gaan. 'Het is daarom maar zeer de vraag of het afpakken van het verblijfsrecht de samenleving veiliger maakt. Ik denk van niet.'

Jurist Stronks: ''Het aanscherpen van deze regels is vooral symbolisch. Een politicus kan er mee scoren: we gaan criminele vreemdelingen sneller uitzetten. Je zult daar niet snel verzet tegen krijgen, het zijn tenslotte criminelen, daar hebben maar weinig mensen sympathie voor. En er zit een bepaalde logica in dat je vreemdelingen die zich niet aan de regels houden, terugstuurt. Maar hoe langer iemand hier is, hoe meer het de vraag rijst of iemand nog een vreemdeling is. Dan krijg je de absurde situatie zoals een tijdje terug met Len van Heest.' In mei zette Canada Van Heest vanwege zijn strafblad na 59 jaar uit naar Nederland, waar hij als baby ooit ter wereld kwam. Zijn ouders noch hijzelf had ooit de Canadese nationaliteit aangevraagd.

Vrij

Ibrahim belt een paar weken na het eerste interview in het detentiecentrum met een nieuw 06-nummer: hij is vrijgekomen, na ongeveer een halfjaar. 'Ze zeiden dat ik binnen 48 uur het land moet verlaten.' Hij piekert er niet over. 'Ik weet echt niet wat ik in Marokko moet, ik ken daar niemand.' Zijn Marokkaanse paspoort is hij trouwens 'kwijt' en de autoriteiten daar werken niet mee aan uitzettingen, dus nieuwe papieren zal hij niet snel krijgen. 'Ik kan het land niet eens uit.'

Wat hij het liefst wil, kan hij door zijn illegale status voorlopig niet: werken, trouwen met zijn vriendin en een gezin stichten. 'Ik wil een normaal leven leiden, zoals iedereen. Ik weet dat ik fout ben geweest en mensen ellende heb aangedaan toen ik jonger was. Maar in vergelijking met andere criminelen uit mijn buurt, is mijn strafblad kattepis.'

De komende tijd zal hij zich van adres naar adres verplaatsen om uit handen te blijven van de vreemdelingenpolitie. 'Het is wel stressvol, maar het kan niet anders.' Zijn familie en vrienden steunen hem, zowel mentaal als financieel. 'Zij weten dat ik mijn leven heb gebeterd, daarom krijg ik heel veel hulp.'

Wegkrijgen zullen ze hem niet. 'Al zet je me drie jaar binnen, ik blijf hier. Ik hou van Holland. Maar Holland houdt niet van mij.'


Lees ook:

Rechters voorkomen vaak uitzetting van criminele vreemdelingen

De overheid heeft grote moeite om criminele vreemdelingen hun verblijfsvergunning af te pakken. In 2012 versoepelde het kabinet de regels om ook buitenlandse veroordeelden die al lang in Nederland wonen, te kunnen uitzetten. Maar rechters steken daar vaak een stokje voor.

Wie lopen risico op uitzetting?

Nederland telt volgens het CBS ruim 900 duizend inwoners die niet de Nederlandse nationaliteit bezitten, van wie ongeveer de helft uit een ander EU-land. Die laatste groep heeft geen verblijfsvergunning nodig. Zij kunnen wel ongewenst worden verklaard als zij een gevaar vormen voor de openbare orde.

Alle andere in Nederland verblijvende vreemdelingen hebben een verblijfsvergunning nodig. Zo wonen in Nederland ruim 75 duizend Turken, 64 duizend Syriërs, 42 duizend Marokkanen, 29 duizend Chinezen en 17 duizend Amerikanen. Bij een strafrechtelijke veroordeling kan hun verblijfsvergunning in het geding komen. Hoewel verschillende kabinetten het een stuk makkelijker hebben gemaakt criminele vreemdelingen hun verblijfsvergunning af te pakken, lijkt dit in de praktijk weinig te gebeuren. Volgens een eerdere schatting van onderzoeksbureau WODC worden jaarlijks rond de 11 duizend vreemdelingen onherroepelijk veroordeeld voor een misdrijf (EU-burgers niet meegeteld). Het WODC schatte dat door de strengere regelgeving vanaf 2012 jaarlijks 475 verblijfsvergunningen zouden worden afgepakt. Maar in 2013 werden 'slechts' 20 verblijfstitels ingetrokken, in 2016 was dat opgelopen tot 80.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.