Uitverkoop van democratie en wetenschap

Welke behandeling wordt er als volgende uitgegooid?

Jarenlang op de bank bij de psychiater: zorgverzekeraars zien er het nut niet zo van in en daarom hebben ze het afgelopen dinsdag uit het basispakket van de zorgverzekering geschrapt. Op maandag werd de psychoanalyse nog vergoed, op dinsdag niet meer. Het College van Zorgverzekeringen (CVZ ) vond het niet meer nodig. Lopende analyses mogen nog worden afgemaakt, maar wie nu nog in analyse wil moet dat zelf betalen.
Massaal maatschappelijk leed gaat dit niet veroorzaken. De korte variant van psychoanalyse, de zogenaamde ‘langdurige psychoanalytische psychotherapie’ blijft wel vergoed. Psychoanalyse kregen patiënten slechts na heel strenge selectie. In 2004 werden er slechts 18 nieuwe patiënten toegelaten, geselecteerd uit 602 aanmeldingen. Voor die 18 mensen per jaar is de maatregel diep tragisch, want wie kan er nu jarenlang zo’n 2000 euro per maand betalen?
Maatregel
Ook al treft het maar 18 mensen per jaar, toch is dit een kwalijke maatregel. Maar dan om twee heel andere redenen. Ten eerste zien we hier de zelfgekozen machteloosheid van de democratie als gevolg van marktwerking. In 2004 is ook gepoogd psychoanalyse uit de verzekering te gooien. Destijds heeft de Tweede Kamer daar een stokje voor gestoken. Maar sinds in 2006 de markwerking inging, gaat de Kamer hier niet meer over. Nu kunnen verzekeraars de toegang tot de psychoanalyse van de ene op de andere dag kunnen blokkeren.
Want hoewel de politiek gaat over de samenstelling van het basispakket, mogen zorgverzekeraars ‘bepaalde voorwaarden’ stellen aan het basispakket (www.cvz.nl). We vergoeden alleen zorg die bewezen effectief (‘evidence based’) is, zeggen verzekeraars. Van psychoanalyse is de effectiviteit niet ‘onaantastbaar’ bewezen, dus stoppen we ermee.
Instemmen
Hebben alle partijen zich dit gerealiseerd toen ze destijds met marktwerking instemden? Wat is de volgende behandeling die ze er uit gooien? Want als het CVZ met deze stofkam door het basispakket gaat, blijft maar 10 tot 25 procent van het pakket overeind. Slecht 10 tot 25 procent van de medische behandelingen is gebaseerd op dergelijke evidence (Passend bewijs, Dick Willems en anderen , Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ) 2007, p.9). Is dit het begin zijn van grotere uitkleed-strategie waar de Tweede Kamer niets tegen kan doen?
Het tweede kwalijke aan deze maatregel is de armoedige voorstelling van passend bewijs die het CVZ hier ten toon spreidt. Het CVZ oordeelt dat er onvoldoende studies zijn gedaan die het nut van psychoanalyse onomstotelijk aantonen. Men had jarenlang bijvoorbeeld hoger opgeleide gedeprimeerde seksueel misbruikte twintigers in psychoanalyse moeten vergelijken met hoger opgeleide gedeprimeerde seksueel misbruikte twintigers die pillen slikten of gedragstherapie kregen. Alleen als beide groepen ongeveer in gelijke mate herstellen, acht het CVZ het nut van psychoanalyse bewezen.
CVZ
Zulk hard bewijs is moeilijk te verkrijgen, dat geeft het CVZ ook wel toe. Vind maar eens een horde hoger opgeleide gedeprimeerde seksueel misbruikte twintigers die allemaal in analyse gaan… Zeker als er maar 18 mensen per jaar aan analyse beginnen. Toch vindt het CVZ dat zulk bewijs is te verkrijgen, want bij de langdurige psychoanalytische psychotherapie kan het ook. Een ondeugdelijke vergelijking, want die duurt zoals gezegd korter, is minder intensief en telt veel meer patiënten.
‘Onomstotelijk bewijs’ eisen is een veel te nauwe blik op de effectiviteit van behandelingen. Van psychoanalyse is ‘niet bewezen dat het werkt’, maar daarmee is helemaal niet ‘bewezen dat het niet werkt’. Per zorgvorm moet je zoeken naar passend bewijs, betogen Dick Willems cs. Dat voorkomt ook een kostenverslindende bewijswedloop, want hard bewijs is duur. Bovendien is dit een veel te enge opvatting van bewezen effectiviteit. Evidence Based Medicine is een evenwichtige combinatie van drie dingen: uitkomsten van wetenschappelijk onderzoek (onderzoek naar), de ervaringen van artsen plus de ervaringen van patiënten.
Het CVZ heeft dus geen deugdelijke redenen om psychoanalyse uit het pakket te gooien. Het CVZ heeft vele deskundigen moeten raadplegen, maar hun kritiek in de wind geslagen. Wie houdt de verzekeraars nog tegen, nu de politiek er niet meer over gaat?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden