Uitverkoop van de thuiszorg (2)

Het moment van de waarheid voor de medewerkers van de thuiszorg van Viva! Zorggroep uit Haarlem was daar. Als zij geen salarisachteruitgang van 25 procent zouden accepteren, zouden zij worden ontslagen. Voor Annemieke Couzy betekent dit bijvoorbeeld dat haar salaris daalt van 13,10 euro naar 9,92 euro bruto per uur. De thuiszorgmedewerkers hebben actiegevoerd. Ze hebben gestaakt. En nu zou duidelijk worden of het UWV Werkbedrijf toestemming zou geven voor het massaontslag. Dus stonden we vorige week vrijdag rond het faxapparaat bij de vakbond: thuiszorgmedewerkers, bestuurders van de Abvakabo, Tweede Kamerleden van de SP en de PvdA, journalisten. De bestuurder van de Abvakabo had alle vertrouwen in een goede afloop. Het UWV verleent ontslag als er om bedrijfseconomische redenen banen verdwijnen, maar hier is werk genoeg. Hier wordt ontslag als machtsmiddel gebruikt om van werknemers een gigantisch salarisoffer te vragen. Daar leent het UWV zich niet voor.


En toen kwam de fax binnen. Tot verbijstering van de vakbondsbestuurder werd toestemming gegeven voor het ontslag. Een thuiszorgmedewerkers moest huilen. De argumentatie van het UWV Werkbedrijf heeft een hoog Pontius Pilatus-gehalte. De handen worden in onschuld gewassen. Viva! Zorggroep maakt verlies op de thuiszorg. En dus staat het een ondernemer vrij om nieuwe goedkope functies te creëren om het werk uit te oefenen. De mensen die de oude duurdere functies vervulden, kunnen dan worden ontslagen. In deze bureaucratische logica wordt volledig voorbijgegaan aan het feit dat het om hetzelfde werk gaat. Maar volgens het UWV is er veel veranderd.


De oude thuiszorgmedewerkers moesten proberen in overleg met de cliënten het huishouden te regelen. Ze moesten in de gaten houden hoe het met cliënten gaat en alarm slaan als iemand achteruitgaat. In de nieuwe functie hoeft dat niet meer. Aan de nieuwe medewerkers worden geen opleidingseisen gesteld, ze hoeven zelfs niet meer te beschikken over sociale vaardigheden of het Nederlands machtig te zijn. Ze hoeven namelijk niet meer met cliënten te praten. Opdrachtgevers, de gemeenten, zijn misschien niet blij met deze uitkleding van het takenpakket, maar dat is geen zaak van het UWV. Het UWV wordt hierin gesteund door het kabinet, dat de Tweede Kamer heeft laten weten dat het geen taak is van het UWV om te beoordelen of thuiszorg gedaan kan worden in een lagere functieschaal. Over de cliënten van de thuiszorg spreekt het UWV al helemaal niet.


De uitspraak van het UWV zet de deur open voor alle thuisorganisaties om thuiszorgmedewerkers verder uit te knijpen. Het recept is simpel. Laag inschrijven bij een aanbesteding. En na verwerving van de opdracht ontslag aanvragen voor alle te dure krachten omdat je anders failliet gaat. En het UWV vindt het allemaal prima. Zo wordt elke cao-afspraak waardeloos.


Afgelopen week heeft de Abvakabo een akkoord gesloten met Viva! Zorggroep. De thuiszorgmedewerkers mogen tegen het lagere salaris alsnog aan de slag. De voor gisteren aangekondigde staking is zo van de baan. De thuiszorgmedewerkers voelen zich in de steek gelaten. Door de werkgever, door het UWV, door het kabinet en door de gemeenten. Sommigen voelen zich zelfs in de steek gelaten door de vakbond. Annemieke Couzy zegt dat ze nu beter bij Schiphol kan gaan schoonmaken. Ze vindt het een belediging voor het werk dat ze de afgelopen 20 jaar met plezier heeft gedaan.


En hoe zou Lucien van Ruth, de bestuursvoorzitter van Viva! Zorggroep, de uitspraak van het UWV beoordelen? Zou hij een fles champagne hebben ontkurkt? Misschien feliciteert hij zichzelf met zijn eigen ondernemersschap. Hij heeft toch maar mooi risico genomen. Hij heeft laag ingeschreven en heeft de opdracht binnengesleept. Hij is erin geslaagd om een reorganisatie door te voeren. Wel jammer dat hij naar de buitenwereld moet doen alsof hij het slachtoffer is van de omstandigheden (zie mijn column van 31 mei). Misschien feliciteert hij zichzelf wel met zijn durf. Hij is de 180.000 euro die hij per jaar toucheert, dubbel en dwars waard.


Marktwerking in de zorg zou betere en goedkopere zorg opleveren. Maar de inventiviteit van ondernemers is niet gaan zitten in een betere zorg of een slimmere werkwijze, maar in een krachtiger aanval op de salarissen aan de onderkant en in een schaamtelozere verhoging van de salarissen aan de bovenkant. En ondertussen zijn de cliënten de klos, want die krijgen ongemotiveerde, onopgeleide thuiszorgmedewerkers over de vloer die geen woord met ze wisselen en geen acht op ze slaan. Zo is het moment van de waarheid voor de thuiszorgmedewerkers ook een moment van de waarheid voor de marktwerking in de zorg.


Pieter Hilhorst is politicoloog. www.vk.nl/pieterhilhorst

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden