Uittocht Kosovo ondermijnt fragiel bouwwerk Macedonië

Het vreedzame bestaan van Macedonië was jarenlang een klein wonder op de Balkan. Als gevolg van de etnische zuiveringen in Kosovo dreigt het fragiele bouwwerk in te storten....

Alle westerse journaals toonden hetzelfde fragment van de Macedonische president Kiro Gligorov. Zijn gezicht ging in het halfduister gehuld. Zijn stem klonk onheilspellend. Hij verdedigde de deportatie van 15 duizend Kosovaarse vluchtelingen uit Macedonië naar Albanië. 'Daar horen ze thuis. Dat is hun moederland.' De indruk was gewekt: weer een enge nationalist op Balkan.

In werkelijkheid is de 81-jarige Gligorov een van de intelligentste en verstandigste politici in de regio. Ook nu verdedigde hij een redelijk standpunt: de enorme instroom van Albanezen is levensgevaarlijk voor Macedonië. De lompe maatregelen en de nationalistische toon zijn voor de niet-nationalistische Gligorov op dit moment noodzaak.

De Macedoniërs zijn doodsbang dat de Kosovo-Albanezen de eigen Albanezen verder doen radicaliseren. Als Macedonië daardoor staatkundig op de helling komt te staan, is het einde van het landje nabij. Dat weet Gligorov, dat weten alle Macedoniërs.

Er is geen land op de Balkan met meer reden tot onzekerheid. Nog steeds is het aantal historici talrijk dat beweert dat er helemaal geen Macedoniërs bestaan. Het historische Macedonië (het huidige staatje plus een stuk Griekenland) werd bewoond door een potpourri van volkeren: Slaven, Turken, Grieken, Roemenen, joden, Albanezen. Op iedere Franse menukaart is macédoine een synoniem voor gemengde salade.

De Slaven, de huidige Macedoniërs, waren de grootste groep. Nooit zijn zij door de buurvolkeren serieus genomen. Het zijn Slavische Grieken, zeggen ze in Athene. Het zijn Zuid-Serviërs, zeggen ze in Belgrado. Het zijn Bulgaren, zeggen ze in Sofia. Er werden deze eeuw twee Balkanoorlogen om uitgevochten. De Macedonische natie is in 1946 uitgevonden door Tito, roepen al deze buren in koor. Waar of niet waar, het is een feit dat er vandaag de dag wél Macedoniërs bestaan: anderhalf miljoen mensen die zich als niets anders dan Macedonisch beschouwen.

Deze Macedoniërs voelden zich thuis in het oude Joegoslavië. Tito had hun, zoals zij het zelf zeggen, hun identiteit teruggegeven, na de vooroorlogse Servische overheersing en de Bulgaarse bezetting in 1941-1945. De Macedonische onafhankelijkheidsbeweging ontstond puur uit reactie op de opmars van Milosevic.

Dat Macedonië ook onafhankelijk werd, dat dit vreedzaam gebeurde en dat het landje ook nog eens stabiel bleef, was in hoge mate te danken aan één man: Kiro Gligorov. Hij had eerst geprobeerd Joegoslavië te redden, tot hij inzag dat er met Milosevic niet redelijk te praten was. Gligorov regelde met zijn goede contacten in Belgrado de terugtrekking van het Joegoslavische leger uit Macedonië. Hij zorgde voor de komst van een VN-preventiemacht. Hij sprak sussende woorden tegen Grieken, Serviërs en Bulgaren.

Het werkte. Unpredep oefende een matigende invloed uit op de Macedonische Albanezen en schrok de Serviërs af. Bulgarije erkende Macedonië. Griekenland deed na veel stampij hetzelfde.

Maar zelfs Kiro Gligorov kon niet voorkomen dat de Macedonische Albanezen na de heviger wordende Servische repressie in Kosovo toch radicaliseerden. De Albanezen uit Macedonië en Kosovo zijn sterk verwant. Heel wat Macedonische Albanezen hadden vrienden en familie in Kosovo. Het leed van hun 'broeders' was ook hun leed. Bovendien was de universiteit van Pristina hét Albanese culturele centrum. Toen Milosevic die gewelddadig sloot, begon de strijd voor een Albanese universiteit in het Macedonische Tetovo. Hevige rellen volgden.

Een grote uitbarsting bleef uit. Max van der Stoel, de OVSE-commissaris voor de minderheden, hielp Gligorov de dialoog tussen Macedoniërs en Albanezen gaande de houden. Na de verkiezingen van oktober vormden nationalisten met de belangrijkste Albanese partij een regering.

Dit fragiele bouwwerk staat nu op instorten. De exodus van Kosovaren heeft een wig gedreven in de regering. Het is te danken aan het gezond verstand van zowel de Macedonische als de Albanese politici dat de twee bevolkingsgroepen in toom worden gehouden. Maar de eerste de beste die de controle verliest kan een ramp veroorzaken.

Als dat gebeurt komen de buren in het geweer. Bulgarije heeft nu een pro-westerse regering. Maar bij de gewone Bulgaren lopen de emoties hoog op als het om 'hun Macedonië' gaat. En hoe onpartijdig blijft Griekenland, dat een flink stuk van het historische Macedonië bezit en altijd een bondgenoot was van Servië?

Het hoeft niet mis te gaan. Als het misgaat is ook hieraan Milosevic de hoofdschuldige.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden