NieuwsBedreigde diersoorten

‘Uitsterven diersoorten minder massaal dan gedacht’: nieuwe waarheid of rekentruc?

Dat planten en dieren massaal uitsterven of bedreigd worden, is nieuws dat geregeld de media haalt. Maar is het ook waar? 

Krokodillen horen bij de 1 procent van de onderzochte diersoorten die kampen met wijdverbreide en systematische achteruitgang.Beeld Getty Images

Een team van biologen onder leiding van de Canadese McGill University betoogt in het gezaghebbende wetenschappelijk tijdschrift Nature dat de afnames veel minder drastisch zijn dan algemeen wordt aangenomen. Het is maar net hoe je naar de gegevens kijkt, aldus de wetenschappers. Een nieuwe waarheid of een rekentruc?

De onderzoekers keken alleen naar gegevens van zo’n 14 duizend populaties van gewervelde dieren, van vogels en vissen tot antilopen. Die data zijn afkomstig uit de Living Planet Index, een internationaal gehanteerde indicator van de biodiversiteit, sinds 1997 bijgehouden in opdracht van het Wereld Natuur Fonds. De wetenschappers concluderen: de afname van die soorten is helemaal niet zo drastisch als vaak wordt gemeld.

Algemeen wordt aangenomen, onder meer in de vierjaarlijkse Living Planet Reports van het Wereld Natuur Fonds, dat de biodiversiteit wereldwijd sinds de jaren 70 van de vorige eeuw met zo’n 50 procent is afgenomen. De Canadese biologen stellen dat dit een vertekening van de werkelijkheid is. 

De drastisch afnemende biodiversiteit wordt in de statistieken veroorzaakt door enkele extreem dalende soorten, volgens de onderzoekers. ‘Wanneer je die uitzonderingen buiten beschouwing laat, ontstaat een heel ander en veel hoopvoller beeld van de mondiale biodiversiteit’, schrijven de biologen bij hun onderzoek.

Systematische achteruitgang

Wel erkennen ze dat ongeveer 1 procent van de onderzochte diersoorten kampt met wijdverbreide en systematische achteruitgang. Het gaat dan om reptielen in tropische gebieden in Noord-, Midden- en Zuid-Amerika, en om vogelsoorten in de zogeheten Indo-Pacific-regio rondom Indonesië.

De onderzoekers betogen dat gemiddelden snel en fors kunnen afwijken van de werkelijkheid. Wanneer in een ecosysteem één soort met 99 procent afneemt en 9 soorten met 1 procent toenemen, dan nog zal de conclusie zijn dat de gemiddelde afname per soort 9 procent is, ondanks dat het met de meeste soorten goed gaat, aldus de onderzoekers. ‘Het beeld van een wereldwijde “biodiversiteitswoestijn” wordt niet ondersteund door bewijs’, zegt hoofdonderzoeker Brian Leung van de McGill University in een toelichting. ‘Dat is goed, want het zou erg ontmoedigend zijn als al onze inspanningen op het gebied van natuurbehoud van de afgelopen vijf decennia weinig effect hadden gehad.’

Het artikel in Nature lijkt een illustratie van polarisatie in de wereld van de wetenschap. Het richt zich expliciet tegen de Living Planet Index. De auteurs beklagen zich er tussen de regels door over dat media alleen oog hebben voor de meest dramatische onderzoeksresultaten.

Han Olff, hoogleraar ecologie aan de Rijksuniversiteit Groningen en lid van de Raad van Toezicht van het Wereld Natuur Fonds, vindt het onderzoek aanvechtbaar. ‘Het is wat flauw om uit een index die een gemiddelde samenvat de extremen te halen. Natuurlijk krijg je dan een gematigder resultaat, maar dat zegt niets. Op basis van zo’n index moet je ook geen beleid maken; je moet heel specifiek kijken naar de verschillende soorten en gebieden.’

Eerste rapport

Olff vindt het bovendien zwak dat de onderzoekers hun data ontleenden uit het Living Planet Report van 2012 en niet uit het laatste, dat loopt tot 2016. Het eerste rapport beschrijft zo’n 14 duizend soorten, het latere rapport 21 duizend.

De nieuwswaarde van het onderzoek schuilt volgens Olff vooral in het feit dat het gepubliceerd is in het gerenommeerde tijdschrift Nature. Volgens hem dreigt daardoor het idee ‘dat het allemaal wel meevalt met het verlies aan biodiversiteit’ en geeft het onderzoek potentieel voer voor de gedachte dat het WNF onjuistheden zou verspreiden. Dat zou ten onrechte zijn, volgens Olff. ‘In hun rapporten kijkt WNF wel degelijk naar verschillende soorten en gebieden - precies waar dit onderzoek ook voor pleit.’

Bomenkap van bosbeheerders bedreigt de roofvogels in Drenthe: ‘Is dat het vergroten van biodiversiteit?’

Biodiversiteit holt in heel Europa achteruit, maar er is nog hoop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden