AnalyseOnderwijs

Uitstel, webcam of is het tijd voor een andere vorm van tentamens?

De fysieke sluiting van de hoger onderwijsinstellingen viel op veel universiteiten en hogescholen samen met een tentamenweek. Hoe redden ze zich hieruit? Het probleem en drie mogelijke oplossingen.

Beeld ANP

Het probleem
Een gymzaal, honderden studenten, een paar surveillanten en een grote klok die een paar uur lang zenuwslopend tikt: deze gebruikelijke omlijsting van de toetsen in het hoger onderwijs is plotseling weggevallen. Universiteiten en hogescholen hebben de laatste decennia weliswaar volop gedigitaliseerd en geïndividualiseerd, maar voor de ouderwetse tentamens zijn lastig alternatieven te vinden.

De gymzaal is nu eenmaal niet na te bootsen in de slaapkamer van de student. Als een surveillant een groot aantal leerlingen digitaal moet controleren, lonkt de totale anarchie. Hoe kun je in de gaten houden of een student advies inwint bij een groepsgenoot, of snel een antwoord opzoekt op Wikipedia of een geraffineerdere versie daarvan? En dus worden hoger onderwijsinstellingen nu gedwongen tot improvisatie.

Oplossing 1: tentamens naar de zomervakantie
Het vervallen van één tentamenweek valt nog wel op te vangen. De toetsen zijn verplaatst naar een ander moment, bijvoorbeeld het begin van de zomervakantie. Dit valt nog wel binnen de kaders waarin onderwijsinstellingen moeten bewegen.

Maar het is niet onwaarschijnlijk dat onderwijsinstellingen ook na 6 april dicht moeten blijven (de beslissing hierover valt dinsdag). Veel hogescholen en universiteiten hebben vorige week al besloten hun deuren in elk geval tot 1 juni dicht te laten. Tentaminering in grote gymzalen is tot die tijd een utopie. Wanneer moeten al die tentamens dan worden afgenomen?

Hoe groter de lijst met onafgewerkte tentamens, des te kleiner de kans dat verplaatsing een sluitende oplossing biedt. Onderwijsinstellingen kunnen hier en daar schuiven, maar studenten en docenten blijven wettelijk recht hebben op vakantie in de zomermaanden. Een nieuw, zwaar schooljaar ligt immers voor de boeg.

Optie 2: Digital Proctoring
Bij Digital Proctoring krijgt software van gespecialiseerde bedrijven toegang tot de laptop (en soms de mobiele telefoon) van de student, zodat die tentamens toch thuis kan maken. Via algoritmes en het analyseren van beeldmateriaal kan het programma de fraudeurs er tussenuit pikken. Ook schakelt de software bepaalde functies van de laptop uit, zoals verleidelijke bezoekjes aan Wikipedia.

Onder meer de Erasmus Universiteit en de Technische Universiteit Eindhoven hebben dit systeem nu omarmd. Rector magnificus Frank Baaijens van de TU/E:  ‘We hebben de afgelopen weken veel testen gedaan om er ervaring mee te krijgen. We moeten de privacy van studenten voldoende kunnen waarborgen en de kans op fraude minimaliseren. Dat kan door de tentamenvorm aan te passen of bij een multiplechoice tentamen de antwoorden anders te rangschikken.’ Baaijens ziet Digital Proctoring als optie voor zo’n 20 procent van de tentamens, waar er geen alternatieven zijn.

Optie 3: ander soort toetsing
Voor het merendeel van de tentamens moet een andere vorm van toetsing worden gezocht als de instellingen nog lange tijd dicht zijn. Denk aan een toets waarbij een studieboek gebruikt mag worden (een openboektentamen), essays, mondelinge presentaties en ‘take home examens’, een test waarbij studenten enkele uren of dagen de tijd krijgen om een opdracht thuis uit te werken.

Geluk bij een ongeluk: dit zijn stuk voor stuk toetsen die zich lenen voor een ‘formatieve beoordeling’, waarbij het er niet om gaat of je slaagt of faalt voor een opdracht, maar je duidelijk wordt gemaakt waaraan je moet werken. Een student leert meer van het commentaar op een openboektentamen dan van de nu vaak gebruikte multiplechoicetentamens. De docent geeft niet aan dát het fout is, maar wát er fout is.

‘Bovendien’, zegt Cees van der Vleuten, hoogleraar Onderwijskunde aan de Universiteit van Maastricht, ‘lokt de klassieke vorm van toetsing een leerstrategie uit waarin de student piekt. Hij werkt enorm toe naar een beslissingsmoment, waarna hij de stof eigenlijk weer vergeet.’

De Onderwijsraad concludeerde in het rapport ‘Wijzer Toetsen’ (eind 2018) dat er veel te weinig aandacht is voor formatieve beoordelingen. Vormt de coronacrisis een gouden kans om die omslag in het hoger onderwijs te maken? Van der Vleuten: ‘Elk nadeel heeft zijn voordeel. We moeten op allerlei vlakken nu reflecteren op het onderwijs. Dit is daar zeker eentje van.’

Deze vorm van toetsing lijkt wel tijdrovender voor docenten, zegt onderwijskundige en lector bij Zuyd Hogeschool Dominique Sluijsmans, maar kan ze juist ook ruimte geven om beter les te geven. ‘In het hbo hebben wij veertig onderwijsweken. Daarvan gaan vaak al tien op aan toets-, voorbereidings- of herkansingsweken. Tien! We verspelen in het hoger onderwijs veel te veel energie aan die toetsing. De huidige situatie biedt kansen om de balans te tussen toets- en onderwijstijd te herstellen.’

LEES OOK:

Digitale revolutie in het onderwijs
De plotselinge sluiting van de scholen dwong docenten onderwijs op afstand te regelen. Binnen een paar dagen gaf zowat elke school online les. Een prestatie. Al zijn er keerzijden.

Schrappen centrale examens
Afgelopen dinsdag maakte minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs Arie Slob een historische maatregel bekend. De centrale eindexamens gaan dit jaar niet door

In dit dossier leest u de laatste ontwikkelingen en alles wat u verder moet weten over het coronavirus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden