Uitspraken Zijlstra: het waagstuk van de zelfbenoemde kroonprins

Of dat nu slim is of niet, zeker is dat de liberale fractieleider een risico neemt. Zelfbenoemde kroonprinsen is doorgaans geen lang en gelukkig politiek leven beschoren.

Beeld ANP

Ed Nijpels, dertig jaar geleden aanvoerder van de liberalen, keek verwonderd op toen hij Zijlstra zondagavond op het Journaal zag. 'Ik weet niet beter dan dat politici leren om op leiderschapsvragen steevast hetzelfde antwoord te geven: 'Daar reageer ik pas op als het aan de orde is.' Ben je mooi overal vanaf.'

Dat zei Zijlstra zondag óók dat het nu niet aan de orde is. Hij zei er ook nog bij dat hijzelf Edith Schippers, de minister van Volksgezondheid, een uitstekende kandidaat zou vinden. Maar dat was pas nadat hij zichzelf glunderend had gekandideerd: 'Als Rutte zou zeggen: ik stop ermee, en mij zou het gevraagd worden, zeg ik geen nee. Ja, dat zou ook, ik bedoel, anders kun je er net zo goed niet gaan zitten.'

Opmerkelijke timing

Zijn timing is hoe dan ook opmerkelijk. VVD-voorman Rutte doet er alles aan om het land te laten wennen aan het idee dat de volgende verkiezingen wat hem betreft echt pas in maart 2017 zijn. Bovendien wijst niets erop dat hij dan niet zelf de VVD-kandidaat wil zijn. De peilingen zijn stabiel, de vertrouwenscijfers stijgen, hij was heer en meester bij de Politieke Beschouwingen.

Daar komt bij: ook Zijlstra weet hoe het doorgaans afloopt met kroonprinsen in de Nederlandse politiek, zeker als zij deel uitmaken van een gearrangeerde voorstelling. Zodra politici de indruk wekken dat zij binnenskamers zelf kunnen uitmaken wie de kiezers graag als opvolger zien, hebben die kiezers de onbedwingbare neiging daar korte metten mee te maken. Het 'dat-bepalen-we-zelf-wel'-sentiment rekende af met de aspiraties van onder anderen Elco Brinkman (CDA) en Ad Melkert (PvdA), die beiden lang als kroonprins door het leven gingen.

Minister Edith Schippers van Volksgezondheid arriveert op het Binnenhof Beeld anp

Beklagenswaardig

Neem alleen al de handicap dat elk woord dat je uitspreekt voortaan wordt beschouwd als een tactische zet op je weg naar de top. Nijpels: 'In mijn topdrie van beklagenswaardige politieke posities staat kroonprins op één. Nog boven het partijvoorzitterschap en het fractievoorzitterschap van de kleinste regeringspartij. Je komt bijna per definitie in een lastige verhouding te staan tot degene die je moet opvolgen.'

Als je het dan toch binnenskamers wilt regelen, hou het dan kort, adviseert Nijpels' voorganger Hans Wiegel. De nog piepjonge Nijpels kreeg van hem in 1982 niet de tijd om het juk van de kroonprins te dragen. Wiegel: 'Niemand wist dat ik weg zou gaan. Toen het bijna zover was, heb ik Ed zelf gevraagd. Net voordat-ie ergens een speech moest gaan houden. Hij was een beetje van zijn apropos geloof ik, maar het kwam goed.' Nijpels boekte later dat jaar 10 zetels winst.

Vindt Wiegel dan dat Zijlstra te vroeg is? 'Ach, weet u. Hij noemde zelf mevrouw Schippers ook. Ik heb er niks op tegen dat mensen open zijn. De VVD kan het slim gebruiken: kijk eens, we hebben er na Rutte nog twee die het zouden kunnen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.