Uitspraak Duitse rechter voert druk lokale overheden op om 'dieselverbod' uit te vaardigen in binnensteden

De Duitse rechter maakte dinsdag de weg vrij voor het verbannen dieselauto's uit binnensteden met sterk verontreinigde lucht. De beslissing leidt tot chagrijn bij de 15 miljoen Duitse dieselrijders en vergroot de druk op de nieuwe regering om luchtvervuiling in binnensteden serieuzer aan te pakken, ondanks de bezwaren van de auto-industrie.

Voorafgaand aan de uitspraak werd er gedemonstreerd in Leizig. Beeld ap

Taxichauffeur Jens weet het heel zeker: taxi's zullen ze nergens durven verbieden. Vaderlijk klopt hij op het dak van zijn Volkswagen, die op een Berlijns tankstation aan het dieselinfuus ligt. 'Daar zijn onze politici veel te laf voor.'

Het is dinsdagnamiddag, een paar uur nadat de Duitse rechter de weg vrijmaakte voor het verbannen van dieselauto's uit binnensteden met een sterk verontreinigde lucht. De uitspraak leidt niet alleen bij Jens tot chagrijn, maar bij het grootste deel van de 15 miljoen Duitse dieselrijders. Ook vergroot ze de druk op de nieuwe regering om luchtvervuiling in de binnensteden serieuzer aan te pakken, ondanks de bezwaren van de auto-industrie.

Jens, die vanwege zijn werkgever niet met zijn achternaam in de krant wil, tuurt op de teller. Nog even. Helemaal vol moet de tank, want Jens rijdt dagelijks 120 kilometer, kriskras door de binnenstad. Vervuilend? 'Welnee, dat zijn toch allemaal trucs van politici en autobazen om de mensen geld afhandig te maken? Die hele klimaatverandering is een vieze leugen.'

Gaat het in Duitsland over auto's, dan ronken al snel de emoties. 'Het dieselverbod', heet de uitspraak in de Duitse volksmond. Dat is een wat gedramatiseerde voorstelling van zaken, omdat het niet om een algemeen verbod gaat en omdat de rechtbank dat verbod bovendien niet zelf uitvaardigt.

Euro-6-norm

Het hoogste bestuursgerechtshof in Leipzig heeft onder leiding van rechter Andreas Korbmacher onderzocht of plaatselijke overheden op basis van de bestaande wetgeving (tijdelijke) rijverboden mogen uitvaardigen op het moment dat de volksgezondheid gevaar loopt. Specifiek ging het om vervuiling door zogenaamde stikstofoxiden, hoofdzakelijk uitgestoten door dieselvoertuigen. Ruim zeventig steden in Duitsland overschrijden de Europese norm van maximaal 40 microgram per kubieke meter.

De mogelijke verboden betreffen dieselauto's die niet voldoen aan de huidige richtlijn, de zogenaamde Euro-6-norm. Dat komt neer op zo'n beetje alle diesels die vóór 2015 van de band rolden.

De zaak begon vorig jaar met twee verschillende processen die waren aangespannen door de stadsbesturen van Stuttgart en Düsseldorf, beide vertegenwoordigd in de toptien van meest vervuilde binnensteden. De milieuorganisatie Deutsche Umwelthilfe (DUH) dwong hen via plaatselijke rechtbanken om dieselauto's te weren uit bepaalde straten, verwijzend naar de milieuplannen van de steden waarin ze beloven maatregelen te nemen bij overtreding van de Europese uitstootnorm.

Niet lokaal maar landelijk

Nadat de lokale rechter de milieubeweging in het gelijk had gesteld, gingen de stadsbesturen in beroep in Leipzig. Hun redernering: luchtverontreiniging in de binnensteden is geen lokaal probleem, maar de verantwoordelijkheid van de regering in Berlijn. Voor het verbieden van diesels zou eerst een nieuwe landelijk geldende wet nodig zijn.

Ook rechter in Leipzig stelt de steden nu in het ongelijk. Het handhaven van de limiet is wel degelijk een lokale verantwoordelijkheid, vindt hij. En het afkondigen van een gebiedsverbod voor dieselauto's is een van de middelen om dat doel te bereiken.

Dat verhoogt de druk op de zestien overige stadsbesturen waartegen milieubeweging DUH een proces heeft aangespannen. Maar voordat de verboden in werking zullen treden moeten nog praktische problemen worden opgelost, zoals het ontbreken van een nationaal verkeersbord om zo'n verbodszone te markeren.

De uitspraak vergroot de druk op Düsseldorf, Stuttgart en de overige zestien steden waar milieubeweging DUH processen heeft lopen. Beeld anp

Scepsis

Angela Merkel liet in een korte reactie weten dat de regering de steden met luchtvervuilingproblemen terzijde zal staan. Opvallend, want haar vorige kabinet sprak zich herhaaldelijk uit tegen zulke verboden en verwees daarbij naar de door autofabrikanten ontwikkelde software die de uitstoot van stikstofoxiden kan terugbrengen tot aanvaardbare proporties. Wetenschappers zijn sceptisch over die oplossing en stellen dat alleen een veel duurdere aanpassing in de motor tot het gewenste resultaat leidt.

Sowieso loopt het bestrijden van luchtverontreiniging in Duitsland steeds vast op twee obstakels: het grote belang van de auto-industrie voor de Duitse economie én de bandeloze liefde van veel Duitsers voor hun trouwe vierwielers. Een op de zeven banen in Duitsland heeft direct of indirect te maken met de auto-industrie. Een beslissing ten nadele van de industrie of de autobezitter kost alle partijen kiezers, met uitzondering van de Groenen.

Fraude

Dus lobbyde Merkels vorige regering van CDU/CSU en SPD in Brussel hartstochtelijk voor het zo ver mogelijk oprekken van de Europese uitstootrichtlijnen en daarmee voor een zo lang mogelijk leven voor de verbrandingsmotor. En steeds als onderzoeksjournalisten bewezen dat Duitse autobouwers fraudeerden met de software, had de voormalige minister van Verkeer, Alexander Dobrindt (CSU), nèt een vliegje in z'n oog. Inmiddels is Dobrindt afgetreden zonder dat zijn positie ooit op het spel heeft gestaan. De politie-invallen bij autofabrikanten vanwege vermeende fraude zijn nog in volle gang.

Dobrindts opvolger krijgt het moeilijker. Niet alleen vanwege deze rechterlijke uitspraak en de consequenties daarvan, maar ook omdat de Europese Commissie Duitsland dreigt aan te klagen bij het Europese gerechtshof wegens het langdurig verzuimen van milieuafspraken.

'De auto-industrie dicteert hier de politiek', zegt Volker Stahlschmidt in Berlijn. De vijftiger juicht het besluit van de rechter toe. Hij wijst op zijn Dacia, dapper standhoudend in de houdgreep van de borstels in de wasstraat. 'Bewust het schoonste benzinemodel.' Stahlschmidt vindt het verbieden van vervuilende diesels een stap in de goede richting, maar een kleine stap. 'Denk eens aan de hoeveelheden diesel die oceaantankers verstoken!'

Angela Merkel. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.