Uitslag test: 'U heeft testangst'

Testuitslagen blijken niet alleen te vertellen hoe slim iemand is. Een promovendus ontdekte een methode om uit het patroon van antwoorden mensen met testangst, ongeïnteresseerden en bijgoochems te vissen....

Er wordt wat afgetest in Nederland. Van het resultaat hangt vaak veel af. Intelligentietesten bijvoorbeeld bepalen voor een belangrijk deel de schoolkeuze van een kind of de geschiktheid van een sollicitant, terwijl een verkeerstheorie-examen toetst of de toekomstige rijbewijsbezitter wel voldoende van de verkeersregels weet.

Op de betrouwbaarheid van een test valt vaak wat af te dingen, zoals onlangs bleek bij intelligentietesten. Zelfs de meest uitgekiende test geeft niet altijd een eerlijk beeld van de vaardigheden van de kandidaat.

Diens werkelijke competentie blijft bijvoorbeeld onderbelicht als sprake is van een specifieke vorm van faalangst, testangst, waardoor de kandidaat onbegrijpelijke flaters slaat. Een persoon kan ook totaal ongeïnteresseerd zijn of niet overtuigd van het nut van de test. Er bestaan rekenmodellen die deze onwaarschijnlijke uitslagen herkennen. Onderwijskundige dr. Wilco Emons combineerde een aantal van deze modellen tot een nieuwe methode die niet alleen vreemde resultaten opspoort. Door statistische analyse van de testresultaten is ook grofweg aan te geven wat de oorzaak is van de afwijking.

'De resultaten vertonen een specifiek afwijkend patroon, wat informatie geeft over wat er aan de hand is', zegt Emons. Gisteren promoveerde hij aan de Universiteit van Tilburg op dit psychometrisch onderzoek.

Het leverde nieuwe inzichten op. Degenen die aan extreme testangst lijden, maken vooral in het begin van de toets veel fouten. 'Als ze eenmaal over de drempel zijn en ze er zeker van zijn dat ze in ieder geval enkele vragen goed hebben gescoord, zie je aan het eind van de test een normaal antwoordenpatroon ontstaan', legt Emons uit.

Dergelijke zeer zenuwachtige personen beantwoorden bovendien vaker de moeilijke vragen goed, terwijl ze in hun stress struikelen over de simpelste onbenulligheden. Verder blijkt dat verveelde kinderen lukraak wat aankruisen; hun antwoorden vertonen een volslagen willekeurig patroon, overigens net als de kandidaat die door een black out zijn hele test verknalt. Als niet gemotiveerde kandidaten zaken aankruisen op een schaal van vijf tussen 'heel erg mee eens' en 'heel erg mee oneens', vertonen hun antwoorden door gebrek aan motivatie een vlak patroon.

Juist tegenovergesteld handelen personen die Emons de 'extreme creatievelingen' noemt. Ze kruisen altijd uitersten aan om op te vallen, uit een overschreeuwde onzekerheid of om andere psychologische motieven. 'Vaak', zegt Emons, 'zien zij achter elke vraag een strikvraag, gaan enorm ingewikkelde redeneringen ophangen, om dan vervolgens toch het verkeerde antwoord te geven.'

Bijgoochems onder hen geven op de vraag wat de vier jaargetijden zijn niet het antwoord 'lente, zomer, herfst, winter', en evenmin 'Vivaldi's muziekstuk', maar kruisen 'pizza' aan. Wanneer ze dat niet bij één enkele vraag, maar frequent doen, brengt Emons methode ook deze categorie aan het licht.

Zijn methode lijkt vooral faalangstigen te kunnen helpen. Specifieke verklaringen voor overgeconcentreerd of testangst, bijvoorbeeld als gevolg van grote druk vanuit de ouders die goede prestaties van hun kroost verlangen, kunnen dan in een gesprek met de leerkracht of psycholoog aan de orde komen.

De statistische methode is nog niet geschikt om de uitslagen van bijvoorbeeld de aanstaande eindexamens te analyseren. 'Op termijn kan dat wel. Je zou bijvoorbeeld een onwaarschijnlijk slechte score van een school kunnen herleiden op de herrie van een verbouwing', zegt Emons.

Eerst wil hij meer onderzoek verrichten, en vooral meer verschillende testen analyseren. 'Dan krijgen we meer grip op de relatie tussen het afwijkende antwoordenpatroon en de relevante factoren die de afwijking verklaren.

'Dat inzicht kan via de leerkracht of examinator worden doorgespeeld aan de kandidaat. Die kan baat hebben bij deze rapportage bij een herexamen of nieuwe toets.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden