Uitslag referendum geeft Wiv-tegenstanders nieuwe hoop

De tegenstanders van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv) putten nieuwe hoop uit de uitslag van het referendum. Met bijna 100 procent van de stemmen geteld, tekent zich een lichte voorsprong af voor de tegenstemmers: 48,7 om 47,3 procent - 4 procent stemde blanco.

De hoop is gericht op D66, dat van oudsher veel waarde hecht aan democratische vernieuwing en bescherming van privacy. Tegenstanders van de Wiv, zoals GroenLinks en de SP, speculeren niet op een volledige tournure van D66-leider Alexander Pechtold, maar eerder op een draai van een kwartslag. Onder invloed van de referendumuitslag zouden de ergste pijnpunten moeten worden weggenomen om, zoals Kathalijne Buitenweg van GroenLinks het zegt, 'tot een voor iedereen betere wet te komen'.

Voor- en tegenstanders van de Wiv bleken donderdag overvallen door de nieuwe werkelijkheid, waarbij de uitslag van het raadgevend referendum als politiek drukmiddel kon worden ingezet. Peilingen voorspelden maandenlang dat het ja-kamp een ruime meerderheid zou behalen; met deze uitslag was geen rekening gehouden. Het lange wachten op een definitieve uitslag - op donderdagmiddag waren nog niet alle stemmen geteld - droeg bij aan de onzekerheid.

Drie van de vier coalitiepartijen hielden ook daags na het referendum de verdediging gesloten. De belofte van premier Rutte om de wet bij winst voor het nee-kamp nog eens te heroverwegen was niet meer dan een formeel tegemoetkomen aan de verwachtingen rond een raadgevend referendum.

Bij D66 kan dit anders liggen. Kamerlid Kees Verhoeven had een jaar terug felle kritiek op wat hij toen nog de 'sleepwet' noemde. Hij diende een reeks amendementen in, die het veelal niet haalden. Wel kwam er door zijn toedoen een passage in het regeerakkoord waaruit zorgen over de gevolgen van de wet spreken: 'Van het willekeurig en massaal verzamelen van gegevens (...) mag en zal geen sprake zijn.' Hij ziet een grondige evaluatie van de Wiv na twee jaar als belangrijkste garantie voor inbreuken op de privacy.

Eerst uitslag afwachten

Verhoeven sprak in een eerste reactie van een 'verdeelde maar betrokken uitslag', maar wil van een aanpassing van de wet vooralsnog niet weten: eerst de definitieve uitslag afwachten, daarna is de regering aan het woord.

Ronald van Raak (SP) verzoekt de regering om een debat over de uitslag. Wat hem betreft gaat dat ook over het afschaffen van het referendum als democratisch instrument.

Mocht minister Ollongren van Binnenlandse Zaken niet op haar schreden terugkomen, dan vestigt de oppositie haar hoop op de Eerste Kamer, waar de intrekkingswet eind april of begin mei wordt behandeld.

De SP vindt GroenLinks aan haar zijde, maar Tweede Kamerlid Kathalijne Buitenweg wil vooral dat de Wiv wordt gerepareerd. Om het delen van informatie met buitenlandse diensten te beperken, grenzen te stellen aan de informatieverzameling en journalistieke bronbescherming te verzekeren. Een dergelijke interpretatie van de uitslag gaat CDA-leider Sybrand Buma te ver. Die vindt dat het ja of nee van een referendum niet nader is te duiden. Een reden te meer voor het CDA om geen voorstander van referenda te zijn.

De definitieve uitslag wordt vrijdagochtend verwacht. Als voor en tegen elkaar vrijwel in evenwicht houden, zal de regering dat opvatten als een verdeeld advies van de bevolking.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden