Uitroeptekens achter emoties in het maanlicht

Maan voor de machtelozen van Eugene O'Neill door Het Vervolg. Regie: Léon van der Sanden. Vertaling: Ruurd van Wijk. Gezien bij De Stadbroekermolen, Sittard....

RONALD OCKHUYSEN

De muggen vieren feest. Een zwart poesje speelt met het hooi. Een grutto laat weten de winter te hebben overleefd.

Het is voorjaar. Het is tijd voor voorstellingen in de open lucht - althans, dat vonden de toneelmakers van het Maastrichtse Theaterensemble Het Vervolg. Ze haalden een stuk uit de kast waarin staat vermeld dat het het best tussen het laatste daglicht en het eerste avondlicht kan worden gespeeld. Vervolgens werd er naar drie lokaties gespeurd. Wat balen stro erbij. Een aftandse caravan. En spelen maar - Maan voor de machtelozen van Eugene O'Neill. Over een boerendochter met haar op de tanden, terwijl ze als geheim meetorst dat ze nog maagd is. Over een vader die zijn kinderen het huis uitjaagt, omdat hij niet de woorden kan vinden die duidelijk kunnen maken dat hij veel van hen houdt. Over een landeigenaar met een drankprobleem, een groot hoerenloper bovendien, waarachter een getourmenteerde ziel schuil blijkt te gaan.

Maan voor de machtelozen is O'Neills laatste stuk. Hij voltooide het in 1943, enkele jaren voordat de ziekte van Parkinson hem het schrijven definitief onmogelijk maakte. Voor de inhoud van het psychologische drama speelde O'Neill leentjebuur bij zijn eigen leven. De dood door alcohol van zijn jongere broer James deed hem Maan voor de machtelozen schrijven, een stuk dat toewerkt naar de verklaring voor het suïcidale gedrag van de alcoholicus Tyrone. Maar het lijkt erop dat O'Neill tijdens het schrijven steeds meer compassie kreeg voor boerendochter Josie Hogan, het personage dat gaandeweg de conclusie moet trekken dat haar verlangen naar liefde onvervuld zal blijven.

In de regie van Léon van de Sande - hij nam de regie over van Ruurd van Wijk - wordt de nadruk gelegd op Josie's onverzettelijkheid. Angelique de Bruijne speelt Josie met schelle, luide stem. Haar ogen staan permanent op onweer, op de scène in het maanlicht na, als zij ondervindt dat landeigenaar Tyrone haar liefde niet kan accepteren: dan biggelen tranen over haar wangen, en is voor even haar keel gesnoerd.

Het zal zoiets als een regieconcept zijn - rauw, aangezet realisme, uitroeptekens achter elke emotie, erop wijzend dat op het platteland het gevoel nog altijd over de ratio heerst - maar allemachtig, wat een grotesk toneel is Maan voor de machtelozen.

Er worden heel wat robbertjes uitgevochten op het stro, de hooivork zwaait vervaarlijk door de lucht en enkele flessen whisky worden zomaar tegen de muur gekwakt, maar tot de verbeelding spreken doet de enscenering allerminst, zover er over een enscenering gesproken kan worden.

Want van een zinvol gebruik van de ruimte is helemaal geen sprake, wat het spelen in de buitenlucht tot een gimmick reduceert. De vondst om tot drie maal toe Dolly Parton te laten klinken is evenmin een staaltje vindingrijkheid te noemen. En de spelregie is weliswaar consequent uitgevoerd, maar ontbeert nuances en verrassingen met als gevolg dat O'Neills drama als een kant en klare, en vooral laffe prak wordt aangereikt.

Maan voor de machtelozen op een hoeve of bij een molen in Limburg is op zijn best een cursus vogels luisteren op een koude voorjaarsavond.

Ronald Ockhuysen

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden