Uitnodiging aan Frits Bolkestein

Nouzad Alwandi was 16 toen hij slachtoffer werd van de gifgasaanval van Saddam Hoessein op Halabja in Noord-Irak. Het vreemde is dat een gifgasaanval geen pijn doet. Hij herinnert zich dat hij onbestemde dampen zag. Daarna raakte hij buiten westen. Dat hij nog leeft komt doordat hij nog een beetje bewoog toen Duitse hulpverleners van Artsen zonder Grenzen kort daarna het rampgebied bezochten. In een gesprek met mij drie maanden geleden, noemde hij die stuiptrekkingen zijn grote pech. Als hij niet had bewogen, was hij dood geweest net als de rest van zijn familie. Dan waren de pijn en ellende die hij heeft overgehouden aan de gifgasaanval hem bespaard gebleven. Sarin en mosterdgas blijven namelijk voor altijd in je lichaam. Als Nouzad in de zon loopt, krijgt hij blaren. Deze week is het 23 jaar geleden en daarom wil hij graag Frits Bolkestein ontmoeten.

Daklozencircuit

Het interview dat ik met Nouzad had, was voor het programma De Ombudsman van de VARA. Hij was totaal verdwaald in het Amsterdamse daklozencircuit. Na de gifgasaanval heeft hij in Nederland asiel gekregen en later de Nederlandse nationaliteit. Vervolgens heeft hij lang in Canada gewoond, waar hij heen was gegaan om naar een broer te zoeken die de ramp mogelijk had overleefd. Drie jaar geleden kwam hij berooid terug.

Toen hij in een week zijn baan en zijn huis verloor, kwam hij op straat te staan. Hij meldde zich bij de GGD in Amsterdam. Daar ging het gruwelijk mis. Hij werd gebrandmerkt als verslaafde, omdat hij soms opium in zijn thee oploste om zijn dagelijkse pijn te verdrijven. Hij kreeg methadon voorgeschreven en kwam op een wachtlijst terecht voor een opvang voor mensen met zware psychische en/of verslavingsproblemen.

Fouten

Het is ons gelukt om bij de GGD zijn dossier in te zien. Het bleek vol fouten te staan. Zo stond er dat hij sinds zijn 14de verslaafd was aan opium. Een behandelaar beweerde zelfs dat hij heroïne gebruikte. De urinetests bewijzen dat hij alleen positief testte voor methadon. Herhaaldelijk meldt Nouzad dat hij geen methadon wil, maar een gewone pijnstiller. Het wordt geroutineerd in het dossier opgeschreven, maar er wordt niks mee gedaan.

We kwamen er ook achter dat een dakloze geen hulp krijgt van de Dienst Wonen. Hij komt pas in aanmerking voor een woning als hij eerst een jaar met succes in de opvang heeft gezeten. Nouzad werd dus letterlijk met een verkeerd stempel opgesloten in het daklozencircuit. Wethouder Eric van der Burg (VVD) was uiteindelijk bereid de patstelling te doorbreken. We hebben voor Nouzad een huis gevonden in H-spot, een broedplaats voor kunstenaars en kleine bedrijfjes in Amsterdam Zuid-Oost.

Timmerman

Sindsdien lacht het leven Nouzad weer toe. Na de uitzending nam een vrouw contact op met ons om al het gereedschap van haar overleden man aan hem te schenken, zodat hij weer als timmerman aan de slag kon. Een ex-geliefde nam contact op en ze zijn weer bij elkaar. En 16 maart (de dag van de aanslag) komt de rechter ook met een tussenstand van het proces tegen Frans van Anraat, de Nederlandse oorlogsmisdadiger die veel verboden grondstoffen leverde aan Saddam Hoessein. Van Anraat is al strafrechtelijk veroordeeld, maar Alwandi en andere nabestaanden hebben hem ook aansprakelijk gesteld voor de geleden schade.

Toch heeft Nouzad nog een wens. Hij wil heel graag Frits Bolkestein ontmoeten. Bolkestein was begin jaren tachtig staatssecretaris van Economische Zaken. Zijn ministerie was tegenstander van een exportverbod naar Irak van grondstoffen die gebruikt konden worden voor gifgassen. Ongeveer de helft van die grondstoffen kwam uit Nederland. Uit een uitzending van Argos van vijf jaar geleden blijkt dat de regering al wist dat Irak gifgassen had ingezet in de oorlog tegen Iran.

Exportverbod

Het verweer van Bolkestein was destijds dat hij niks heeft toegestaan wat verboden was (de Volkskrant, 10 mei 2006). Dat is logisch want zijn ministerie hield juist een wettelijk exportverbod tegen. Zijn andere argument was dat sommige chemicaliën ook een vreedzame toepassing kenden. Dat argument is achterhaald, omdat eind 1984 wel een exportverbod is ingesteld voor tal van stoffen. Toen kon het dus wel.

Dat Bolkestein niks illegaals heeft gedaan ontslaat hem natuurlijk niet van de morele verantwoordelijkheid. Daarom wil Nouzad hem graag ontmoeten. Hij wil hem vertellen over zijn leven, zijn lichaam laten zien. En hij wil graag van hem weten hoeveel Nederlandse bedrijven hebben verdiend aan de export van de dodelijke chemicaliën. Het zou Bolkestein sieren als hij op die uitnodiging ingaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden