5 vragen overuitleveringsproces assange

Uitleveringsproces Assange van start: krijgen de Amerikanen hun zin?

WikiLeaks-oprichter Julian Assange en zijn legendarische advocaat proberen maandag in een Londense rechtbank uitlevering aan de Verenigde Staten te voorkomen.

Julian Assange zwaait 1 mei 2019 vanuit een politiebus nadat hij door een Londense rechtbank tot 50 weken cel is veroordeeld.Beeld AFP

Wat gaat er gebeuren?

Een Britse rechter buigt zich vanaf maandag in het Woolwich Crown Court in Londen over het Amerikaanse verzoek om uitlevering van Julian Assange, de oprichter van klokkenluiderssite WikiLeaks. De Amerikaanse staat wil hem hebben vanwege verdenking van spionageactiviteiten, wat in theorie kan leiden tot 175 jaar cel. Assange zal tijdens de hoorzittingen getuigen.

De eerste fase van het uitleveringsproces duurt een week. Na een onderbreking volgt vanaf 18 mei een tweede sessie van drie weken. Er bestaat een kans dat de zaak, ongeacht de uitkomst, uiteindelijk bij het hooggerechtshof terechtkomt. Dat betekent dat het zeker een jaar kan duren.

De 48-jarige Australiër wordt bijgestaan door Gareth Peirce, de beste mensenrechtenadvocaat in het Verenigd Koninkrijk. Zij verwierf begin jaren negentig faam met haar strijd voor de Guildford Four, de vier Ieren die veertien jaar hebben vastgezeten na onterechte veroordeling voor IRA-aanslagen. Over dit proces is de film In the name of the father gemaakt, waarin de nu 79 jaar oude en mediaschuwe Peirce wordt gespeeld door Emma Thompson.

Hoe gaat het met Assange?

Advocaat Peirce heeft in de afgelopen maanden geklaagd over het gebrek aan toegang tot Assange, die na zijn uitzetting in april uit de ambassade van Ecuador nu in de zwaarbewaakte gevangenis Belmarsh zit in Zuidoost-Londen. Hij is tot een jaar cel veroordeeld wegens het schenden van de borgvoorwaarden in 2012. Hij dook toen onder in de ambassade van Ecuador, terwijl hij op borgtocht vrij was. Zweden had om zijn uitlevering gevraagd in verband met twee beschuldigingen van verkrachting. Assange ontkent.

Lange tijd verbleef Assange in eenzame opsluiting, hetgeen door een VN-rapporteur is omschreven als ‘psychologische marteling’. Ook collega-gevangenen maakten zich zorgen over de geestelijke staat van Assange, die ook al zeven jaar binnen heeft gezeten in de ambassade. Ze organiseerden petities om hem uit eenzame opsluiting te krijgen, wat is gelukt. Hij heeft nu aanspraak en meer bewegingsvrijheid, zo verklaarde zijn vader John Shipton, die regelmatig op bezoek komt. Assange kan luchten in een kleine ruimte, met een rooster als plafond. Vader en zoon willen ooit samen de pelgrimstocht naar Santiago de Compostela afleggen. Shipton vreest dat uitlevering naar de Verenigde Staten in de praktijk een doodvonnis betekent.

Wat staat er op het spel?

Rechter Vanessa Baraitser krijgt te maken met een politiek gevoelige zaak. De Amerikanen zijn nog steeds woest over de WikiLeaks-openbaringen met betrekkingen tot de donkere kanten van George Bush’ War on Terror. Vooral de video Collateral Murder zorgde voor veel ophef; daarin is te zien dat bij een Amerikaanse helikopteraanval in 2007 in Bagdad twaalf Iraakse burgers en enkele journalisten van persbureau Reuters worden gedood.

Barack Obama zag af van Assanges vervolging en gaf klokkenluider Chelsea Manning, die de video lekte naar WikiLeaks, een presidentieel pardon. Donald Trump besloot in 2017 toch over te gaan tot een uitleveringsverzoek. Dat gebeurt op basis van een 103 jaar oude spionagewet die nu voor het eerst wordt gebruikt tegen een journalist of publicist. 

Als buitenlander wordt Assange niet beschermd door het eerste amendement van de Amerikaanse Grondwet, de vrijheid van pers en meningsuiting. Van hacken wordt Assange niet beticht, wel van het helpen van Manning bij het inloggen in geheime netwerken. De Amerikaanse staat stelt ook dat Assange door het verspreiden van vertrouwelijke gegevens schade heeft berokkend. Volgens de verdediging is daarvan niets gebleken. 

Protesten buiten het Australia House (Australische ambassade) in Londen tegen de uitlevering van Assange aan de VS.Beeld AFP

Wat is de aard van het Brits-Amerikaanse uitleveringsverdrag?

Op het spel staat soevereiniteit. Assange is een Australische onderdaan die vanuit het Verenigd Koninkrijk zijn informatie heeft verspreid. De vraag is dus: wat hebben de Amerikanen ermee te maken, behalve dat ze voor schut zijn gezet? 

Het proces wordt een test voor het Brits-Amerikaanse uitleveringsverdrag. Dat is omstreden, de eisen die de Amerikanen stellen voor uitlevering zijn veel strenger dan die van de Britten. Dat bleek onlangs weer bij de weigering van de VS om een Amerikaanse ex-spion, uit te leveren. Zij had een 19-jarige Britse motorrijder doodgereden.

Boris Johnson heeft gezegd dat het verdrag aan herziening toe is, maar hij heeft het Assange-verzoek niet meteen afgewezen, hoewel ‘politieke misdaden’ zoals spionage niet onder het verdrag vallen. Misschien is hij bang om Trump voor de voeten te lopen. De Amerikaanse president zou woedend zijn op Assange omdat die niet op een aanbod is ingegaan om Trump te helpen door te verklaren dat de Russen niet achter het hacken van de Democraten zaten.

Van wie krijgt Assange steun?

Aan morele steun heeft Assange geen gebrek. Vooral uit linkse hoek wordt actie gevoerd voor zijn vrijlating. Labours tweede man John McDonnell bracht Assange afgelopen week een bezoek en vergeleek hem met Albert Dreyfuss, de Frans-Joodse officier die er eind 19de eeuw valselijk van werd beticht voor Duitsland te spioneren.

Aan de vooravond van het uitleveringsproces organiseerden bekende vrienden van Assange zaterdag een protestmars door hartje Londen. Onder hen popartiest Roger Waters, modekoningin Vivienne Westwood en de Griekse politicus Yanis Varoufakis. Amnesty International is tegen de uitlevering omdat niet helemaal uitgesloten is dat er in de VS extra aanklachten komen, die kunnen leiden tot de doodstraf.

Twee Australische parlementariërs zijn overgevlogen om het proces bij te wonen: de progressieve Andrew Wilkie en de conservatief George Christensen. ‘Ik ben een grote fan van Trump’, beweerde de laatste op een persconferentie. ‘Ik ben een grote fan van Boris Johnson. Maar ik ben een nog grotere fan van het vrije woord.’ Volgens de twee moet Assange in staat worden gesteld om terug te keren naar zijn geboorteland.

Lees verder over Julian Assange

De Amerikaanse president Trump heeft WikiLeaks-oprichter Julian Assange aangeboden gratie te verlenen, als hij zou zeggen dat Rusland niet betrokken was bij het lekken van voor de Democraten zeer schadelijke interne e-mails tijdens de verkiezingscampagne in 2016. Dat blijkt uit een getuigenverklaring in een uitleveringszaak.

Voor het eerst vertelt superklokkenluider Edward Snowden zijn persoonlijke verhaal, hoe hij besloot grootschalig afluisteren door de Amerikaanse NSA te onthullen. De balling in Moskou komt met een boek waarin hij vertelt over zijn ruzie met Julian Assange en zijn wantrouwen jegens The New York Times.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden