Nieuws

Uitkering psychiatrische patiënten stopgezet na gedwongen opname

Een aantal psychiatrische patiënten is hun uitkering kwijtgeraakt nadat ze gedwongen zijn opgenomen, iets dat normaal gesproken alleen gebeurt bij gedetineerden. Belangenorganisaties trekken aan de bel. ‘Niemand kiest ervoor om ziek te zijn.’

Wettelijk is het stopzetten van uitkeringen mogelijk, maar het was tot nu toe niet bekend dat gemeenten dit ook daadwerkelijk deden. Beeld ANP XTRA
Wettelijk is het stopzetten van uitkeringen mogelijk, maar het was tot nu toe niet bekend dat gemeenten dit ook daadwerkelijk deden.Beeld ANP XTRA

De Vereniging de Nederlandse ggz heeft nog geen ‘omvattend beeld’ van het probleem, meldt directeur Veronique Esman in een gezamenlijke verklaring van de Nederlandse ggz, organisatie voor psychische gezondheid Mind en de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP). Maar, schrijven de organisaties, er zijn signalen dat de uitkering van een aantal psychiatrische patiënten is stopgezet nadat zij gedwongen zijn opgenomen. Het gaat vooralsnog om een beperkt aantal gevallen: drie in Amsterdam en enkele gevallen in de provincies Utrecht en Noord-Brabant. Welke gemeenten het precies zijn, wordt onderzocht.

Wettelijk is het stopzetten of korten van uitkeringen van psychiatrische patiënten mogelijk, maar het was tot nu toe niet bekend dat gemeenten dit ook daadwerkelijk deden. Het is een maatregel die wordt bepaald door de participatiewet uit 2015. In een aantal gevallen kan bij gedwongen opname, die weer is geregeld in de Wet verplichte ggz uit 2020, de gemeenten de uitkering stoppen. Hoe kan het dat in een vijf jaar oude wet nu opeens dit soort gevallen opduiken? ‘De wet is niet veranderd, dus moet de uitvoering zijn veranderd’, denkt Elnathan Prinsen, voorzitter van de NVvP.

Als de uitvoering op deze manier verandert, moet de wet op de schop, vindt Prinsen. Hij vergelijkt het met de regels voor gedetineerden, die hun uitkering kwijtraken als ze in de gevangenis belanden. ‘Van hen wordt gezegd: ze hebben er zelf voor gekozen de wet te overtreden, de staat betaalt hun levensonderhoud, dat ze hun uitkering kwijtraken is een consequentie. Maar niemand kiest ervoor ziek te zijn.’ Bovendien betaalt de zorgverzekeraar en niet de Nederlandse staat de opname van psychiatrische patiënten. Daar komt nog bij dat gedwongen opname een ‘allerlaatste redmiddel’ is en ‘zo kort mogelijk moet duren’, aldus Prinsen.

In de war

Volgens Anne-Marie van Dam, psychiater in Amsterdam, richt het stopzetten van een uitkering veel schade aan. Samen met twee vakgenoten stuurde zij een ingezonden brief aan Het Parool over dit onderwerp. Iemand die gedwongen wordt opgenomen kan wel een speciale uitkering aanvragen die lager is, vertelt Van Dam aan de telefoon. ‘Maar deze mensen zijn vaak erg in de war. Ze weten vaak niet eens dat hun bijstand is stopgezet. Probeer dan maar eens vanaf een gesloten inrichting een andere uitkering aan te vragen.’

De gemeente heeft vervolgens zes tot acht weken om die toe te kennen. ‘Als je in de bijstand zit, heb je geen financiële reserves. Mensen kunnen bijvoorbeeld hun huis kwijtraken of in de schulden raken.’ Het komt in overleg met de gemeente wel voor dat iemands uitkering stopt, ‘maar dat is bij opnames van langer dan drie maanden. Niet vanaf dag één.’

Prinsen van de NVvP wil wel een kanttekening plaatsen: natuurlijk niet alle psychiatrische patiënten hebben een uitkering. ‘Maar de groep met een uitkering is extra kwetsbaar.’ Juist mensen die verplicht worden opgenomen, moeten worden geholpen door de gemeente, zodat ze sneller kunnen terugkeren in de maatschappij. ‘Dat is de geest van de Wet verplichte ggz uit 2020. Dat maakt dit extra wrang’, aldus Prinsen.

Bovendien moeten psychiatrisch patiënten dezelfde rechten hebben als andere zieken, zegt Esman van de Nederlandse ggz. ‘Stel je voor dat je een coronapatiënt met spoed opneemt op de ic en dan zijn uitkering stopzet. Dan zou het land te klein zijn.’ Deze aparte behandeling van psychiatrisch patiënten is ‘stigmatiserend’.

Dinsdag werden er Kamervragen gesteld over het onderwerp. Staatssecretaris Paul Blokhuis antwoordde dat de gemeenten en de ggz hier onderling uit moeten komen. Maar de urgentie is hoog, vinden de belangenorganisaties. De Nederlandse ggz vreest dat als er nu niet wordt ingegrepen, ‘straks tientallen of honderden gevallen’ zijn van mensen ‘die in ernstige problemen zijn gekomen.’

De gemeente Amsterdam, waar drie gevallen bekend zijn, kwam donderdagmiddag met een reactie. Daarin verwijst ze naar de participatiewet. De gemeente heeft ‘geen ruimte om af te wijken’ en lobbyt al langer voor een aanpassing van de wet. Het beleid van de gemeente is recentelijk niet gewijzigd, aldus een woordvoerder. De gemeente maakt afspraken met hulpverleners om te voorkomen dat mensen in de problemen komen. ‘Wij betreuren het enorm dat er in een aantal gevallen toch problemen zijn ontstaan.’ Om de situatie te veranderen, is een wetswijziging nodig, stelt de gemeente.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden