Uitgever van dissident Liu Xiaobo: 'China heeft kanker Liu verborgen gehouden tot het onbehandelbaar was'

De uitgever van Nobelprijswinnaar Liu Xiaobo stuurt elke dag een tweet de wereld in, opdat de Chinese dissident niet wordt vergeten. Ondertussen ligt Liu in streepjespyama op de dood te wachten.

Pro-democratie protestanten met foto's van Liu Xiaobo, Hong Kong 2017. Beeld AFP

Uitgever Bao Pu is geen fervent twitteraar, maar nu stuurt hij vanuit Hongkong dagelijks een citaat de wereld in uit het werk van de Chinese dissident Liu Xiaobo. 'Zo leert de wereld zijn gedachten kennen. Ik weet het, het is een machteloos en hopeloos gebaar.'

De 61-jarige Nobelprijswinnaar Liu is met leverkanker in het laatste stadium van de gevangenis naar een Noord-Chinees ziekenhuis overgeplaatst, zo werd een week geleden bekend. Hij brengt daar onder bewaking het laatste restje van zijn leven door. Het is onwaarschijnlijk dat hij 2020 haalt - dan pas is zijn 11 jaar celstraf wegens subversie voorbij. De kanker is zo uitgezaaid dat behandelen zinloos is. Online circuleren foto's waarop zijn vrouw de uitgemergelde Liu een soepje voert.

Opmerkelijke familieachtergrond

Bao Pu (51) heeft de essays van Liu uitgegeven en hij kent elk woord dat Liu heeft geschreven. Maar ontmoet heeft hij hem nooit. 'Als hij vrij was en ik in Peking verbleef, volgde staatsveiligheid me bij elke stap. Voor ieder persoonlijk contact moest ik vooraf toestemming aanvragen. Kocht ik iets, dan werd de winkelier ondervraagd. Dan zeiden ze dat ik een voortvluchtig crimineel was.'

Het is het gevolg van Bao's opmerkelijke familieachtergrond. Zijn vader Bao Tong was tot 1989 de rechterhand van een hervormingsgezinde premier en is daarna afgestraft met 7 jaar cel wegens zijn steun aan de democratiseringsbeweging van 1989. In de gevangenis zat hij samen met Liu, die tot het laatste moment op het Plein van de Hemelse Vrede bleef om met het leger te onderhandelen over het openlaten van een vluchtweg als het vuur zou worden geopend.

Bao Tong en Liu Xiaobo bleven elkaar daarna regelmatig zien. 'Beiden zijn consequent in hun opvattingen, een eigenschap die ik zeer bewonder', zegt Bao Pu. 'Ze werden steeds geconfronteerd met situaties die dwongen tot een keuze, en ze maakten steeds de juiste keuze. Liu predikt geweldloosheid. Dat is voor Chinese dissidenten revolutionair: de meesten komen niet verder dan: sla de communistische partij neer. Gewelddadige opstand houdt echter slechts de dynastieke cyclus van Chinese autoritaire regimes in stand: er verandert dan niets aan het karakter van Chinese heersers. Werkelijke bevrijding vergt een andere benadering en Liu Xiaobo had daarvoor het juiste recept. China heeft geen Gandhi of Mandela, we hebben Liu Xiaobo. Daarom vindt de staat hem bedreigend.'

Liu ontpopte zich tot China's beroemdste draaideurdissident: om de haverklap zat hij wegens zijn geloof in een vrijer China in de cel of in een werkkamp. Nu ligt hij in een streepjespyama in een ziekenhuisbed. Smeekbeden Liu naar het buitenland te laten gaan voor behandeling in vrijheid zijn aan dovemansoren gericht, zegt Bao Pu. 'Ze laten hem niet gaan, ze hebben vast iets te verbergen. Ze hebben zijn gezondheidsproblemen voor zijn familie verborgen gehouden, net zolang tot de kanker onbehandelbaar was. Ze hebben immers geen zin in jarenlange internationale aandacht voor Liu en oproepen tot clementie. Wachten tot hij stierf kon ook niet; dan zijn ze verantwoordelijk voor de dood van een Nobelprijswinnaar in de gevangenis. Dat is ook slechte pers. Vandaar dit moment.'

'Ze laten hem niet gaan, ze hebben vast iets te verbergen.' Beeld Ruben Lundgren

Censuur

Online worden videobeelden van onduidelijke herkomst verspreid, die de indruk moeten wekken dat Liu een goed leven in de gevangenis had, met de best denkbare medische zorg. 'Liu bedankt zelfs de autoriteiten voor de goede zorgen. Download die beelden en bewaar ze als bewijs: hij werd in de gevangenis ook vervolgd wegens zijn politieke denkbeelden. Je ziet hem op de beelden steeds alleen, nooit met andere gevangenen. Zat hij in isolatie? Mijn vader zat lang in eenzame opsluiting. Dat is verschrikkelijk. Twee jaar nadat hij vrijkwam kon hij nog niet normaal praten.'

De meeste Chinezen weten niet eens wie Liu Xiaobo is. 'Censuur werkt. Niet op de korte termijn, want als je echt informatie zoekt zitten er genoeg gaten in. Maar op de lange termijn is dat filteren en blokkeren van informatie effectief om de door de eenpartijstaat gewenste manier van denken te creëren: dat China niet zonder communistische partij kan.'

'Chinezen zijn er heel goed in geworden de politiek uit hun leven te bannen en iets van hun leven te maken. Als mensen daarvoor kiezen, draaien ze ook voor de gevolgen op. Dan lijden Chinezen nog heel lang onder een autoritair regime. Want de gedachte dat autoritaire systemen instabiel zijn en met wat druk snel omvallen klopt niet. Ze zijn juist griezelig stabiel.'

Tekst gaat verder na de foto.

Een screenshot van een filmpje op YouTube toont de medische behandeling van een man van wie wordt verondersteld dat het Liu Xiabo is. Beeld Getty

Vader Bao Tong prees Liu afgelopen week als 'de trots van het Chinese volk'. De Chinese autoriteiten zetten daarop een streep door de visumaanvraag van zoon Bao Pu. Het chatbericht van de Pekingse politie komt tijdens het gesprek met de Volkskrant binnen. Zonder visum komt hij als Amerikaans paspoorthouder zijn geboorteland China niet in.

De gerespecteerde uitgever van kritische boeken over de Chinese politiek rest voorlopig niets anders dan citaten van Liu te twitteren. 'De communistische partij zal zich daar niet druk over maken. Die zit alleen met de situatie als ze onder enorme buitenlandse druk worden gezet. Het Westen beschouwt Liu Xiaobo wel als een politieke gevangene. De Chinese heerser zegt het Westen recht in het gezicht dat Liu een gewone misdadiger is. Westerse politici reageren er nauwelijks op, want die vinden Chinese mensenrechten al lang geen dringend probleem meer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden