Uitgetoetst en opgetoetst

Waarvan moeten we het basisonderwijs eigenlijk redden?

We bevinden ons in de winter van het controle-tijdperk’, zegt de interim-directeur van de Vrije School die open dag houdt. ‘Het is een beweging als die van de seizoenen.’


Iedereen snakt naar de lente. ‘Mensen wíllen niet meer dat hun kleuters worden getoetst’, zegt een mede-koorlid. De open dagen van de Vrije Scholen worden weer druk bezocht.

Ook uit de hoek van professoren in de onderwijskunde klinkt die roep om een nieuwe lente. ‘Red het basisonderwijs’ heet hun actie, waarvoor al 23.000 mensen hebben getekend. Zal ik ook tekenen?

Zwart traantje

Ze verzetten zich tegen de verschraling van het onderwijs en de afrekencultuur. Met verschraling bedoelen ze de eenzijdige nadruk op taal en rekenen, waar de toetsen immers over gaan, en de dwang om kleuters die willen rennen, klimmen en schommelen, met letters en cijfers aan tafel te zetten, en met de bolletjes van de toetsbladen, die ze, na grondige bestudering van de opgave, zwart moeten maken. Misschien maken ze wel een bolletje zwart bij de zin ‘het poesje mauwt’ omdat het poesje treurig kijkt en daar een zwart traantje bij past.

Met afrekencultuur bedoelt de actiegroep dat de inspectie scholen alleen beoordeelt op de netheid van de registratie van hun toetsgegevens, en op de scores die die toetsgegevens plakken op kinderen en op scholen.

Ik ben toch niet tegen toetsen. Zoals het Cito zelf zegt: ze vormen een indicatie. Mijn buurjongen is dankzij toetsen op het gymnasium gekomen. De onderwijzeressen vonden zijn werkhouding daarvoor onvoldoende en zijn motivatie ‘niet intrinsiek’, maar om de A’s op alle toetsen konden ze niet heen.

Uren zoet

Als ik bedenk wat ik tegen toetsen heb, zie ik mijn eerste kraamverzorgster voor me. Twee uur kraamzorg per dag kregen we, en het zou zo heerlijk geweest zijn als ze in die tijd een wasje had opgehangen of een afwas weggewerkt, maar in plaats daarvan besteedde ze het eerste uur aan het, op de rand van mijn bed gezeten, houden van pleidooien voor homeopathische middeltjes tegen darmkrampen, tepelkloven en kraamtranen, terwijl ik had gezegd dat ik niet geloofde in homeopathie.

Het tweede uur was ze zoet met het invullen van haar dagrapport. Mensen die niet super-hoogopgeleid zijn, doen ontzettend lang over het invullen van formulieren en het bijhouden van dossiers. Het vreet al hun energie.

Griekse mythologie

Het onderwijs verschraalt, niet door de toetsen op zich, maar door de hoeveelheid energie en toewijding van de leerkrachten die ze opslurpen.

Een paar jaar geleden was er het voorstel om de Cito-eindtoets van januari naar juni te verplaatsen, ‘omdat de achtste groepen na februari vrijwel niets meer doen, behalve de musical instuderen’ .

Dat is nou die verschraling van het onderwijs. Het is schrijnend om te zien hoe de achtstegroepers verveeld rondhangen op de middagen na de Cito-toets. Geen onderwijzer die dan verhalen vertelt over Griekse mythologie of De wereld van Sofie voorleest. Iedereen is op, als de toets klaar is.

En de gewone schooldagen? Die staan ook in het teken van taal en rekenen en het registreren van de vorderingen die de kinderen daarin maken. Terecht, maar de leerkrachten zijn zo gespitst op succes op dit vlak, dat het belang van andere schoolvakken verbleekt. Ze hebben er minder fut voor, vrees ik.

Ik ga het pamflet Red het basisonderwijs tekenen. Ik gun de leerkrachten en kinderen een nieuwe lente met lessen over bloemetjes en bijtjes, waar de inspecteur de school een pluim voor geeft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden