Analyse

Uitgeregeerd, of zijn er nog ambities?

De leuke dingen zijn vooral geannuleerde vervelende dingen, een belastinghervorming blijft steken in een plan. De begroting getoetst op eerzucht.

Minister Jeroen Dijsselbloem van Financien tijdens de presentatie van de Rijksbegroting en de Miljoenennota op Prinsjesdag Beeld anp

Is het een tel-je-zegeningen-en-pas-op-de-winkelbegroting die minister Dijsselbloem met Prinsjesdag uit zijn Derde Dinsdag-koffertje haalde? Of brandt die Miljoenennota 2015 zozeer van eerzucht, dat je hem nauwelijks ter hand kunt nemen? Welke kabinetsambities schuilen achter de cijfers en techniek van belastinginkomsten, overheidsuitgaven en begrotingstekort?

Ambitie? We mogen blij zijn dat we er nog zitten

Vorig jaar zag de wereld er voor het kabinet heel anders uit: het hart van het regeerakkoord moest nog door de Eerste Kamer worden geloodst. En maandenlang, voor en na Prinsjesdag, ging het bijna nergens anders over dan de 6 miljard euro die extra bezuinigd moest worden. Extra: in plaats van 45 miljard werd het streefbedrag 51 miljard.

Pas toen het buigen of barsten was, kregen coalitiepartijen VVD en PvdA hulp in de vorm van de C3, de Constructieve Oppositie in de vorm van D66, ChristenUnie en SGP. Door hun steun werd de senaatshorde genomen.

Daardoor is de situatie nu anders: de belangrijkste besluiten gaan wet worden. Bovendien is de aarzelende omslag van economische krimp naar groei een feit. Nu het zoveel van het regeerakkoord heeft gerealiseerd, kreeg het kabinet ook meteen het stempel: uitgeregeerd. Toch moet er nog steeds uiteindelijk 51 miljard bezuinigd worden.

Ambitie? We liggen mooi op schema


'Behoedzaam' is het etiket dat Dijsselbloem op zijn begroting plakt. Het draait sinds de crisis om het begrotingstekort. Dat ligt nu met 2,2 procent van het bbp iets onder het schema waarvoor Dijsselbloem aan het begin van Rutte II had getekend.

Wat de minister onder behoedzaam verstaat, staat onder aan de streep. Hij heeft 900 miljoen overgehouden voor het geval dat, zegt Dijsselbloem. Dat krappe miljard, dat is niet een echte meevaller. Daar moeten zijn collega's met hun vingers afblijven. Dat geld is voor als bijvoorbeeld de internationale situatie daarom vraagt.

De Raad van State, het belangrijkste adviesorgaan van de regering, vindt dat het kabinet te weinig financiële buffers heeft om schokken te kunnen opvangen. 'Het kabinet vaart zeer scherp aan de wind', schrijft de raad in het traditionele commentaar op de begroting.

Onzin, zegt Dijsselbloem, ze hebben die 900 miljoen gemist. De Raad van State wil het kabinet vooral inpeperen dat het ambitie toont en zo snel mogelijk met nieuwe hervormingen moet komen. 'Om te voorkomen dat op enig moment, onder druk van de economische werkelijkheid, scherpere bochten moeten worden genomen.

Het koffertje met de miljoenennota van minister Jeroen Dijsselbloem Beeld anp

Ambitie? We doen aan lastenverlichting


Nadat de koopkracht van 2010 tot en met 2013 was gedaald, stijgt die sinds dit jaar weer. Volgend jaar volgt ook een plus. Dat die kleiner is, is opmerkelijk, want de onderhandelingen van het kabinet met de C3 gingen over lastenverlichting en niet over extra bezuinigingen zoals vorig jaar.

Bij die lastenverlichting zit een addertje onder het gras waarvan Dijsselbloem gisteren zei: 'Ik begrijp heel goed als de mensen het niet meer snappen.' Zo claimt PvdA'er Dijsselbloem een lastenverlichting van een half miljard door het tarief van de eerste belastingschijf te verlagen.

Volgens zijn partijgenoot en collega van Sociale Zaken, Lodewijk Asscher, gaat dat tarief juist omhoog. Dat is, zegt Asscher met een minnetje bij zijn jaarlijkse koopkrachtoverzicht, negatief voor de portemonnee.

Hoe het zit? Vorig jaar zei het kabinet dat het het tarief van de eerste schijf met 0,5 procentpunt zou verhogen naar 36,76 procent - goed voor een miljard extra in de schatkist. Nee, zegt het kabinet nu, niet 0,5, maar 0,25 procentpunt gaat dat tarief omhoog. Dus een half miljard minder lastenverzwaring. Dat claimt het kabinet als een lastenverlichting. Maar die belasting gaat wel omhoog.

Zo staat de begroting van Dijsselbloem vol met leuke dingen die eigenlijk geannuleerde vervelende dingen zijn. Het gaat dan om eerder aangekondigde bezuinigingen die het kabinet een beetje terugdraait. Denk aan die op de AIVD, OM en defensie, omdat de internationale politieke situatie daar om vraagt.

Ambitie? Jazeker: de volgende hervorming is al begonnen

Dat uitgerekend een belasting die iedereen betaalt omhooggaat, past niet erg bij wat de koning in de troonrede zegt: 'Het grootste zorgpunt van de regering is en blijft de hoge werkloosheid.'

Er is geen betere manier om werkgelegenheid te scheppen dan het verlagen van wat werkenden aan de fiscus afdragen, de loon- en inkomstenbelasting dus. Dat is internationaal unaniem de mening.

Constructieve gedoogpartner en D66-leider Alexander Pechtold wijst erop dat de loonbelasting een steeds groter deel van de overheidsinkomsten is geworden. In 2000 was een kwart van wat in de schatkist rolde loonbelasting, dit jaar is dat eenderde. Dijsselbloem doet daaraan mee: op zijn begroting staat nu 7 miljard euro meer aan loonbelasting-inkomsten dan op die van vorig jaar.

Tegen die achtergrond spreekt de minister niettemin de ambitie uit met een 'hernieuwd belastingstelsel' (niet: herzien of hervormd) de lasten op arbeid flink te verlagen. Want dat is het beste recept voor nieuwe banen. Wat heet: 100 duizend stuks als het aan Dijsselbloem ligt.

Een nieuw belastingstelsel komt er niet. Wel een plan daartoe. Maar dat kan niet in één keer worden ingevoerd, want daar is geen geld voor. Tien jaar is nodig om die noodzakelijke 5 miljard bij elkaar te sparen. Maar dan zit er een ander kabinet, met heel andere ambities.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden