'Uitgaan van wat het kind nodig heeft, kan niet meer'

Al het vet is eraf in de Bredase basisschool St. Joseph. De oplopende bezuinigingen bedreigen het personeelsbestand. Voor het talent van de - uitstekende - pabo is al helemaal geen geld. 'Doodzonde.'

BREDA - Het zijn er toch een hoop: dertig kinderen van een jaar of 9, 10 in één klaslokaal. Zeker als ze met vier verschillende activiteiten bezig zijn: een paar kinderen maken redactiesommen, anderen doen aardrijkskunde, weer een paar anderen geschiedenis en een stuk of zeven zijn er aan het solderen. 'Eigenlijk is dit niet te doen', zegt meester Raymond over zijn groep 6. 'Zeker niet als je ze bij dat solderen wilt begeleiden.' Hij kijkt er desondanks vrolijk bij.


Raymonds klas blijkt op de Bredase St. Josephschool niet eens de grootste. Er zijn erbij van 32, 33, zelfs 34 leerlingen. De lagere groepen worden bewust klein gehouden, maar 28 kinderen is veel in groep 3, het jaar waarin ex-kleuters beginnen met lezen en rekenen.


Onafwendbaar is dit de toekomst, schat schooldirecteur Mária Peeters (59) in. De groepsgrootte is een van de weinige instrumenten die een school heeft om kosten en baten in evenwicht te krijgen. Grotere klassen, dat betekent minder docenten, en personeelskosten beslaan nu eenmaal 85 procent van het totaal.


Peeters is niet iemand van klaagverhalen. Als ze in een van de trappenhuizen van het gebouw uit 1921 langs een muur met afbladderende verf loopt, zegt ze: 'Ik zou kunnen beweren dat dat komt door achterstallig onderhoud, maar dat zou flauw zijn, want het is een paar jaar geleden tiptop geschilderd. Kennelijk een mindere verfsoort gebruikt.'


Ondersteuning: geschrapt

Zo'n monumentaal gebouw brengt kosten met zich mee. Zo zijn de tientallen grote raampartijen nog altijd van enkel glas. Op energie moet dus heel wat te winnen zijn. '35 duizend euro per jaar', schat bestuursvoorzitter Frank van Esch van INOS Stichting Katholiek Onderwijs Breda, waaronder 'de Joseph' valt. 'Toch ruim een halve baan.' Maar de gemeente, verantwoordelijk voor het gebouw en het groot onderhoud, heeft die aanpassing met duurzamere vensters pas gepland voor 2014.


Peeters' school (495 leerlingen) voelt de last van de almaar oplopende bezuinigingen van de laatste jaren. Net dit jaar is besloten de zogenoemde ondersteuning te schrappen: de collega die inspringt als een leerling extra zorg nodig heeft of de juf even iets anders moet doen. Zo wordt de druk op de groepsleerkracht weer groter. 'Alles wordt steeds verder opgerekt', zegt Peeters. 'Je kunt nooit uitgaan van wat de kinderen nodig hebben. De politiek vraagt zo langzamerhand het onmogelijke.'


Stille of sluipende bezuinigingen worden ze wel genoemd, want officieel wordt er niet bezuinigd op het onderwijs. Maar bij INOS (31 scholen, waarvan 26 in het basisonderwijs, samen 9.244 leerlingen) kunnen ze haarfijn uitleggen door welke maatregelen de basisscholen steeds meer moeten snijden in hun kosten.


'In de jaren 2008-2010 is de rijksbijdrage voor personeel met 8 procent gestegen', zegt Van Esch. 'Maar de kosten stegen in dezelfde periode met 13 procent door hogere pensioenpremies en andere werkgeverslasten. Daardoor hebben we dertig volledige arbeidsplaatsen moeten schrappen.'


Scholen kunnen niet zo makkelijk snijden in hun uitgaven. De energieprijzen stijgen harder dan de rijksvergoeding ervoor. De gemeente is eigenaar van de panden, maar betaalt niet de energierekening; daarom laten investeringen in isolatie op zich wachten. Maar verreweg de meeste kosten zitten in het personeelsbestand, dat scholen omwille van de kwaliteit zo groot mogelijk willen houden.


Zo stijgen de werkgeverslasten sneller dan de vergoeding. 'Voor INOS een stijging van 480 duizend euro per jaar, waarvan slechts eenvijfde wordt gecompenseerd', zegt Van Esch. 'De rest drukt direct op het onderwijs zelf. Dat zijn zo 7 fte's.'


En als je dan personeel moet laten gaan, blijft het je school geld kosten, want de sector betaalt zelf de uitkering van werkloze leerkrachten. Verder vergrijst het docentenkorps sterk. Daarmee wordt het duurder. De prijzen van werkboeken bij lesmethoden zijn de laatste jaren al een paar keer over de kop gegaan, zegt Peeters. Dat moet uit de jaarlijkse exploitatie komen.


'Ik ken scholen waar kinderen de oefenzinnen uit de werkboekjes eerst moeten overschrijven, om er maar langer mee te kunnen doen', zegt Van Esch. 'Als je je materiaal niet up to date houdt, heb je zo een onvoldoende van de inspectie te pakken.' Voor de St. Josephschool zit in die lesmethoden 35 mille extra - weer ruim een halve baan.


De 'groeibatenregeling', het geld waaruit de stijging van het aantal leerlingen door het jaar heen werd betaald, is geschrapt. Met een nieuwe instroomgroep beginnen in januari is er dus niet meer bij. Van Esch: 'Dan is de keuze weer: nog grotere kleuterklassen, of vanaf maart tegen ouders met 4-jarigen zeggen: kom maar terug in augustus.'


Allemaal posten die langzamerhand grote gevolgen krijgen. 'En het erge is', zegt Van Esch. 'Dat er in Den Haag met zoveel dedain over het onderwijs wordt gesproken, alsof we de kantjes ervan aflopen. Nou, ik heb tientallen jaren bij een commercieel Amerikaans bedrijf gezeten, en ik zie dat hier keihard en efficiënt wordt gewerkt. De contracten die we met kopieer- en schoonmaakfirma's afsluiten, zijn hartstikke scherp.'


Op de rondleiding door de school zien we geen lokalen voor handvaardigheid en muziek. Jaren geleden geschrapt, mét de vakleerkrachten daarvoor. Het schoonmaakbedrijf heeft weinig tijd per lokaal. 'Liever geen kleuterklas die druk in de weer gaat met klei', lacht Peeters.


Geen potje 'onvoorzien' meer

Verder is schrapen met personeel het devies. Grotere klassen dus, zónder ondersteuning, maar met meer kinderen die extra aandacht nodig hebben. Het potje 'onvoorzien' komt op de begroting niet meer voor; al het vet is eraf.


Het schadelijkste gevolg van dit alles is volgens Peeters en Van Esch dat de scholen potdicht zitten voor nieuw bloed. Waar wordt bezuinigd op bestaand personeel, is geen ruimte voor nieuwe collega's. 'We hebben een uitstekende pabo in Breda, waar ze inmiddels wél leren rekenen', zegt Van Esch. 'Maar de afgestudeerden kunnen we niet aannemen.'


'Er loopt hier een jong talent rond', vertelt Peeters. 'Ik zou haar dolgraag binnenhalen, maar ze heeft al drie keer een tijdelijk contract gehad, en we kunnen dat niet omzetten in een vaste plaats. Die raken we dus kwijt. Doodzonde.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden