Uiterlijk

Reza Vossough, plastisch chirurg in Berlijn, heeft zijn eigen vrouw gebouwd. Althans, hij trouwde een paar jaar geleden met Cany....

De klassieke Griekse filosofen zouden hier weinig waardering voor hebben gehad. Socrates schijnt bijzonder lelijk te zijn geweest. Dat deerde hem niet in het minst, want de essentie van de mens schuilt in de ziel, doceerde hij.

De hedendaagse tv-kijker, opgegroeid met extreme make-overs en modellenwedstrijden, zal niet zo snel beweren dat het lichaam onbelangrijk is. Lichaam en identiteit hangen nauw met elkaar samen, zeker op de commerciële televisie. Dan wordt het uiteraard verleidelijk om je lichaam te verfraaien.

Wie vroeger een abnormale neus had, moest daarmee leren leven, schrijft de Nederlandse filosofe Jenny Slatman in haar boek Vreemd lichaam uit 2008. Tegenwoordig kan hij of zij daar iets aan laten doen. Met het normaliseren van je neus is niets mis, stelt Slatman. Het wordt pas problematisch als normaliseren normaal wordt, als iedereen met een scheve neus moet rechtvaardigen waarom hij niets gedaan heeft. Dan wordt het schoonheidsideaal dwingend.

Wij bekijken ons lichaam als het ware door andermans ogen, zegt Slatman. Het schoonheidsideaal is een alziend oog dat dwars door vergrendelde deuren dringt, als we in de badkamer voor de spiegel staan. Ons spiegelbeeld is van onszelf, maar ook van alle anderen die ons in theorie zouden kunnen zien. ‘Daarom wil ik graag dat mijn spiegelbeeld strookt met datgene wat die anderen allemaal graag zien’, aldus Slatman.

De druk om aan zo’n cultureel ideaal te voldoen, is een nieuwe vorm van onvrijheid. Daarmee neemt Slatman stelling tegen sociologen als Anthony Giddens of Ulrich Beck, die geloven dat de mens vrijer is dan ooit, omdat hij zijn eigen keuzes kan maken, niet langer gehinderd door verstikkende tradities. Maar bij het kiezen voelt hij zich voortdurend bekeken, stelt Slatman.

Misschien is de vrijheid wel afgenomen, oppert Slatman. Dat lijkt me weer een boude stelling. Zou de hedendaagse mens echt minder vrij zijn dan de voorouder die turfsteker werd omdat zijn vader dat ook was? Maar ze ontmaskert de kreet ‘ik doe het alleen voor mezelf’, waarmee plastische chirurgie op tv doorgaans wordt gerechtvaardigd. Zoals Slatman stelt: ik ben het niet zelf die beslist wat ik wil zijn, het is de blik van de ander die dat doet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden