Uiterlijk bepaalt verdenking

Amsterdamse politieagenten houden eerder donkere mannen, Marokkanen en Oost-Europeanen aan. Dat heeft de antropoloog Sinan Çankaya vastgesteld. Op verzoek van de Amsterdamse politie onderzocht hij de dagelijkse keuzen van agenten als ze mensen controleren.

VAN ONZE VERSLAGGEVER JAAP STAM

AMSTERDAM - Agenten hebben onbewust een beeld van hoe een crimineel eruitziet. Criminelen die niet aan de stereotypen voldoen, ontspringen de dans. Çankaya noemt het geen discriminatie, maar onbewuste vooroordelen. Een 'collectieve bijziendheid' die de politie helpt de 'complexe werkelijkheid behapbaar te maken'.

Een patserbak met opgeschoten Marokkanen is verdacht, evenals een afgetrapte Toyota Starlet met Polen in Oud-Zuid. Er is vaak geen redelijk vermoeden van schuld, als die aan de kant worden gezet.

Hoofdcommissaris Pieter-Jaap Aalbersberg is niet verrast, onderzoeken in het buitenland legden dezelfde mechanismen bloot. 'We zullen er met elkaar over in discussie moeten gaan. We moeten leren verdacht gedrag eruit te vissen en mensen niet aanspreken enkel en alleen op basis van hun uiterlijk.'

Selecteren op afwijkend gedrag is bovendien veel effectiever, zegt Aalbersberg. 'Mensen controleren op basis van onderbuikgevoelens leidt niet tot meer aanhoudingen.'

Aalbersberg benadrukt dat het zaak is een balans te vinden. 'We willen ook dat agenten met veel zaken thuiskomen. De straat moet veiliger worden. Het aantal straatroven stijgt, driekwart wordt gepleegd door één specifieke groep.'

Amsterdam is het eerste korps in Nederland dat zich in de ziel laat kijken. In het buitenland is het eerder gedaan. Bij de Londense politie kwam aan het licht dat die vier keer zoveel gekleurde mensen onderwerpt aan controles.

De antropoloog Çankaya draaide 25 surveillancediensten mee. Andere informatie haalde hij uit 59 diepte-interviews en uit gesprekken bij het koffieapparaat en in rookhokken.

'Het is een pijnlijke discussie, maar we gaan die niet uit de weg', zegt hoofdcommissaris Aalbersberg. 'Het is een riskant rapport, voor je het weet worden we als discriminerend korps weggezet. Dat zijn we niet.' De Amsterdamse politie kreeg het afgelopen jaar veertien klachten over discriminatie, daarvan waren er drie gegrond.

Aalbersberg: 'We hebben allemaal last van vooroordelen, maar voor de politie ligt de lat extra hoog.' Toen hij nog rechercheur was in Brabant had hij veel te maken met woonwagenbewoners. 'Op een gegeven moment scheerde ik ze allemaal over één kam en vond ik elke Mercedes van een bepaald type verdacht.'

Amsterdamse agenten hebben onbewust een beeld van hoe een crimineel er uitziet. Daardoor wordt aan de ene kant afgebroken wat aan de andere kant wordt opgebouwd, zegt een buurtregisseur. Een donkere agent ondervond aan den lijve hoe het werkt.

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden