Uiteindelijk zal de maan dienen als het enige echte belastingparadijs

Bert Wagendorp over Paradise Papers: overheden zijn allang niet meer opgewassen tegen de chantage met werkgelegenheid

In opdracht van staatssecretaris van Financiën Menno Snel gaat de fiscus de vierduizend zogenoemde rulings onderzoeken die sinds 2012 zijn afgesloten met multinationals.

Rulings zijn afspraken over te betalen belastingen, of liever gezegd níét te betalen belastingen. Aanleiding is de ruling die een belastingambtenaar in zijn dooie eentje sloot met het zeepbedrijf Procter & Gamble en die de schatkist 169 miljoen kostte.

Het worden drukke tijden voor de toch al overbelaste Belastingdienst. Een van de regelingen betreft die met het Goois-Amerikaanse sportmerk Nike - alle wereldwijde verkopen van Nike buiten de VS lopen via Hilversum. Daar stoppen ze het geld in onbelaste commanditaire vennootschappen, waarna het wordt weggesluisd naar Bermuda.

In 1972 ontwierp Carolyn Davidson voor 35 dollar de beroemde 'swoosh' van Nike. Nu verdient het bedrijf miljarden omdat het zichzelf enorme en aftrekbare royalty's oplegt voor het gebruik ervan. Ik overweeg mezelf royalty's te gaan vragen voor het gebruik van mijn naam en zo mijn inkomen te drukken - misschien zit er een rulinkje in.

De bal is gaan rollen na onthullingen in Trouw en het Financieele Dagblad, partners in onderzoekscollectief ICIJ. Dat kwam in het bezit van de Paradise Papers, financiële gegevens van een Brits bureau dat multinationals assisteert bij het minimaliseren van belastingafdrachten.

Econoom Gabriel Zucman van de Universiteit van Californië berekende dat 63 procent van alle winsten die Amerikaanse multinationals buiten de VS boeken naar vier landen vloeien: Bermuda, Ierland, Luxemburg en Nederland. Mogelijk heeft Donald Trump het nog niet in de gaten, maar de rulings van Wopke Hoekstra kosten de VS vele miljarden. Al kan het natuurlijk ook best zijn dat Trump Inc. een brievenbusfirma op de Zuidas heeft.

Als uit de Paradise Papers één ding duidelijk wordt, is het dit: nationale overheden, zelfs die van een machtig land als de VS, zijn allang niet meer opgewassen tegen de chantage met werkgelegenheid en de fiscale trukendoos van de wereldwijd opererende bedrijven. Bedrijven als Nike, maar ook Amazon, Google en Starbucks, zien eigenlijk niet in waaróm ze belastingen moeten betalen. Hun argument: wij voorzien duizenden werknemers van een belastbaar inkomen, dus als wij dan zelf ook nog eens moeten dokken, worden we dubbel gepakt.

Vermoedelijk zullen de grote bedrijven, wanneer alle belastingparadijzen zijn uitgerookt, holdings vestigen op de maan (belastingtarief 0 procent). Maar dat duurt nog even, want voorlopig zijn er voldoende aardse vestigingsplaatsen die willen meewerken, waaronder Nederland.

Toen Nike in 2006 een tien jaar geldende ruling met de Nederlandse overheid sloot, verhoogde dat de nettowinst in één keer met 11 procent - belastinggeld dat in de zakken van de aandeelhouders verdween. Op bevel van de EU, en ondanks protesten van minister Dijsselbloem, moet Nederland in 2020 een eind maken aan de CV-constructie. Maar het ministerie van Financiën werkt al aan een alternatief waarmee het multinationals te vriend kan houden, zodat Nike en zijn 2.500 werknemers in Hilversum blijven.

Het verdere verloop van het Paradise Paper-verhaal is goed te voorspellen. Na de publieke en politieke verontwaardiging worden er maatregelen getroffen. Die bezorgen de fiscale whizzkids in de financiële hoofdsteden lekker veel werk bij het bedenken van nieuwe ontwijkingstrajecten. Die komen dan weer boven water bij het volgende lek. Waarna de geschiedenis zich herhaalt.

Meer over