INTERVIEW

'Uiteindelijk doen we allemaal maar wat, toch?'

Haar nieuwe programma Spiritus is met veel lof ontvangen. Toch gaat het cabaretière Eva Crutzen (28) allemaal niet snel genoeg.

Eva Crutzen. Beeld Frank Ruiter

Pilletje of hostie?

'Spiritus gaat over het verlangen om ergens bij te horen, de zoektocht naar een gevoel van eenheid en vastigheid. Zo'n gemeenschaps-gevoel herken ik uit het dorp van mijn oma, Simpelveld, en de kerk.

'Ik heet Eva Victorie Anna, ben gedoopt, heb mijn communie gedaan, het vormsel, de hele mikmak; een combinatie van Limburg, katholiek opgevoede ouders en opa's en oma's die wel heel trouw naar de kerk gingen. Ik ging vooral met Pasen en Kerst.

'Een hostie is een muffe bedoening joh, smakeloos, net te dik snoeppapier. Een pil smaakt ook niet. Die moet je gewoon zo snel mogelijk doorslikken. Daarna wordt het leuk. Al je zintuigen staan op scherp en alles is even goed zoals het is. Er is niks anders dan de ervaring van dat moment.'

Eva Crutzen

1987 geboren in Maastricht
2009 studeert af aan Frank Sanders' Academie voor Muzikaal theater in Amsterdam
2012 wint publieksprijs op het concours om de Wim Sonneveldprijs
2014 eerste soloprogramma Bankzitten
2015-heden cabaretier bij Spijkers met Koppen
2016 tweede programma Spiritus

Eva Crutzen woont in Amsterdam.

Zondag in het zuiden of in Amsterdam?

'Als kind ging ik elke zondagochtend naar Simpelveld. Oma Crutzen woonde in een typisch omahuis, met een dik kleed op de tafel. Ze had volle borsten, ingezette krulletjes, een bril met dikke jampotglazen en altijd vlaaien in huis. Als ik die zondagen moet reduceren tot één beeld, dan is het een oud tv'tje met sport op. Wielrennen, tennis, voetbal, altijd sport. We eten soep met lettervermicelli en bonbons gemaakt van stukken roomboter, die oma door de hagelslag rolde.

'Ik schets Simpelveld als decor van een simpel leven waar ik soms naar kan terugverlangen. Ik ben geneigd tot nostalgie, herinner me altijd de goede dingen. Als ik zeven dagen op vakantie ben geweest en ik was vijf dagen ziek en je vraagt me een jaar later hoe die vakantie was, zal ik lyrisch vertellen over die twee goede dagen. Ik vergeet snel de vervelende dingen. Simpelveld heb ik vast ook geromantiseerd.

'Ik weet nog dat ik op mijn 18de wegging uit Maastricht en dat het me heerlijk leek dat je in Amsterdam anoniem kon zijn. Naarmate de jaren verstrijken, mis ik ook wel dat gevoel van de slager op de hoek kennen en weten wie er naast je woont. Maastricht blijft de mooiste stad die ik ken, maar Amsterdam is mijn thuis geworden.'

Tiener of twintiger?

'Als tiener wilde ik al twintiger zijn. Ik heb een redelijk moeilijke tienertijd gehad. Toen ik net 11 was, overleed mijn moeder aan kanker. Opeens werd ik geconfronteerd met de grote, niet kinderachtige dingen, zoals de eindigheid van het leven en afscheid nemen van mijn moeder.

'Mijn ouders waren uit elkaar en ik woonde voornamelijk bij mijn moeder. Overblijven met mijn broer en vader was voor mij nogal een omslag. Als kind hoor je vooral bij je familie. Het gevoel van samenzijn heb ik gemist toen ons gezin zo vroeg uit elkaar werd gerukt door de dood.'

Garantie of risico?

'Risico. Mijn vader zou denk ik garantie kiezen. Hij is huisarts, maar wel een flamboyante huisarts. Een verhalenverteller, degene die in gezelschap graag aan het woord is, op een feestje als laatste naar huis gaat en alle vrouwen in de lucht gooit. Het is nogal een figuurtje, mijn vader. Maar ook iemand die van zekerheid houdt, van de diploma's. Zo is hij opgevoed. Hij vond ook dat ik beter naar de universiteit kon gaan.

'Nu krijgt hij van iedereen die vraag: [zet Limburgs accent op] 'Van wie heeft ze dat toch?' Toen ik net van school kwam, heb ik een paar jaar geprobeerd als actrice en zangeres vastigheid voor mezelf te regelen. Ik was aangenomen bij een toneelgezelschap en had een contract getekend voor twee jaar. Ik weet nog dat ik dat moest vieren, maar dat ik eigenlijk dacht: twee jaar lang zit ik hieraan vast! Wil ik dit wel? Die eeuwige twijfel. Toen het project uiteindelijk niet bleek door te gaan, was ik zó blij. Oké, fuck it, dacht ik: ik moet gewoon voor dat eigen programma gaan. Als je risico neemt, kunnen onverwachte dingen ontstaan. Dan wordt het leven vaak het leukst.'

Beeld Frank Ruiter

Bankzitten of Spiritus?

'Mijn eerste programma Bankzitten heb ik ongeveer 120 keer gespeeld. Er waren verschrikkelijke avonden bij, dat ik dacht: haal me weg, want dit was voor niemand leuk. Dat heb ik met Spiritus nog niet gehad. Ik word er steeds beter in om me niet uit het veld te laten slaan en te denken: hier lukt het niet, ik ga nog even door, en ah, nú heb ik ze. Hoe sneller ik het publiek voor me heb gewonnen, hoe leuker de avond.

'Dankzij de goede recensies zijn de komende tien voorstellingen uitverkocht. Ik kan echt uitkijken naar mijn volgende, vierde of vijfde programma, omdat mensen dan hopelijk weten wat ze van mij kunnen verwachten. Nu moet ik de zaal nog tijd geven om mij te leren kennen. Liever zou ik het introductiepraatje overslaan en, bam, meteen gáán.

'Theater is kunst, theater maken een oefening. Oefening baart kunst. Een avondvullend programma maken moet je leren.'

Personage spelen of jezelf zijn?

'Bankzitten was heel fragmentarisch. Typetje, liedje, sketchje, héél af en toe iets als mezelf, maar liever niet. Het is dat het moest van mijn regisseur, maar ik vond er geen reet aan. Of eigenlijk vond ik het gewoon lastig. Te kwetsbaar, misschien. Nu heb ik er minder moeite mee, maar ik blijf het makkelijker vinden om de extremen op te zoeken met een personage. Een typetje kan alles zeggen, alles vinden, alles doen zonder erop te worden afgerekend. Als ik zelf iets beweer, moet het voor mijn gevoel dichterbij de realiteit staan.'

Genuanceerd of zwart-wit?

'Mijn personages zijn veel minder genuanceerd dan ikzelf. Ik vind altijd twee dingen en speel vaak advocaat van de duivel. Hoe weet je dat nou allemaal zo zeker, denk ik al snel.

'Alles wat ik in Spiritus krachtig breng, dus als mezelf, ontkracht ik weer. Als ik soulsearchers in een sarong op slippers afzeik, ga ik vervolgens zelf op vakantie naar Thailand. In sarong, op slippers. En dan kom ik mezelf evengoed tegen - ook al ben ik op zoek naar anderen.

'Op een gegeven moment beweer ik dat niet oordelen ruimte in de geest schept. Ik zeg dat er één uitzondering is, maar die ene uitzondering, dat worden er een paar en uiteindelijk heb ik er geen controle meer over. Ik vind inderdaad dat we minder zouden moeten oordelen, maar ondertussen weet ik ook wel hoe tyfusmoeilijk dat is.'

Eva Crutzen in 'Spiritus'. Beeld Jonas Briels

Sonja of Ria?

'Ik doe een handpoppenspel met twee wintermutsen die twee type vrouwen moeten voorstellen. Sonja is de dominante, Ria is de ondergeschikte meeloper. Ria spreekt mij meer aan, veel meer. Sonja, met haar grote bek, kan alleen maar over zichzelf praten en roddelen. Er zijn veel Sonja's op de wereld, helaas. Er zullen ongetwijfeld ook Sonja's in de zaal zitten. Ik hoop dat die Sonja's denken: 'Oh jeetje, dat ben ik, ik ga er iets aan doen.' Dat zou toch leuk zijn? Maar waarschijnlijk denkt zo'n Sonja alleen maar: wat een irritant wijf, die Sonja. En heeft ze niet door dat ze zelf Sonja is.

'Ria laat over zich heen lopen. Zij heeft geen ruggengraat. Dat is óók irritant, maar Ria is meer een twijfelaar dan een bulldozer. En het belangrijkste: Ria stelt zich wél kwetsbaar op.

'De Amerikaanse onderzoeker Brené Brown heeft een hele studie gemaakt van kwetsbaarheid. Ze geeft in haar boek aan hoe we in een op perfectionisme gerichte wereld met zijn allen veel minder kwetsbaar zijn geworden. Op Facebook laten we zien hoe goed het met ons gaat en wat we allemaal bereikt hebben. Dat heeft volgens mij ook te maken met de wens om ergens bij te willen horen. De boodschap van Brown vind ik interessant: als je je kwetsbaar durft op te stellen, kun je je beter verbinden met een ander.

'Ik vind mensen die twijfelen en onzeker durven zijn veel interessanter dan mensen die doen alsof ze het allemaal wel weten. Uiteindelijk doen we allemaal maar wat, toch?'


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden