Uitbreiding Navo belangrijk voor welvaart Europa

Toelating van kandidaten uit Centraal- en Oost-Europa tot de NAVO is meer dan alleen een veiligheidsbelang, betoogt Javier Solana. Het is een essentiële stap naar een politiek én economisch verenigd Europa....

JAVIER SOLANA

DE NAVO is de eerste succesvolle collectieve veiligheidsorganisatie in de geschiedenis van Europa. De Alliantie ontwikkelde een uitgebreide en betrouwbare gemeenschappelijke defensiestructuur, maakte samenwerking mogelijk in een sfeer van wederzijds vertrouwen en droeg bij tot democratisering en civiele controle van de strijdkrachten.

Ze legde de basis voor stabiliteit en welvaart in onze West-Europese landen en voor het Europese integratie-proces. Zonder de NAVO zouden we nooit de levensstandaard bereikt hebben waaraan we gewend zijn, en evenmin zouden de betrekkingen met onze buurlanden zijn wat ze nu zijn.

De NAVO heeft de laatste jaren veel van haar interne stabiliteit uitgestraald naar de rest van Europa. Het vooruitzicht van een mogelijk lidmaatschap bleek een aansporing te zijn voor de kandidaat-leden om hun democratische instellingen uit te bouwen, de civiele controle op de strijdkrachten te verstevigen, goede relaties met hun buurlanden na te streven en een einde te maken aan conflicten.

De NAVO heeft dankzij haar doeltreffende aanpak de oprichting mogelijk gemaakt van een vredescoalitie zonder voorgaande, met deelname van Rusland, om een einde te maken aan de oorlog in ex-Joegoslavië.

Zonder te raken aan de basisopdracht van de NAVO, met name de collectieve defensie, wordt collectieve veiligheid steeds belangrijker in de nieuwe veiligheidssituatie die op het einde van deze eeuw vorm krijgt: van confrontatie zijn we geëvolueerd naar samenwerking met onze vroegere tegenstrevers.

De laatste zes jaar heeft de NAVO enorme veranderingen ondergaan, zowel op militair als op politiek gebied. In 1991 al heeft de NAVO een nieuw Strategisch Concept aangenomen dat de nadruk legt op crisispreventie en crisisbeheer, veeleer dan op de voorbereiding van grootschalige militaire operaties. Sedert 1991 is het totale aantal manschappen van de NAVO-strijdkrachten met 25 procent verminderd en zijn de defensiebudgetten (in verhouding tot het BNP) met 30 procent ingekrompen. Zestig procent van de VS-troepen hebben Europa verlaten. Het nucleaire potentieel is met 80 procent verminderd en alle kernraketten die vanaf de grond worden afgevuurd zijn weg uit Europa.

Op politiek vlak heeft de NAVO de deur geopend voor de nieuwe democratieën in Centraal- en Oost-Europa door de oprichting, in 1991, van de Noordatlantische Samenwerkingsraad (North Atlantic Cooperation Council - NACC). De Raad verschaft deze landen een politiek forum waar zaken die de gemeenschappelijke veiligheid aangaan kunnen besproken worden. In 1994 lanceerde de NAVO het Partnerschap voor Vrede dat sedertdien samenwerking op diplomatiek en militair gebied in de praktijk brengt. Alle leden van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) werden uitgenodigd om er aan deel te nemen. Niet minder dan 27 landen zijn er op ingegaan. Kortom, de NAVO anno 1997 verschilt reeds grondig van de organisatie die tijdens de Koude Oorlog voor onze veiligheid instond.

De laatste jaren hebben talrijke Centraal- en Oost-Europese landen gevraagd lid te worden van ons bondgenootschap. Intussen is beslist dat we in juli 1997 tijdens een Top in Madrid één of meer landen zullen uitnodigen om toe te treden. Het debat over de uitbreiding is volop aan de gang, zowel in NAVO- als in niet NAVO-landen. De kandidaat-leden in Centraal- en Oost-Europa bepleiten hun zaak met groeiende aandrang.

In Rusland wordt het verzet tegen de openstelling van de NAVO steeds hoorbaarder. Blijkbaar wordt de NAVO er nog steeds bekeken zoals in het verleden. We wisten dat de overgang niet gemakkelijk zou zijn.

Daarom kozen we ook voor een voorzichtige en weloverwogen aanpak. Het was onze grootste zorg het nieuwe, niet langer verdeelde Europa alle mogelijke kansen te geven. Met dit doel werd een aantal samenwerkingsinitiatieven gelanceerd. Rusland werd een van de deelnemers aan het Partnerschap voor de Vrede.

Het wordt betrokken bij zaken als non-proliferatie, nucleaire veiligheid en vredeshandhaving. In IFOR/SFOR werkt Rusland schouder aan schouder met de NAVO aan een duurzame vrede in Bosnië. Wat wij wensen is een hecht en betrouwbaar partnerschap met Rusland. Daarom werden onlangs besprekingen begonnen met de Russische regering in de hoop het eens te kunnen worden over de modaliteiten van deze samenwerking en over een permanente overlegstructuur tussen NAVO en Rusland.

Zonder Rusland is het niet mogelijk veiligheid en stabiliteit in Europa optimaal te garanderen. Dat kunnen we niet en dat willen we niet. Wij willen dat Rusland een toonaangevende rol speelt in de ruimere Europese veiligheidsarchitectuur.

Wil dit zeggen dat de belangen van de Centraal- en Oost-Europese landen afhankelijk worden gemaakt van de ontwikkeling van een hechte en duurzame relatie met Rusland?

Geenszins! Anders zouden we het openstellen van de alliantie en de opbouw van de veiligheid in Europa ondergeschikt maken aan die ene factor. Het zou leiden tot wijdverbreide ontgoocheling in de landen van Centraal- en Oost-Europa, met niet te voorspellen gevolgen en het risico de nieuwe NAVO op te zadelen met een erg negatief imago.

We kunnen deze landen gewoon het recht niet ontzeggen volwaardig lid van de NAVO te worden en op die manier hun eigen stabiliteit en meteen onze veiligheid en die van Europa in zijn geheel te vergroten.

De begrippen 'invloedssferen' en 'beperkte soevereiniteit' behoren tot het verleden. Alle Europese landen, Rusland inbegrepen, hebben het OVSE-principe goedgekeurd dat elke soevereine staat vrij laat tot de alliantie van zijn keuze toe te treden.

Er is geen alternatief voor de opening van de NAVO, zoals er geen alternatief is voor de uitbreiding van de Europese Unie. Het niet openstellen van de alliantie voor landen uit Centraal en Oost-Europa staat haaks op onze doelstelling op lange termijn: een eengemaakt en vrij Europa. Het zou meteen betekenen dat we deze nieuwe democratieën de veiligheid niet gunnen waarvoor de NAVO sinds haar oprichting borg staat.

Javier Solana is seretaris-generaal van de NAVO.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden