Uitbreiding EU is vooral gebaat bij realisme

Politiek correct gebabbel over rechts-populisme draagt niet bij aan het debat over de uitbreiding van de EU. Volgens Jules Maaten en Jan Rijpstra is daar een kritische, eerlijke en vooral reële blik voor nodig....

JOOST Lagendijk en Jan-Marinus Wiersma stellen dat de VVD de weg vrij maakt voor populisme omdat zij zich verzet tegen de uitbreiding van de EU (Forum, 30 mei). Het is spijtig dat zij in deze val van politiek correct denken zijn gelopen. De VVD ziet de uitbreiding als een historische kans om de kunstmatige scheiding tussen Oost- en West-Europa te overbruggen en een gelegenheid voor een groot deel van de kandidaat-landen de erfenis van jarenlange onderdrukking achter zich te laten. Bovendien is een grotere interne markt in ieders belang.

Het is het politiek correcte denken over dit onderwerp dat juist een gevaar in zich bergt: namelijk de ogen sluiten voor serieuze problemen rond die uitbreiding. Bolkestein en Dijkstal waarschuwden hier in oktober al voor.

De opkomst van rechts-populistische partijen in Oost-Europa, waar Lagendijk en Wiersma terecht voor waarschuwen, kan namelijk heel goed duiden op een dieper liggende angst voor het kwijtraken van de nationale identiteit en soevereiniteit. Het merendeel van de kandidaat-lidstaten beleeft die pas sinds 1989. Daar rekening mee houden, is géén populisme maar realisme.

Niet voor niets hebben de Europese regeringsleiders afgesproken - en de kandidaat-lidstaten hebben daarmee ingestemd - dat er voor de uitbreiding economische en politieke voorwaarden zouden gelden, de Kopenhagen-criteria. In kort bestek: een functionerende markteconomie; stabiele instellingen die de rechtsstaat, democratie en de rechten van minderheden garanderen; tenslotte, in staat zijn de verplichtingen van het EU-lidmaatschap op zich te nemen. Het nakomen van die criteria is voor ons cruciaal.

Lousewies van der Laan getuigt namens D66 nu ook van een kritische benadering (Forum, 3 juni). Zij merkte terecht op dat het voldoen aan deze criteria ook voor de toetreders van groot belang is. En er zijn landen die daar nu al aan voldoen. Het is onbegrijpelijk dat zij nog niet zijn toegetreden. Het tempo van de toetreding mag niet door de zwakste schakel worden bepaald, noch mag met de criteria de hand worden gelicht om het tempo te handhaven. Daarom moeten we de landen op hun merites beoordelen. Volgens recente rapportages van niet-gouvernementele organisaties bestaan er in een groot deel van de kandidaat-lidstaten ernstige problemen. Zoals onvoldoende respect voor de mensenrechten van zigeuners, homoseksuelen en andere minderheden. En veel toekomstige EU-leden kampen met een wankel juridisch systeem, vooral door een gebrek aan rechterlijke onafhankelijkheid, professionaliteit en personele en financiële middelen. Effectief en goed bestuur loopt nog ver achter bij de standaard die van een EU-land mag worden verwacht. Dus kunnen vraagtekens worden gezet bij het oordeel dat alle tien kandidaten aan het eind van het jaar klaar zijn voor toetreding.

Voor de huidige lidstaten is het even belangrijk om te garanderen dat wijzigingen worden doorgevoerd die de uitbreiding financieel verantwoord maken. Wij moeten ons richten op de houdbaarheid van de financiële structuren en een efficiënte inzet van middelen. Het geheel moet te financieren zijn. Aan die hervormingen wordt onvoldoende gewerkt.

Onlangs verscheen een opinieonderzoek (Eurobarometer van 24 mei), waaruit bleek dat een grote meerderheid van de Nederlanders én voorstander van een beperkte uitbreiding is, én vindt dat respect voor mensenrechten, democratie en de adoptie van EU-regels door toekomstige lidstaten de belangrijkste criteria bij het besluit over de toetreding moeten zijn. Politiek correct gebabbel draagt geenszins bij aan het debat over de uitbreiding. Nodig is een kritische, eerlijke en vooral reële blik op het hele proces.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden