Uitbraak creeërt gapend gat voor Israël

Egypte onder druk van Israël om snel actie te ondernemen...

Van onze verslaggever Henk Müller

AMSTERDAM De Egyptische regering loopt spitsroeden. Tienduizenden inwoners van de Gazastrook zijn naar Egypte uitgeweken om de afgrendeling van de Gazastrook te ontlopen en eerste levensbehoeften in te slaan.

De radicale Hamas, de fundamentalistische Moslim Broederschap en de Israëlische regering zetten Caïro nu onder zware politieke, dan wel morele druk: kiezen voor haar moslimbroeders in nood, dan wel voor steun aan Israël waarvoor president Hosni Mubarak, naast miljarden dollars, ook de politieke steun van de VS krijgt.

Als het aan Mubarak zelf ligt doet hij het ene zonder het ander na te laten. Woensdag kreeg de president direct van Israël te horen dat het maatregelen moet nemen. Egypte is, na het vertrek van Israël uit Gaza, immers verantwoordelijk voor de grensbewaking. Maar nu driekwart van die grens is neergehaald , maken tienduizenden van de gelegenheid gebruik te ontsnappen aan wat internationale organisaties een ‘collectieve straf’ noemen. Israël vreest nu dat als Egypte de chaos laat voortduren, niet louter hulpzoekende Gaza-bewoners terugkeren naar hun woonplaats.

In hun kielzog kan immers ook materiële en logistieke hulp voor Hamas worden meegebracht. In de blokkade zit nu voor Israël een gapend, gevaarlijk gat. Op een Hamas dat zich herbewapent, zit Jeruzalem niet te wachten.

Maar al te hard kan Israël Egypte ook weer niet vallen. Caïro kampt met wat het graag – vooral voor buitenlandse consumptie – zijn eigen Hamas noemt: de Moslim Broederschap. Opiniepeilingen wijzen uit dat de verboden beweging aan invloed wint.

Woensdag arresteerde de Egyptische veiligheidsdienst dertig leden van de organisatie omdat ze protesten zouden hebben georganiseerd tegen de Israëlische blokkade van Gaza. De afgelopen dagen zijn tientallen Broederschapleden vastgezet, vooral in het noorden van Egypte, waar ze sterk zijn.

De Broederschap wil een puur islamitische staat, waarin voor de huidige regeerders geen plaats is. Voor Mubarak en de zijnen functioneert de Broederschap als een welkome boeman. Willen de VS democratie, dan zouden de Broeders verkiezingen winnen. Dat wil het Westen niet. Maakt Israël het Caïro te lastig, dan winnen de Broeders aan moreel gezag en trekken ze meer volgelingen aan.

De les die het Westen en Israël daaruit moeten trekken, volgens Mubaraks strategie, is dat Egypte een stabiele bondgenoot blijft: mits niemand zich bemoeit met de interne aangelegenheden.

Egypte heeft nog een troefkaart. Het is het enige kanaal dat Israël heeft om met Hamas in contact te blijven. Gesprekken, al dan niet besloten, lopen via Caïro. Het mes snijdt voor Caïro daarbij aan twee kanten. Door Hamas een kans te geven via Egypte zijn standpunt naar voren te brengen, tracht het ook de Moslim Broederschap de wind uit de zeilen te nemen.

Hamas is immers van oorsprong de Gaza-tak van de Moslim Broederschap, opgericht in 1987 tijdens de eerste Intifada door Sheik Yassin. Door oog te hebben voor de belangen van Hamas, dient Cäiro zowel de belangen van Israël als van de Moslim Broederschap. Met zulke evenwichtskunstenarij hoopt Mubarak zijn regering door deze kritieke situatie te laveren.

Maar toch kampt Caïro intern met grote problemen. De Rafah-grensovergang tussen Gaza en Egypte is sinds juni voor het grootste gedeelte gesloten geweest, na de overwinning van Hamas op de Palestijnse Autoriteit (PA).

De PA was en is de enige Palestijnse gesprekspartner van Israël. Egypte heeft een vredesakkoord met Israël. Alleen daarom al zien radicale moslims Mubarak als de ‘knecht van de Zionisten’.

Dat Mubarak de grens dichthield na de overwinning van Hamas werd daarnaast opgevat als concessie aan Israëlische belangen. De laatste dagen kreeg Mubarak van Hamas en Moslim Broeders het verwijt dat hij ‘de cipier van de joodse staat’ was omdat hij weigerde in te gaan op het Hamasverzoek de grens te openen.

Hij voerde de afgelopen dagen telefoongesprekken met premier Olmert en minister van Defensie Barak waarin hij hem waarschuwde voor de gevolgen van de blokkade. Het mocht niet baten. Nu dreigt voor Mubarak een situatie die hij het liefst vermijdt; luisteren naar zijn bevolking en kiezen voor hulp aan Gaza. Of luisteren naar Israël en snel de grenzen sluiten, desnoods met geweld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden