Uitbehandelde Van der Laan legt werk neer - lees hoe hij zo'n geliefde burgemeester werd

Burgemeester Eberhard van der Laan legt zijn ambtsketen neer. De gevolgen van zijn ziekte maken het voor hem niet langer mogelijk om zijn burgemeesterschap goed uit te voeren. 'In januari schreef ik u dat ik slecht nieuws had gekregen van mijn artsen, maar dat ik nog een poosje uw burgemeester hoopte te blijven. (...) Aan dit poosje komt nu een einde', zo schreef Van der Laan gisteren aan de inwoners van Amsterdam.

Eberhard van der Laan tijdens een debat in de gemeenteraad van Amsterdam, vorige week. Beeld anp

Zijn artsen hebben hem maandag laten weten dat zij stoppen met het behandelen van zijn longkanker.

Formeel blijft Van der Laan voorlopig burgemeester; hij heeft zich ziek­gemeld bij de commissaris van de Koning, Johan Remkes. Locoburgemeester Kajsa Ollongren (D66) neemt zijn taken voorlopig waar. Maar dat Amsterdam hem niet meer zal terugzien, staat vast. 'Zorg goed voor de stad en elkaar', schrijft hij. En dan: 'Vaarwel.'

'Deze brief is Eberhard ten voeten uit, krachtig en kwetsbaar', zegt oud-wethouder en partijgenoot Carolien Gehrels. 'En dat is waarom wij allemaal zo verdrietig zijn.' Typerend vindt zij ook dat Van der Laan afsluit met een uitdaging: je best te doen voor de stad. 'Amsterdam daagt burgemeesters namelijk ook uit om het beste uit zichzelf te halen. Dat heeft Eberhard zeven jaar met hart en ziel gedaan. Ik hoop dat hem nu nog even de tijd gegeven is om met zijn gezin samen te zijn.'

Kwaliteiten

'Amsterdam heeft altijd enorm geluk gehad met burgemeesters van wie de kwaliteiten goed bij de tijd pasten en dat geldt ook sterk voor Eberhard', zegt historicus en schrijver Geert Mak, die goed met de burgemeester bevriend is. Van der Laan heeft volgens hem al vroeg in zijn burgemeesterschap gezien dat Amsterdam aan het begin stond van een grote schaalsprong.

Mak: 'Zo'n groeistuip doet pijn voor veel Amsterdammers. Van der Laan had daar oog voor, terwijl hij intussen optimistisch bleef over de vooruitgang.' Met die instelling was hij een verbindende burgemeester in een tijd verbrokkeling, constateert Mak. 'Iemand die de schouders eronder zet en niet zeikt, dat humeur wist hij over te dragen op de stad.'

Het burgemeesterschap van Eberhard Edzard van der Laan begint op 7 juli 2010. Hij koestert een onvervalst chauvinisme voor Amsterdam, de stad waar hij woont sinds zijn studententijd en waar hij in de jaren tachtig al politiek leider van de PvdA is geweest. De 'lieve inwoners', de hoogstaande cultuur, de sociale woningbouw en niet in de laatste plaats de voetbalclub - hij houdt ervan. Van der Laan laat haast geen gesprek voorbijgaan of hij stipt zijn genegenheid voor de stad aan.

Van der Laan met koning Willem-Alexander in de Jordaan, op 8 september. Beeld epa

Liefde wederzijds

En de liefde is wederzijds. Van der Laan verovert in korte tijd de harten van de Amsterdamse bevolking. In de aanloop naar zijn herbenoeming in 2015 geven Amsterdammers hem als rapportcijfer een 7,7 - zeer hoog voor een politicus. Als hij twee jaar later in een brief met de aanhef 'Lieve Amsterdammers' bekendmaakt dat bij hem uitgezaaide longkanker is vastgesteld, krijgt hij duizenden brieven, boeketten en berichten van diepbedroefde stadgenoten.

Op het stadhuis veroorzaakt Van der Laans komst aanvankelijk een schok. De jurist blijkt er een ongekende werklust op na te houden. Altijd heeft hij zijn stukken gelezen. Ambtenaren krijgen te horen dat ze bij vergaderingen inleidingen achterwege moeten laten. 'Even naar de kern.' Van der Laan is in zijn morsige pak geen burgemeester van de vorm. Diep doordrongen van het geloof dat je in de politiek zit om de wereld beter te maken, wil hij dingen dóén. Problemen oplossen. Een van zijn belangrijkste speerpunten is de onorthodoxe aanpak voor de 'top-600' van jeugdige veelplegers in de stad.

De kinderpornozaak rond Robert M. is het zwaarste dossier waarmee hij in die eerste ambtsperiode te maken krijgt. M., die jaren in een Amsterdams kinderdagverblijf heeft gewerkt, blijkt daar op grote schaal baby's en jonge peuters te hebben misbruikt. Zodra Van der Laan het nieuws hoort, veegt hij zijn agenda schoon. Hij neemt met daadkracht en empathie de leiding.

In het nieuwe college, dat in 2014 is geïnstalleerd, wordt Van der Laans positie politieker. Voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog heeft Amsterdam een stadsbestuur zonder de PvdA. Van der Laan is daardoor het belangrijkste boegbeeld geworden van de sociaal-democratie in de stad. Hoewel hij formeel boven de partijen staat, lukt het hem regelmatig zich als sociaal-democraat te profileren.

Met name ten opzichte van D66, de grootste partij in de raad. Zo spreekt hij zich in de zomer van 2016 uit over de drukte in de stad. Iets waarover ook steeds meer Amsterdammers zich zorgen maken, en waar het college tot dan betrekkelijk onverschillig tegenover staat. Hoewel hij er formeel niet over gaat, schetst hij enkele 'oplossingsrichtingen' voor dat probleem en zo zet hij de verantwoordelijke wethouder Kajsa Ollongren (D66) enigszins voor het blok.

Ook op een meer persoonlijk vlak toont Van der Laan zich die zomer daadkrachtig. Na jaren van zwaar roken stopt hij. Zijn vrouw is hem al voorgegaan en zijn kinderen hebben er ook op aangedrongen, vertelt hij aan stadszender AT5. Een half jaar later wordt bij hem de gevaarlijkste rokerskwaal vastgesteld.

Rutte: vertrek Van der Laan is 'heel verdrietig nieuws'

Het vertrek van de Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan is 'heel verdrietig nieuws'. Dat schrijft premier Mark Rutte. Rutte stelt Van der Laans 'moed en openheid' te bewonderen. 'Hem laten weten dat NL meeleeft met hem en zijn gezin', schrijft de premier op Twitter.

Ook andere politici reageren bedroefd op het nieuws. 'Wat zijn we trots op hem', schrijft mede-PvdA'er en minister van Binnenlandse Zaken Ronald Plasterk. D66-voorman Alexander Pechtold noemt Van der Laan 'een gedreven bestuurder en prettig mens!'

Eberhard van der Laan, vorige week tijdens een debat. Beeld anp

Eberhard van der Laan

28 juni 1955: geboren in Leiden
1976: lid van de Partij van de Arbeid
1983: Studeert cum laude af in rechten aan de Vrije Universiteit in Amsterdam
Jaren '80: politiek assistent van Amsterdamse wethouder Jan Schaefer
1992: Medeoprichter advocatenkantoor Kennedy Van der Laan
1990-1998: Gemeenteraadslid PvdA in Amsterdam
2008: Minister voor Wonen, Wijken en Integratie
2010 - nu: Burgemeester van Amsterdam

Zwaarste dossier

Lees hier meer over Eberhard van der Laan en zijn ziekte:

Als Van der Laan over zijn ziekte praat, slaan sommige cafébezoekers een hand voor hun mond

In Amsterdamse cafés kijken ze wel vaker met z'n allen tv. Maar dan gaat het meestal om voetbal. Zondag ging het om een rustig praatprogramma: 'Zomergasten' met burgemeester Van der Laan. Men luisterde even stil in de Mokumse kroegen.

Dit zei Van der Laan in het eerste grote interview nadat zijn ziekte bekend werd
In een brief met als aanhef 'lieve Amsterdammers' maakte Eberhard van der Laan begin dit jaar bekend dat bij hem uitgezaaide longkanker was vastgesteld. Bij het programma Zomergasten gaf hij zijn eerste grote interview. Wat had hij te zeggen over zichzelf, en zijn visie op de politieke situatie van Nederland?

Amsterdammers beloven Van der Laan in video voor zijn stad te zorgen
Om hun ernstig zieke burgemeester Eberhard van der Laan gerust te stellen, beloven bekende en onbekende Amsterdammers hem in een filmpje dat zij goed voor de stad zullen zorgen.

Amsterdamse burgemeester Van der Laan heeft longkanker: 'Weinig reden tot optimisme'
De Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan heeft uitgezaaide longkanker met 'weinig hoopgevende' vooruitzichten op genezing. Dat schreef de PvdA-burgemeester in januari van dit jaar in een open brief met als aanhef 'lieve Amsterdammers'.

Nuchtere pragmaticus, geen politiek dier
Lees hier het profiel dat Marcel van Lieshout en Jaap Stam in 2010 schreven over Van der Laan bij zijn aantreden als burgemeester van Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.