Column

Uit zelfbehoud moet Europa helpen Afrika tot een succes te maken

De 21ste eeuw wordt de eeuw van Afrika, ten goede of ten kwade

De 21ste eeuw wordt de eeuw van Afrika. Ten goede of ten kwade. Er zijn twee opties. Of Afrika ontwikkelt zich ongeveer zoals Azië dat gedaan heeft en wordt het economisch mirakel van deze eeuw. Of het Afrikaans continent valt ten prooi aan klimaatproblemen, demografische chaos en politiek-religieuze conflicten en wordt zo het crisisgebied en kruitvat van de 21ste eeuw. Er is één ding dat we zeker weten, en dat is dat Europa, als Afrika's bovenbuurman, intensief te maken gaat krijgen met wat er in Afrika gebeurt. De toekomst van Europa zal voor een belangrijk deel afhangen van het temperament en humeur van Afrika.

Het kabinet Rutte III lijkt dat goed te beseffen. De term Afrika valt maar twee keer in het Regeerakkoord 'Vertrouwen in de toekomst', maar een flinke hoeveelheid tekst staat, goed beschouwd, in het teken van Afrika. De regeerakkoord-passages over buitenlands beleid, ontwikkelingssamenwerking, migratiebeleid, integratie en Europees beleid: het kost weinig verbeeldingskracht om hierin de savanne-geuren van Afrika te ontdekken.

Zo krijgt de Europese Unie de opdracht de buitengrenzen stevig te bewaken. Vluchtelingen moeten worden opgevangen in veilige gebieden in eigen regio. Daar, aan de rand van Europa, moet ook de asielprocedure doorlopen worden. Ontwikkelingssamenwerking - plotsklaps gerehabiliteerd - krijgt als doel migratiestromen van 'kansarme migranten' naar Europa te voorkomen. Nederland wil de grondoorzaken van armoede, migratie, terreur en klimaatverandering bestrijden door een gerichte aanpak voor verbetering van de regio.

De migratieschok van 2015 siddert door het regeerakkoord. In dat jaar van de vluchtelingencrisis leek het even alsof Europa de controle totaal had verloren, en heel het Zuidelijk Halfrond op weg was naar het rijke, ontwikkelde Noorden. Een schokgolf van angst en bezorgdheid sloeg over Europa heen, zichtbaar in het momentum voor het populisme. De opmars van de rechtspopulisten ging gelijk op met de vluchtelingenaantallen. Zelfs de meest gastvrije landen, Zweden en Duitsland, voelden zich gedwongen hun grenzen te sluiten. Zweden voerde, vloekend in de Scandinavische kerk, grenscontrole in met Denemarken. Duitsland onder Angela Merkel sloot een Faustiaans pact met Erdogan, en onderhandelde de Turkije-Europa-deal uit. Die procedure wordt nu door Rutte III losgelaten op Afrika.

Nederland staat daarin niet alleen. President Macron opent dezer dagen asielcentra in Niger en Tsjaad. Pseudo-royaal nodigt hij daar enkele vluchtelingen uit om naar Frankrijk te komen, maar hij benut deze geste juist ook als afwerend signaal naar kansloze niet-vluchtelingen. Ook bij bondskanselier Angela Merkel wordt buitenlands beleid steeds meer migratiebeleid. Zij heeft na tien jaar trouwe dienst haar top-buitenlandadviseur weggepromoveerd en deze vervangen door een nieuwe topadviseur, een oud-rechter, tevens migratie-expert, die zijn sporen verdiende in de vluchtelingencrisis.

De grote kwestie is deze: gaat het Europees migratie-preventiebeleid voor Afrika echt werken? Waar stopt symbolisch wensdenken en begint realistische haalbaarheid? Als je af moet gaan op Afrika-kenners, word je niet heel vrolijk. Zo is er weinig wetenschappelijk bewijs dat ontwikkelingssamenwerking migratie zou afremmen of stoppen. Eerder het omgekeerde. Hoe meer economische ontwikkeling, hoe meer migratie. Ton Dietz, oud-directeur van het Afrika Studie Centrum, liet laatst zelfs in deze krant optekenen dat eigenlijk niets helpt: er komt hoe dan ook een Afrikaanse exodus op Europa af, linksom of rechtsom. Er doet zich daarbij een duivels dilemma voor: meer Afrikaanse stabiliteit en welvaart leiden tot meer economische migranten naar Europa, minder Afrikaanse stabiliteit tot meer 'echte' vluchtelingen. En dan mogen we nog blij zijn dat tikkende tijdbommen als Egypte, Zuid-Afrika en Nigeria niet tot 'ontploffing' komen.

Het gaat een Afrikaans dubbeltje op zijn kant worden. Er is veel conflictpotentieel opgeslagen in Afrika. Een joekel van een continent. Nu nog bijna geheel donker als je er overheen vliegt naar Zuid-Afrika, maar dat zal snel veranderen. Afrika kan ons ook gaan verrassen als het economisch powerhouse van de 21ste-eeuw. Uit zelfbehoud heeft Europa eigenlijk geen andere keuze dan deze: helpen Afrika tot een succes te maken. Europa kan zich niet langer veroorloven 'opvang en investeren in de eigen regio' loze, vrijblijvende woorden te laten blijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.