Uit het hoofd ALBERTUS VAN HULZEN (STADS)HISTORICUS (1905-2006)

Tot op 101-jarige leeftijd bleef Albertus van Hulzen actief als historicus. Iedereen werd stil als hij begon te vertellen...

DOOR PETER BRUSSE

Dr A. (Albertus) van Hulzen, op 18 september op 101-jarige leeftijd in Utrecht overleden, was een stadshistoricus die meer dan vijftig boeken over de geschiedenis van de Domstad heeft geschreven. Hij verzorgde een wekelijkse geschiedenisrubriek in het Stadblad en had gezegd ermee te stoppen. Hij kondigde een nieuwe serie aan over de geschiedenis van spreekwoorden en gezegden. Hij was een allerbeminnelijkst man, matig in alles, rookte niet, dronk niet; in eten en kleding nauwelijks geïnteresseerd. ‘Hoe kun je anders zo oud worden’, zei een goede vriend, waarop iemand antwoordde: ‘Op het oog een saaie man, maar hij was het niet.’ Tot aan zijn dood las hij de krant, luisterde naar de radio en had duidelijke meningen over Utrecht en de wereld. Toch verzuchtte zijn huishoudster eens: ‘Geen aardigheid aan, hij kan alleen maar over geschiedenis praten.’

Hij werd in Boskoop geboren. Zijn vader was onderwijzer en trouwde de dochter van een Utrechtse kruidenier. Zij verhuisden naar Utrecht en trokken in bij de grootouders boven de winkel. Zijn vader werd hoofd van de protestants christelijke prinses Juliana-school en raakte bevriend met W. G. van de Hulst, eveneens hoofdonderwijzer en schrijver van kinderbijbels en jeugdboeken. Hij mocht geschiedenis gaan studeren en promoveerde in 1932 op een proefschrift over Utrecht in de aanloop tot de Tachtig-jarige Oorlog. Hij werd leraar op de Rijkskweekschool en zei nooit wetenschappelijke ambities te hebben gehad. Hij sprak over ‘universitaire historici die zich niet bekommeren om het publiek.’ Hij was erelid van de Vereniging Oud-Utrecht, maar het tijdschrift was te geleerd, ‘allemaal artikelen met veertig voetnoten’.

Voor generaties onderwijzers die zelf al lang zijn gepensioneerd, werd hij de grote leermeester; een bijna verlegen, grijze man die geen orde leek te kunnen houden, maar iedereen werd stil als hij begon te vertellen. Oud-burgemeester Opstelten zou later zeggen: ‘Als van Hulzen spreekt, kan ik niet vertrekken.’

Hij bekeek de wereld vanuit het dagelijks leven van de gewone burger. Hij was Europeaan, aanhanger van de Groot-Nederlandse Gedachte en nam zijn studenten mee naar Brugge en Gent. Zijn enorme verzameling boeken schonk hij aan de Universiteit van Antwerpen, niet aan Utrecht. Hij maakte studenten enthousiast, maar toen de latere wethouder Wim van Willigenburg met een 10 op zijn eindexamen kreeg en geschiedenis wilde studeren zei hij: geen droog brood mee te verdienen.

Zijn faam kwam pas na zijn pensionering toen hij voor het Utrechts Nieuwsblad en later voor het Stadsblad ging schrijven. Lezers maakten plakboeken van zijn artikelen met oude foto’s die allemaal in boekvorm verschenen. Hij organiseerde stadswandelingen, bedacht puzzeltochten en hield lezingen, altijd uit het hoofd.

Vanaf 1936 woonde hij, ongetrouwd, in Tuindorp. Hij kwam, ver in de zeventig na een val in een verpleeghuis, te midden van demente patiënten. Een oud-leerling haalde hem weg. Hij bloeide op, publiceerde boek op boek en trouwde de vriendin die hem verzorgde. Hij kocht een kleine auto, zijn vrouw stierf en hij werd sindsdien verzorgd door een huishoudster. Bij zijn 100ste verjaardag werd in het Volksbuurtmuseum Wijk C een tentoonstelling aan zijn leven gewijd. Tweemaal per jaar sommeerde hij keurig en beleefd een redacteur van het Stadsblad om 26 artikelen in ontvangst te nemen. In de week voor zijn dood was hij begonnen aan de eerste aflevering van de nieuwe serie: de oorsprong van de uitdrukking die over de schreef gaan. Dat ging echt te ver.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden