Uit de kooi

Amanda Balk (21) deed mee aan het realityprogramma De gouden kooi. Anderhalf jaar woonde ze in een luxe villa. Ze mocht het terrein niet verlaten en werd 24 uur per dag gevolgd door camera’s....

Amanda slaapt. Op haar zij, zoals altijd. Ze draait zich om, het dekbed raakt de grond. Amanda’s rug is bloot; ze slaapt naakt. Er zit een tatoeage boven haar billen. Een vlinder. Haar moeder heeft er precies zo een. Amanda was 2 toen haar vader overleed. Als kind bladerde ze al graag door de lingeriecatalogus. Wanneer ze dan die modellen zag – die setjes, die lijven, die kracht – dacht ze: dat wil ik ook later. Al op de basisschool liep ze haar eerste Hunkemöllershow. Kinderondergoed, onschuldig. Je zag niets. Maar klasgenootjes riepen: ‘Amanda liep in haar onderbroek. Amanda is vies!’ Het pesten ging door op de middelbare school. ’s Middags stonden ze haar op te wachten. Alleen maar meisjes. Meisjes in joggingpakken. Ze schopten, sloegen, trokken aan haar jas. Dus dan sloeg ze terug. Ja, hallo?! Amanda ging steeds minder naar school. In de uren dat ze spijbelde, kocht ze gebakjes. Pralinetaart. Soms ook soesjes of een Bossche bol, maar het vaakst pralinetaart. Tot ze te veel verzuimuren had gemaakt; toen moest ze naar het vmbo. ‘Waarom ga je niet iets met televisie doen’, vroeg haar moeder toen. ‘Daar heb je geen opleiding voor nodig.’ Dus schreef Amanda zich in bij castingbureaus. Ze figureerde in Goede Tijden Slechte Tijden, kreeg een rolletje in Dunya & Desie en stond een keer in de Panorama. Amanda was net 19 toen ze voor De gouden kooi werd gevraagd. ‘Ik zal je steunen’, zei haar moeder, ‘maar laat je niet opsluiten! Zodra je je gevangen voelt, kom je naar buiten.’ Oké, zei Amanda. Maar ze wist: dit ga ik afmaken.

Amanda zit. Voor de spiegel. Ze heeft haar krullen gladgemaakt met haar straight-apparaat, nu doet ze haar make-up. Eerst foundation, dan poeder, dan wenkbrauwen tekenen. Ze smeert zwart op haar oogleden. Een heleboel zwart: ze heeft zin in Smokey Eyes vandaag. In De Kooi had ze een eigen visagist. En een eigen kapster, een paardenmeisje, een personal trainer. Het ontbijt werd klaargemaakt en lag elke ochtend op een zilveren schaal bij de eettafel, onder een van de ruim honderd camera’s. ‘Tien kandidaten, oneindig gevangen in luxe’, zo promootte het tvstation Talpa het realityprogramma. Maar het voelde niet als een gevangenis. Natuurlijk, er waren regels: om negen uur opstaan, niet zonder zendertje praten, het terrein niet verlaten. Vooral dat laatste was vervelend. Werd ze wakker, dacht ze: pfft, vandaag weer dezelfde hoofden, dezelfde conversaties, dezelfde kamers. Maar ze hield zichzelf goed bezig, dronk drankjes met de butler, bestelde kleding, leerde pianospelen. En als ze echt niet meer tegen de muren en de verveling kon, dan ging ze paardrijden. Rondjes, in galop door de manegebak van 45 bij 19 meter. Of ze ging naar de tuin, vuur maken om daarna uren in de vlammen te staren. Ja, én ze moest natuurlijk televisiemaken. De camera’s hingen er niet voor niets. Dus scheurde ze een jurk van Liekes lichaam, gooide ze hete thee naar Huub, stompte ze Jaap en gooide ze Lieke in de vijver. Of, nou ja, Nadia duwde Lieke uiteindelijk in het water. Maar om dat mogelijk te maken, had Amanda Liekes vochtgevoelige microfoontje eerst verwijderd. Ook zoende ze met Joyce en Huub, had ze seks met Brian en tongde ze in het zwembad met Nadia. Vragen mensen nu of Amanda zichzelf was, die 475 dagen onder de camera’s, zegt ze: ‘Ja, helemaal.’ Slechts twee keer overwoog ze De Kooi te verlaten. De eerste keer was bij de dood van haar chihuahua. Nicky werd door een grotere hond doodgebeten. Toen dacht ze even: waar gaat het nou nog over? Toch bleef ze. De tweede keer was toen Brian een douchekoord om haar nek legde. En trok. Amanda schreeuwde, ze dacht: we draaien door. Maar ze bleef. Ze was populair, dat merkte ze aan de fanmail die ze kreeg. Honderden brieven per week. Maar winnen deed ze net niet. Amanda werd derde, meteen na de live uitgezonden finale was er een persconferentie. Wel honderd journalisten stonden er. ‘Amanda, Amanda!’ ‘Wat nu?’ ‘Wat ga je doen?’ ‘Wat voel je nu?’ ‘Voel je iets?’ Ze bleven maar doorvragen, maar weet je: het voelde of ze haar niet zagen. Of ze door haar heen keken. Na de conferentie rende Amanda naar het toilet. Om over te geven. Het productieteam bracht haar de volgende ochtend weg. Naar het huis van kandidaat Brian, inmiddels haar vriend. Amanda wilde meteen haar moeder zien. Maar Brian begreep het niet. Hij vroeg: ‘Kan dat niet vanavond?’ Brians broer begreep het wel. Die reed Amanda naar haar moeder toe. Zodra ze haar zag, gooide ze het portier open. De auto reed nog, maar Amanda rende de straat over. Toen pas besefte ze: ik ben vrij. En de dingen zullen nooit meer hetzelfde zijn.

Amanda kijkt. Ze zit op bed met haar laptop. Ze checkt haar mail, Hyves, en het showbizznieuws op de site van De Telegraaf. Ze leest: ‘Het mysterie rond de breuk tussen Jan en Yolanthe lijkt zich langzaam te ontrafelen... Liza, de vermeende minnares van Jan, is weggegaan bij haar man.’ Dan klikt ze door. Niet dat ze zich verveelt, hoor. Sinds ze vrij is, verveelt ze zich eigenlijk nooit. Alleen de weken vlak na haar vrijlating. In het begin droomde ze bijna elke nacht over De Kooi. Dat ze door de villa liep, met dingen gooide, discussieerde, ruzie maakte. En op sommige dagen wilde ze alleen maar zitten; onbekeken in een lege kamer. Ze wilde niet naar buiten. Gewoon: geen zin. En oké, ze vond het eng. Ze had straatvrees. Een beetje. Dat kwam door Sensation. Elk jaar bezoekt Amanda het dancefeest in de Amsterdam Arena, maar dit keer – een maand na de finale – wilde iedereen haar opeens aanraken. Mensen trokken aan haar jurk, aaiden haar haren, pakten haar armen. Eén man bleef haar secondenlang aanstaren: recht in haar ogen, zwijgend. Anderen sloegen op haar billen, of schreeuwden. Tien minuten is ze gebleven. Huilen deed ze thuis pas. Talpa liet haar met een psycholoog praten, Anita. ‘Ben je gelukkig?’, vroeg Anita. Amanda knikte van ja. ‘Je moet meer genieten’, zei haar moeder daarna, ‘benut je vrijheid, meid!’ Dus ging Amanda op reis. Met Brian, naar Spanje en Dubai. Toen ging het opeens beter. Ook dankzij de afleiding: interviews, foto shoots, feestjes. Met Brian toerde ze langs discotheken. Zij zong, hij rapte.

Het was fijn om bezig te zijn. Maar als ze dan thuis waren nou ja, dan was Brian weleens bazig. ‘Pak dit.’ ‘Doe dat, ja!’ Haar moeder oordeelde niet, ze zei alleen maar: ‘Pas op, je bent geen hond Amanda.’

Amanda loopt. Ze is in de sportschool en wil naar de danszaal. Maar er staat een groep meisjes aan het eind van de gang. Ze wijzen: ‘Amanda uit De gouden kooi!’ Amanda heeft haast. Maar ze heeft ook een persoonlijke regel. Willen mensen met haar op foto, zegt ze ja. Altijd. Klik, klik, klik. ‘Amanda’ ‘Jongens, ik heb haast.’ ‘Amanda! Amanda!’ ‘Ik ga door, oké?’ ‘Amanda uit De gouden kooi, Amanda uit De gouden kooi, Amandauitdegoudenkooi Amandauitdegoudenkooooooi.’ Laatst hoorde ze het ’s ochtends al. Ze stond op, keek naar buiten. Het kwam vanachter het hek in de tuin, gefluister: ‘Amaaanda.’ Meteen daarna: baf baf, gebonk op de ramen in de woonkamer. En de deurbel, een paar keer. Toen zag ze het pas. Ze stonden om het hele huis. Kinderen. Wel vijftig: ‘Amanda! Amanda! Amanda uit De gouden kooi!’ Inmiddels zit er matterend plakplastic op de ruiten. Maar het geschreeuw is er altijd. In de rij voor de glijbaan van het Tikibad, in het pannekoekhuis, in Disneyland Parijs. En laatst, in de file. Het waren de truckers die begonnen; die kijken van boven zó haar auto binnen. Ze toeterden. En toen de truckers eenmaal toeterden, toeterde ook de auto voor haar, de auto achter haar en de auto naast haar. En toen alle auto’s toeterden, begon het roepen: ‘A-MAN-DA! A-MAN-DA!’ Ze vroeg de tomtom om een andere route.

Amanda eet. Patat van de snackbar, recht uit het bakje. Met mayonaise, curry en uitjes: speciaal. Maar hé, dit moet geen negatief verhaal worden hoor. De Kooi heeft haar vooral veel goeds gebracht. Een eigen erotische kalender, media- aandacht, covershoots voor bladen. Haar moeder is trots, alles knipt ze uit. De artikelen leest ze niet altijd; als de foto’s maar mooi zijn. En er staat nog veel meer aan te komen. Een nieuwe single deze zomer. Een tweede kalender. O, en dan zijn er natuurlijk de feestjes. Er zijn weken dat ze elke dag uitgaat. Dan drinkt ze wijn of whisky-cola, soms ook shotjes. Maar daar wil ze eigenlijk mee stoppen. Van shotjes raak je het brakst. En ja, tuurlijk, ook tijdens het uitgaan komen er allemaal mensen op haar af. Weet je wat het is: in De Kooi vergat ze weleens dat er camera’s waren. Nu vergeet ze nooit dat ze Amanda is. Mensen staren, dat deden ze binnen niet. Maar het geeft niet, het went, het hoort erbij. Het hoort bij vrij zijn. Ze vindt het ook wel grappig, hoor, dat vreemden alles willen weten. ‘Hoe is het nou?’ ‘Ben je rijk?’ ‘Waar is Brian?’ Brian, ja. Vragen mensen naar Brian, zegt ze: ‘Hou het even wat beter bij, joh, we zijn allang uit elkaar.’ Want het is uit. Al ruim negen maanden. Ze praat er niet graag over, maar, oké, ze wil het best toegeven. Brian sloeg haar. Kwam ze op een fotoshoot, had ze altijd wel ergens een blauwe plek. Die werkte de visagist dan weg. Ja, ook in De Kooi was hij soms agressief. Maar dan dacht ze: het komt door het programma. Door de camera’s, door het getreiter van de andere kandidaten. Buiten zou het minder worden. Maar het werd niet minder. Het werd meer, zodra de camera’s weg waren. Nee, details wil ze niet geven, maar laat ze het zo zeggen: hij ramde haar gewoon helemaal in elkaar. Wanneer ze haar bord niet afruimde, wanneer ze knoeide, wanneer ze iets zei. Dan viel hij haar aan. Toch bleef ze bij hem. En vertelde ze niemand iets. Ze was verliefd. Maar op een dag kwam ze erachter. Brian ging raar doen, had het steeds vaker over uitmaken. Toen bleek dat-ie vreemdging, al maanden. Hij had een ander zwanger gemaakt. Zijn ex. Toen zei Amanda: ‘Ik ben weg’. Ja, sindsdien is ze vrij. Niet vrij zoals toen ze uit De Kooi kwam, nee: vrij vrij. Vrijer dan ooit. Echt. En blij. Want ze heeft een nieuwe vriend. Nick. Hij is dj. En lief. Romantisch ook. Hij nam haar al mee naar De Efteling, naar Venetië, naar Parijs en naar Walibi World. Ja, op Nick is ze verliefder dan ooit. Drie maanden hebben ze een relatie. Dus nu wonen ze samen.

Amanda danst. Met een stang. In discotheek Scandals in Zandvoort. Amanda is de surprise-act vanavond. Ze klimt omhoog, glijdt omlaag. De stang blijft staan. Ram, ram, ram! Amanda ligt op de grond, haar bekken kletst tegen de podiumrand. Ze maakt een vuist, slaat in de lucht: bam, bam, bam! Haar borsten en benen zitten vol zwarte vegen. De grond is nog vies van het vorige optreden. En er ligt glas; haar knie bloedt een beetje. Maar het geeft niet. Het glas zit niet diep. Ram, ram, ram! Amanda wijst een meisje aan. Het meisje schudt nee, maar Amanda pakt haar bij haar heupen beet. Het meisje lacht, stapt het podium op, maakt d’r haar los en danst mee: Ram, ram, ram! Ramramram. Bam, bam, bam! Bambambam. Nog één keer pakt Amanda de paal. Ze springt. Draait. Drie keer achter elkaar. Haar slip zakt omlaag: de vlinder boven haar billen is zichtbaar. BAM BAM BAM! RAM RAM RAM! Nokia’s filmen alles.

Terroracties

Het realityprogramma De gouden kooi werd van september 2006 tot augustus 2007 uitgezonden op de zender Talpa en was daarna tot juni 2008 op RTL5 te zien. De kandidaten zaten opgesloten in een luxe villa, en werden dag en nacht gevolgd door camera’s. Dit resulteerde in een dagelijkse televisie-uitzending van 25 minuten. Daarnaast waren de kandidaten 24 uur per dag te volgen via internet. Degene die het ’t langst in de villa zou volhouden, kon een miljoen euro winnen. Halverwege 2007 raakte het programma in opspraak. De gouden kooi kwam als ‘wegpestshow’ bekend te staan. Onder het mom van ‘terroracties’ – een term die de kandidaten zelf bedachten – vielen deelnemers elkaar fysiek aan. Psychologen en politici zeiden zich zorgen te maken. De kandidaten zouden ‘doordraaien’. Toen kandidaat Jaap met zijn eigen kots begon te gooien, schreef psycholoog Vittorio Busato in de Volkskrant: ‘Jaap loopt regelrecht de waanzin tegemoet en heeft professionele hulp nodig. John de Mol manipuleert mensen met zijn realitytelevisie.’ Regeringspartijen CDA en ChristenUnie riepen bedrijven op geen reclamezendtijd rond De gouden kooi in te kopen. Sommige deelnemers verlieten De Kooi vrijwillig. De winnaar werd uiteindelijk gekozen door het publiek, tijdens de live uitgezonden finale. Jaap won, Brian werd tweede, Amanda derde. De finale trok 1,5 miljoen kijkers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden