Uit de kast van Gerrit Komrij

De bibliotheek van Gerrit Komrij (1944-2012) wordt geveild. Hij verzamelde zeldzame boeken over boeken, erotica en scatologie, ofwel 'drollenkunde'.

Naar schatting veertigduizend boeken stonden er bij dichter, bloemlezer en columnist Gerrit Komrij en zijn vriend Charles Hofman thuis in Vila Pouca da Beira in Portugal. 'Als ik een boek zie ben ik verloren', biechtte hij op in de essaybundel Verzonken boeken (1986), en: 'Alleen de dood geneest me van die kwaal.' Geen enkel ander paardemiddel hielp hem van deze aandoening af. 'Ik doe duizend boeken weg en na een poos heb ik er tweeduizend terug.'


Op 5 juli jongstleden overleed Gerrit Komrij in een Amsterdams ziekenhuis, op 68-jarige leeftijd. Acht jaar geleden had hij al een groot deel van zijn manuscripten en typoscripten naar het Leidse antiquariaat AioloZ gebracht. Dit voorjaar, toen hij wist aan een ernstige ziekte te lijden, informeerde Komrij bij Jeffrey Bosch van het Haarlemse veilinghuis Bubb Kuyper of die interesse had om zijn bibliotheek te veilen. Komrij zegde toe zelf tekstuele bijdragen te zullen leveren aan de veilingcatalogus.


Die catalogus is er nu, zonder commentaar, want de dood kwam sneller dan verwacht: The Library of Gerrit Komrij - Highlights and a First Selection, een keuze van 1.638 kavels (ongeveer vierduizend banden) die op dinsdag 27 november bij Bubb Kuyper in Haarlem geveild zullen worden: boeken over boeken, Nederlandse en buitenlandse literatuur, reis- en kinderboeken, erotica, scatologische literatuur en andersoortige zeldzaamheden.


'Je bent een deel van alles bij je leven/ En alles blijft bestaan wanneer je sterft', dichtte hij in 'Alles blijft' (uit de bundel Luchtspiegelingen, 2001). Maar de bibliotheek van Gerrit Komrij zal binnenkort alleen nog in deze catalogus bijeen staan.


Van 22 tot en met 25 november zijn er kijkdagen, alvorens de collectie op 27 november met 300 nummers per uur gaat worden geveild. Bezoekers van de villa in Portugal wisten het al, en de catalogus bewijst het: Komrij bezat veel, en veel moois. Negentiende-eeuwse grootheden als Beets, Piet Paaltjens en Multatuli, Leopold Andrian, August von Platen en Oscar Wilde. Van Hans Warren alleen maar het eerste deel van diens Geheim dagboek (in de latere delen klapte Warren uit de school over zijn vriendschap met Komrij, wat deze niet op prijs stelde, en wat Warren te staan kwam op een genadeloze recensie van zijn laatste dichtbundel), de eerste druk van Les Illuminations van Arthur Rimbaud (uit 1886, richtprijs 6-8 duizend euro) en van het duurste boek: de English Poems van Olisipo (pseudoniem van Fernando Pessoa (uit 1921, richtprijs 10-12 duizend euro).


Maar ook het kinderboek Kluchtige tafereelen van Grootje Goedsloof en haar aardig hondje Blaf (uit 1840) dat dichteres Fritzi ten Harmsen van der Beek in 1980 aan Komrij en Hofman schonk, met een begeleidend briefje: 'Op blz 16 met permissie lijkt Grootje een heel klein beetje op jou, vind je niet, Gerrit?'


Ook aanwezig in huize Komrij: Der starke Neger van ene Eros (uit 1930), La Masturbomanie ou Jouissance solitaire (1830), en Flora's examen in d'Oriental van Louis Protat (uit 1850), met een keur aan varianten voor 'het instrument, den man tot fluiten dienstig', waaronder roede, lid, lulleman, jongeheer, mes, zwaard, pipi, de lange poes, pieleman, zwelneus, 't gevalletjen en kortjan. Ook een tweedelige opsomming van alle Nederlandse mannen die in 1730-31 beschuldigd waren van het plegen van sodomie, alsmede het vrolijker stemmende werkje uit 1985 van Joost Veerkamp, met de titel Het verkennen van jongens- Behelp je met een welpje.


De afdeling scatologie is uniek, want 'veel boeken over drollenkunde en schetologie uit vervlogen eeuwen zíjn er gewoon niet', zoals Komrij schreef in zijn geïllustreerde overzichtswerk Kakofonie (2006).


Voor de liefhebber dus, bijna honderd titels: het Middeleeuwse De flatibus humanum corpus molestantibus, maar ook Pipi Caca Popo (uit 1996), een boek over de musicus die op een fluit kon blazen die hij zich niet eerst hoefde aan te schaffen, Het latrinale gebeuren, en een studie van G.V. Zefiani over 'hypochondrische Flatulenz, Windsucht und die übrigen Blähungsbeschwerden' (uit 1799).


Van de Reize door het Aapenland van Schasz (een pseudoniem van Gerrit Paape) had Komrij een eerste druk uit 1788, en van het boekje Beertje Bombazijn van Sita van de Wissel (pseudoniem van W.F. Hermans) uit 1981 bezat hij één van de maximaal 50 exemplaren. Richtprijs 400-600 euro.


'De bibliofiel lijdt een deerniswekkend bestaan', klaagde de eigenaar van al deze desiderata, die zijn Verzonken boeken afsloot met de ondertekening 'Gerrit Komrij, Papieren Steeg, Bibliopolis'. Vaak dacht hij er over zich te ontdoen van alle ballast die hij in zijn leven verzameld had. Maar hoe hij zijn best ook deed, het lukte niet. Hij had zich er bij neer te leggen. 'Het zou mijn dood zijn', wist hij reeds in 1986. Nog heel even kunnen we ons in de bibliotheek van de betreurde literator wanen.


The Library of Gerrit Komrij - Part 1: Highlights and a First selection. Kijkdagen 22 tot en met 25 november, veiling 27 november bij Bubb Kuyper, Kenaupark 30, Haarlem.


Waarde: een kwart miljoen


De opbrengst van de eerste Komrij-veiling zal circa 250 duizend euro zijn, schat Jeffrey Bosch van veilinghuis Bubb Kuyper in Haarlem. In juli van dit jaar was Bosch acht dagen te gast in Vila Pouca da Beira in Portugal, om de boeken uit te zoeken. Eind mei 2013 zal een tweede selectie uit Komrij's bibliotheek worden geveild. Bosch: 'Wederom met bibliofiele boeken, kinderboeken, en boeken over boeken. Maar geen scatologie meer. Verzamelaars daarvan moeten dus nu met de billen bloot.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden