UIT CHAOS KOMT HET MOOISTE VOORT

Een rommelige ruimte werkt vaak beter dan een opgeruimde omgeving. Zo werd in een slordig laboratorium bij toeval penicilline ontdekt....

Een van de belangrijkste medische uitvindingen hebben we te danken aan een sloddervos in een rommelig laboratorium. De werkplek van de Schotse farmacoloog Alexander Fleming (1881-1955) was allesbehalve een toonbeeld van orde en overzicht: tussen de opengeslagen boeken, stapels papierwerk en sigaretten lagen omgevallen testbuisjes, gebruikte petrischaaltjes en andere instrumenten. Terug van een vakantie schoof Fleming enkele petrischaaltjes opzij. Hij zag iets opmerkelijks: alle schaaltjes waren beschimmeld, op een na. Hoe kon dat? Op zoek naar de oorzaak, vond Fleming penicilline. Jaren later, tijdens een rondleiding door een smetteloos laboratorium, vroeg een trotse laborant aan Fleming welke prachtige ontdekkingen hij hier niet had kunnen doen. ‘In ieder geval geen penicilline’, antwoordde de uitvinder droogjes.

Rommel en wanorde krijgen niet de eer die ze verdienen, betogen Eric Abrahamson en David H. Freedman in A Perfect Mess. We zijn gefixeerd op orde en netheid, en zien daardoor niet meer de ‘verborgen voordelen’ die ‘uitpuilende kasten, overvolle bureaus en hapsnap planning’ met zich meebrengen.

A Perfect Mess is een populair-wetenschappelijk boek van het genre dat onze alledaagse werkelijkheid moet laten kantelen. We mogen geleerd hebben dat de wereld zus of zo in elkaar zit, wie door zijn wimpers heen kijkt, de juiste vragen stelt en zijn gezond verstand gebruikt, ontdekt een heel andere werkelijkheid.

Zo lijkt een opgeruimd bureau effectief. Als je iets nodig hebt, weet je het meteen te vinden. Maar het onderhoud kost meer tijd dan het oplevert, rekenen de auteurs ons gedetailleerd voor. Je moet alle documenten doornemen, beoordelen en categoriseren. Bovendien laten de meeste documenten en e-mails zich niet in één categorie thuisbrengen, en als ze op de verkeerde stapel belanden, vind je ze nooit meer terug.

Een rommelige werkplek heeft ook nadelen (een document zoeken duurt langer), maar is uiteindelijk efficiënter. Ongeordende bureaus volgen automatisch de prioriteiten van de gebruiker, omdat de meest gebruikte papieren altijd bovenop liggen. Documenten die bij elkaar horen, verzamelen zich bijna vanzelf tot dezelfde stapel. Bovendien kom je zo nog eens iets tegen waarnaar je niet op zoek was en ontstaan sneller kruisbestuivingen. Chaos voedt creativiteit.

Zo passeren vele voorbeelden de revue. Een zekere hoeveelheid voetgangers die door rood licht loopt, leidt tot minder oponthoud omdat kleinere groepen zich bij het stoplicht verzamelen. Bovendien letten mensen die door rood licht lopen, beter op het verkeer om hen heen dan automobilisten die net als de overstekende voetgangers groen licht hebben en willen afslaan.

Scaled Composites is een wanordelijk georganiseerd vliegtuigbouwbedrijf met zo’n honderd employés. Het ontwerpt zijn vliegtuigen zo min mogelijk aan de tekentafel, maar bouwt ze gewoon en past ze na elke testvlucht aan. In 2004 lanceerde het bedrijf SpaceShipOne, ’s werelds eerste private ruimtevaartuig. Daarmee won het de wedstrijd die was georganiseerd door de Britse miljardair Richard Branson en zijn bedrijf Virgin Galactic, dat commerciële ruimtereizen wil verkopen.

Heerlijke anekdotes, maar helaas rammelt A Perfect Mess. Het is haast flauw om te zeggen, maar een strenge, rigide redacteur had het boek tot een grotere hoogte kunnen brengen. Het boek ontbeert opbouw, en is eerder een uitpuilende knipselmap dan een overtuigend betoog. De stortvloed aan voorbeelden leest lekker weg, maar belicht telkens dezelfde, welbeschouwd weinig opzienbarende stelling: laat zoveel wanorde toe tot het inefficiënt wordt. Die delicate balans hebben de auteurs van het boek niet weten te vinden.Evert Nieuwenhuis

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden