Übermensch * *

Übermensch van en door Helmert Woudenberg. Bellevue, Amsterdam, 8 oktober. Tournee t/m 22 december: grunfeld.nl

De naam van Adolf Hitler valt geen enkele keer tijdens Übermensch, de nieuwe solo van Helmert Woudenberg. Dat is knap, want anderhalf uur lang kruipt de acteur in de gedaante van de Führer. Door hem te spelen, wil Woudenberg een licht werpen op Hitlers leven en denkbeelden en deze uiteindelijk zelfs verbinden.


Dit is een vrij hachelijke onderneming. Door de beladen naam nooit te noemen en niet te vervallen in grotesk acteerwerk (à la Bruno Ganz in Der Untergang) probeert Woudenberg een zo menselijk mogelijke figuur neer te zetten. Met als doel hem beter te kunnen begrijpen. Gepast of niet, de essayistische benadering van het materiaal levert bovenal saai en kleurloos theater op.


De acteur schreef zelf de tekst, die bestaat uit losse fragmenten uit Hitlers leven. Daarbij richtte hij zich op de gebeurtenissen waarin het politieke en het persoonlijke samenvallen. Op papier misschien interessant, maar op een podium ontbeert de tekst enige vorm van drama.


Zijn manier van spelen is ingetogen, met slechts sporadisch een voor Hitler zo karakteristieke stemverheffing. Er is evenmin sprake van een snorretje, een uniform vol swastika's, een geheven arm of andere gekkigheid. Het toneelbeeld bestaat slechts uit Helmert Woudenberg in een net pak, met twee stoelen. Tussen de scènes door klinkt pianomuziek.


Er zijn grofweg twee delen. De eerste drie kwartier oreert Helmert-Hitler over de verschrikkingen van 'de Jood', een onzuiver ras, en de achterlijkheid van de gekozen politici. Eenheid, eendracht en één sterke man aan de leiding, daar moet het volgens hem om gaan. Dit is het vervelendste stuk van Übermensch. Het gefulmineer duurt maar voort, zonder dat er een lijn in te ontdekken valt.


Pas in het tweede deel blijkt waar het allemaal goed voor was. Dan gaat de acteur in op de treurige familiegeschiedenis. Een onderdanige moeder en een gewelddadige vader tekenen het leven van de jonge Hitler. Ook draagt de vader een groot geheim met zich mee over de afkomst van zijn eigen vader, die Joods blijkt te zijn.


Nu is het opeens een bij vlagen hartverscheurend verhaal, effectief verteld door Woudenberg, die met zijn subtiele mimiek alle personages uit het gezin verbeeldt. Het werkt goed als tegenhanger van de disproportionele woede uit het eerste deel. En het is, hoe simplistisch ook, een mogelijke verklaring ervoor.


Als geheel blijft de voorstelling onevenwichtig. Het materiaal is te droog en de benadering te simpel. Met Hitler heeft Helmert Woudenberg zijn hand overspeeld.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden