'U hoeft het natuurlijk niet te geloven'; GEHEIM AGENT CHREIGHTON EN ZIJN WAARHEID OVER DE TWEEDE WERELDOORLOG

IN DECEMBER 1941 kreeg koningin Wilhelmina op een van haar adressen nabij Londen bezoek van de Britse marineman Christopher Creighton....

'Een vreselijke tragedie', zegt Creighton, inmiddels 72. In Berlijn, aan de oever van de Spree, vertelt hij hoe de bijeenkomst met de Nederlandse vorstin destijds was verlopen. Nadat de waaghals de koningin had verteld hoe hij als een parlevinker uit haar naam de bemanning van het schip 'kerstpakketten' had bezorgd (in werkelijkheid gevuld met cyanidegas en explosieven) en hoe de onderzeeboot een uurtje later, maar precies op tijd, ontplofte, sloot de gastvrouw de knaap in haar armen en kuste hem op beide wangen. 'You are a good boy', had Wilhelmina hem nog toegevoegd.

Wilhelmina was anders niet zo zoenerig, proberen we. Creighton: 'Nee, niet vol op de mond, maar wel een echte bear-hug, een stevige omhelzing en op iedere wang twee dikke kussen.'

Eigenlijk mag het tafereel helemaal niet verbazen. We hebben hier immers van doen met de auteur van het deze week wereldwijd gelanceerde Operatie JB - Het laatste grote geheim van WO II. Daarin beschrijft de agent in ruste minutieus hoe hij als commandant van honderdvijftig keiharde vechtjassen op 1 mei 1945 Hitlers secretaris Martin Bormann uit het kapotgeschoten Berlijn smokkelde en veilig naar Engeland overbracht. Commander Creighton was op dat moment net 21 jaar oud.

In Creightons expeditielegertje bevonden zich Ian Fleming, de uitvinder van James Bond, een vloeiend Russisch sprekende 'weelderig gevormde blondine', die later in de VS een topfunctie bij de CIA zou krijgen, alsmede opvallend veel andere attractieve vrouwen. 'Meisjes zijn veel beter dan jongens', vindt Creighton nog steeds. Vanzelfsprekend had iedereen een license to kill. Voor Martin Bormann was de codenaam Knorretje bedacht.

Echt moeilijk was de tot op heden ultra-geheime missie geeneens. 'Een gewone marineklus; met de parachute landen, met de kano het water op, door de Russische linies, naar de monding van de Elbe, waar onze marine voor anker lag.' Vanaf de boot die zijn Europese uitgevers hebben laten opstomen, wijst de auteur in Berlijn nog eens precies de plek aan waar hij Bormann in de kano hees. Ofschoon hij niet meer zo piep is, staat hij met zijn splinternieuwe witte gympen en sportieve blauwe marinetrui muurvast op het schommelende schip, dat als gevolg van de vele cameraploegen slagzij dreigt te maken.

Nee, dan de eveneens tot op heden ultra-geheime duikbootbasis van de nazi's in Ierland. Creighton was zestien, toen hij van het Britse opperbevel opdracht kreeg het hol uit te roken. Met nog een stel commando's blies hij de gehele basis op, inclusief twee Duitse onderzeeërs die er toevallig bezig waren hun brandstoftank te vullen.

Of de mislukte landing van de geallieerden nabij Dieppe, in 1942. Allemaal het werk van Creighton. Bij deze operatie kwamen vierduizend Canadezen om het leven. Dit keer in opdracht van Churchill en Eisenhower moest James Bond, pardon Creighton, de landing bij de Duitsers verraden, opdat de geallieerden het reactievermogen van de nazi's konden testen. Omdat veldmaarschalk Rommel de zaak niet helemaal vertrouwde, liet hij Creighton in de nacht van de beloofde landing aan een pianosnaar boven een rots hangen. Indien de vijandelijke vloot niet was komen opdagen, had Creighton een zetje gekregen.

Maar wie was nu helemaal Erwin Rommel? Adolf Hitler, de dictator zelve, maakte ook wel eens tijd vrij voor de jeugdige Britse geheim agent, die uiteraard een dubbelrol vervulde. Toen Creighton voor het eerst de Wolfsschanze, Hitlers hoofdkwartier in Oost-Pruisen, bezocht, was de Führer zo onder de indruk dat hij er vrolijk van werd. Een citaat uit het boek: 'Hitler zei iets in het Duits, lachte, liep naar mij toe en legde zijn hand op mijn wang. Nog voordat Ribbentrop het kon vertalen, wist ik dat Hitler mij eveneens feliciteerde met mijn optreden in Dieppe. Toen begon hij weer te ijsberen. Het viel mij op dat hij een levenslustige en gezonde indruk maakte.'

Ribbentrop? Die was minister van Buitenlandse Zaken en vroeger een huisvriend van de Creightons. Creighton mocht 'oom' zeggen tegen de Duitser, net als tegen Winston Churchill op wiens landgoed de familie een huisje bezat. Geestig overigens hoe Churchill altijd was te porren voor een spelletje. Ergens in de jaren dertig wilde oom Winston zelfs via een touwladder de boomhut van Creighton en zijn vriendjes veroveren. Vanwege zijn corpulente postuur bleef hij net even te lang bungelen en kregen de kwajongens op hun donder.

Terug naar de K-XVII, de Nederlandse onderzeeër die door Creighton is opgeblazen. Hoe zat dat precies?

In tegenstelling tot de Duitse uitgever Econ heeft de uitgever van de Nederlandse vertaling, Balans, het spannende boek van een overbodig nawoord voorzien. 'Het Nederlandse Instituut voor Maritieme Historie, geconfronteerd met de visie van Christopher Creighton, zegt documenten te hebben waarin wordt gesteld dat de K-XVII op 28 november 1941 in Soerabaja was en dat er tot 21 december 1941 radiocontacten zijn geweest tussen de K-XVII en andere boten van de toenmalige vloot in het Verre Oosten.'

Anders gezegd: die schuit kan helemaal niet zijn opgeblazen, want na Creightons actie was er nog dagenlang radiocontact. De bejaarde commando lacht schalks: 'An old Navy-trick, old boy. Doet de marine nog steeds. Als de vijand moet worden misleid, zend je gewoon zelf radiosignalen uit, zodat ze denken dat de boot nog in de vaart is.'

Overigens, of wij wel weten hoeveel levens zijn gered met de operatie. Dat er altijd onbewezen geruchten zijn geweest over de achtergronden van de Japanse aanval op Pearl Harbor is waar. Creighton weet hoe de vork in de steel zit. De geruchten zijn gedeeltelijk correct! En de K-XVII speelt daarbij een hoofdrol.

Het lot van de Nederlandse onderzeeër was bezegeld, aldus Creighton, toen de top van de Britse en Amerikaanse marine de signalen van de Nederlanders hadden opgevangen. De K-XVII had zo'n achthonderd zeemijlen ten zuiden van Japan de bewegingen gadegeslagen van een enorme zigzaggende Japanse vloot. Een doorberekening van de koers leerde kapitein Besançon dat de vijand regelrecht afkoerste op Pearl Harbor. En juist deze alarmerende melding kwam zowel Winston Churchill als de Amerikaanse president Roosevelt uiterst ongelegen.

Pearl Harbor, een belangrijke Amerikaanse marinebasis, móést worden vernietigd om het isolationisme onder de Amerikaanse bevolking te breken. Roosevelt liet daarom doelbewust de Japanners hun gang gaan, zodat de VS zich naar het strijdtoneel in Europa en Azië konden begeven. Lastige getuigen, de bemanning van de K-XVII, moest het zwijgen worden opgelegd. 'U hoeft het natuurlijk niet te geloven', meent Creighton. Duidelijk is dat hij zelf toen al als uiterst betrouwbaar gold, anders had het opperbevel hem nooit ingewijd en op de Nederlanders afgestuurd. Laat staan dat Wilhelmina hem persoonlijk zou hebben bedankt.

En nog iets anders. Historici zullen zijn boek wel afkraken, maar met die lui is het altijd hetzelfde: 'Zij moeten het hebben van hear-say. Ik heb het zelf meegemaakt en dat kunnen ze niet hebben, omdat mijn verhaal alles overhoop gooit van wat tot op heden bekend is.'

Tevreden nipt Creighton aan zijn glas met witte wijn. De filmrechten zijn al verkocht, verklapt hij. Op de Spree helt de boot nog iets verder over als de wereldpers in de rij gaat staan voor een handtekening.

Willem Beusekamp

Christopher Creighton: Operatie JB - Het laatste geheim van WO II.

Balans; ¿ 35,-.

ISBN 90 5018 346 8.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden