Twitterende lijsttrekkers: de politiek van sneers in 140 tekens

Het bedompte zaaltje heeft afgedaan als politiek podium. De hedendaagse lijsttrekker twittert om zijn aanhang toe te spreken.

Geert Wilders, Fleur Agema en Martin Bosma op hun telefoons tijdens een vragenuurtje Beeld anp

De allereerste, cryptische tweet van Geert Wilders luidt: 'In de auto op weg naar...' Pas uit zijn vierde en laatste tweet van 22 mei 2009 blijkt waar het autoritje hem brengt: Monschau, een pittoresk Duits dorpje bij de Belgische grens dat hij aandoet voor een privébezoek.

Nieuwelingen op Twitter hebben altijd even nodig voordat ze beseffen dat ze in 140 tekens meer kwijt kunnen dan triviale mededelingen. Dat geldt ook voor Geert Wilders. Pas een half jaar later, in december 2009, is er een verschuiving in de toon en focus van zijn tweets. Het woordgebruik wordt agressiever en de thematiek verengt zich gaandeweg tot zijn meest geliefde haatobject: de islam. Voorzitter van werkgeverskoepel VNO-NCW Bernard Wientjes heet een 'oerdomme elitaire engerd', de Egyptische moslimgeestelijke Yusuf el-Qaradawi wordt een 'zieke geest' genoemd.

Wilders twittert meer, de rest minder

Tussen 2009 en januari 2017 verstuurde Wilders 4.128 tweets. In die periode ontwikkelt de PVV-leider zich tot een doorgewinterde twitteraar, die zijn account ombouwt tot een geoliede pr-machine. Het doel: zijn boodschappen zonder tussenkomst van kritische pers bij een (inter)nationaal publiek afleveren. Dat doel maakt hij in december 2016 expliciet door een cartoon te twitteren waarin Donald Trump een rugbybal met de tekst 'social media' over een groepje journalisten heen gooit. 'Never trust the press' schrijft Wilders daarbij.

De Volkskrant verzamelde ook de tweets die andere politici (Jesse Klaver, Sybrand Buma, Alexander Pechtold , Emile Roemer en Lodewijk Asscher) tussen 2009 en begin 2017 verstuurden. Mark Rutte twittert niet als politicus en werd daarom niet in het onderzoek meegenomen.

Waar Wilders steeds meer is gaan twitteren, schroefden de anderen de frequentie van hun berichtjes juist omlaag. In 2015 en 2016 stuurt de PVV-leider respectievelijk 1.106 en 1.414 tweets.

Populairste tweets

De tweets die in dit artikel staan zijn de populairste die de lijsttrekkers in hun twittercarrière de wereld in hebben gestuurd

Facebook

Voor Pechtold, Buma, Asscher en Klaver lag hun Twitter-hoogtepunt tussen 2009 en 2013. Pechtold maakte de scherpste daling en ging van 3.533 tweets in 2012 naar 1.671 tweets in 2013. In 2016 verstuurde hij nog maar 626 berichtjes. Ook Asscher raakte in die periode een beetje Twittermoe - van 1.329 in 2012 naar 681 berichten in 2013. De uitzondering vormt Roemer. Hij is iets meer gaan twitteren en ging van 67 tweets in 2015 naar 342 in 2016.

De reden? Ze verhuisden naar Facebook. Daar zijn ze niet gelimiteerd tot 140 tekens en kunnen ze uitgebreider hun boodschap overbrengen. Ook twijfelen ze aan de effectiviteit van Twitter. Tussen 2009 en 2012 gold twitter voor politici als het medium bij uitstek. Pechtold was een groot aanhanger van dit idee: 66 procent van zijn 10.848 tweets zijn direct gericht aan andere twitteraars. Dat waren luchtige conversaties over voetbal, maar ook uitwisselingen over politiek beleid.

Ook Buma ging geregeld in discussie met andere twitteraars en besteedde hieraan 36 procent van zijn 1.570 tweets. Pechtold heeft die interactiviteit met andere twitteraars tot 2012 goed volgehouden. Daarna doet hij een flinke stap terug en zoekt hij het gesprek minder vaak op. Zijn CDA-collega Buma - toch al geen erg actieve twitteraar - laat vanaf 2012 de Twitterconversatie helemaal de boel.

Tekst loopt verder onder de grafiek

Twitteraccounts als reclamezuilen

Wilders heeft Twitter nooit beschouwd als een manier om onder de Haagse kaasstolp vandaan te komen. Van zijn 4.128 tweets zijn er welgeteld twee rechtstreeks tot een ander gericht. Een groet aan ene Alicia Gieltjes en een sneer naar het PvdA-kamerlid Ahmed Marcouch ('@ahmedmarcouch zieke man, zieke geest')

Die afgenomen interactiviteit bij Pechtold, Asscher, Buma en Klaver verandert ook de functie van hun Twitteraccounts: van stamkroegen worden het primair reclamezuilen waar partijstandpunten worden gedeeld en waar zo nu en dan een sneer wordt uitgedeeld aan tegenstanders (in het bijzonder door Geert Wilders). Toch betekent het opdrogen van tweets niet dat de politici ook met minder effect zijn gaan twitteren.

Sterker, hoe spaarzamer hun tweets met de jaren werden, hoe meer retweets, replies en likes ze sorteerden. Een verklaring kan zijn dat het aantal twitteraars in zijn totaliteit is gegroeid. Dat betekende meer volgers voor de politici, ondanks hun gestaag afnemende activiteit. Hun spaarzaam verzonden tweets hebben hierdoor meer kans gekregen om geliked en geretweet te worden.

Een paar tweets van Klaver, Asscher, Pechtold en Buma die het meeste effect sorteerden, dateren van eind vorig jaar. Bij Klaver, Pechtold en Buma zijn die een directe reactie op Wilders, die de gemoederen flink bezig weet te houden met een schokkende en bewerkte foto van de Duitse bondskanselier Angela Merkel.

Dat zelfs de populairste tweets van andere politici door Wilders' getwitter bepaald worden, is temeer een teken van zijn Twitterdominantie. Een manier waarop hij die positie bereikt, verschilt niet veel van zijn optreden offline: ook op Twitter maakt hij veel misbaar over de verraderlijke politieke elites - vooral Mark Rutte krijgt er vaak van langs - en het gevaar dat de islam, Marokkanen en islamitische vluchtelingen inhouden.

Aanvallen tegen Islam

Rond 27 procent van zijn tweets reserveert hij voor zijn aanvallen op de islam en in ongeveer 15 procent van zijn tweets loopt hij te hoop tegen de vluchtelingenproblematiek. Vooral daarmee boekt hij veel Twittersucces, blijkt uit de twee meest populaire hashtags die hij entameert: #kominverzet en #grenzendicht.

Een andere motor achter Wilders' Twittersucces is zijn gebruik van het Engels. In die taal zoekt en vindt hij aansluiting bij een groeiend internationaal publiek. In 2016, als hij in de groeiende populariteit van Donald Trump, Marine Le Pen en Frauke Petry een wereldwijde 'patriottische lente' ontwaart, piekt zijn gebruik van het Engels.

Naar dit internationaal publiek communiceert hij vooral zijn anti-islam boodschap. Woorden als 'de-islamize' worden vast onderdeel van zijn repertoire. Ook zijn twee meest populaire tweets zijn in het Engels. Nummer een (7.117 retweets) is een reactie op de terreuraanslag in Berlijn: 'They hate and kill us. And nobody protects us. Our leaders betray us. We need a political revolution. And defend our people. #BerlinAttack'

Nummer twee (6.318 retweets) is een filmpje van een vechtpartij in een Nederlands asielzoekerscentrum. 'Shocking video', schrijft Wilders. En: #kickthemoutofourcountry.

Wilders ontgroeit Nederlands speelveld

Het gebruik van het Engels verandert het karakter van Wilders' Twitteraccount. Het ontgroeit het Nederlands politiek speelveld. Hij krijgt volgers over de hele wereld. Daarmee wordt het Twitteraccount van Wilders onderdeel van een wereldwijd internetmileu dat onophoudelijk waarschuwt voor het islamitisch gevaar, vijfde colonnes, slappe elites, de ondergang van het blanke westen.

Wilders wordt een prominent doorgeefluik van deze wereld. Dat blijkt vooral uit het Twitteraccount dat hij op De Telegraaf na het vaakst retweet. Dat account heet Voice of Europe (@V_of_Europe) en dient voornamelijk als verzamelplek voor nieuwsberichten over de islam, migratie en vluchtelingen. Kleur bekennen doet Voice of Europe in de formulering waarmee het deze nieuwsberichten aanprijst. 'Migration destroys values', schrijft het over een nieuwsbericht over seksuele intimidatie dat verschijnt op de site nltimes.nl. In het bericht zelf op nltimes.nl wordt met geen woord over migratie of migranten gerept.

Een bericht van Voice of Europe dat Wilders op 16 januari retweet, is een animatie waarin de toename van niet-westerse allochtonen in Nederland tot in 2040 wordt geschetst. 'The total Islamisation of Holland is only a matter of time', concludeert Voice of Europe.

Omgekeerd doet Voice of Europe het nodige om Wilders en zijn boodschap internationaal aan de man te brengen. Geregeld wordt hij geprezen als de belangrijkste politicus die het westen tegen de islam zal verdedigen. 'Geert Wilders gave up his freedom to fight for ours', schrijft Voice of Europe in februari.

Dit weekend prees het account Wilders voor zijn rol in de Turkijerel: 'This is the man who really blocked Erdogan's campaign in the Netherlands' twitterde het boven een foto van Wilders. Het bericht werd meer dan 1.600 keer geretweet, voornamelijk door een internationaal gezelschap geestverwanten van Wilders. 'Bravest man in Europe by a country mile', luidt een reactie uit Engeland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden