Onze gids deze week

Twitter? 'Those days are over'

Zo heftig als hij zich in een gevoelig debat kan mengen en zo grenzeloos als zijn bejubelde boeken kunnen zijn, zo zachtaardig en lieflijk zijn de stijlvoorkeuren van de Amerikaans/ Nigeriaanse schrijver Teju Cole.

Beeld Els Zweerink

We zijn net een half uur in gesprek als schrijver en essayist Teju Cole (41) - onberispelijk gekleed in West-Afrikaanse dandy-stijl - zich excuseert en de kleine bibliotheekruimte van Hotel Ambassade haastig verlaat. Om vervolgens een sprongetje terug te maken: 'Geef me vier minuutjes'. En weg is hij. Even later verschijnt hij weer, mét een Canon-fotocamera in zijn handen. 'Als ik ineens sterk de wens voel om mijn camera bij me te hebben, haal ik die ook meteen op. Daar kan ik heel koppig en onredelijk in zijn. Ik ben zelfs in staat om een auto te laten stoppen voor het perfecte beeld.'

Teju Cole groeide op in Nigeria en studeerde kunstgeschiedenis aan Columbia University. Sindsdien woont hij in New York, waar hij in 2007 debuteerde met zijn roman Elke dag is voor de dief - uitgeroepen tot beste boek van het jaar door The New York Times. Met zijn tweede roman Open stad (2011), over een mijmerende student medicijnen die wandelt door de straten van Manhattan, vestigde hij definitief zijn naam in de wereldliteratuur.

Als Cole niet schrijft, een lezing geeft of een kunstexpositie bezoekt, maakt hij het liefst foto's van het alledaagse leven; ook tijdens het interview. In zijn column voor New York Times Magazine schrijft hij maandelijks essayistische kritieken over bekende en minder bekende werken, maar vandaag is het de simpele compositie van het tafeltje tussen ons in dat zijn blik vangt: een vaasje met enkele bloemen, twee kopjes cappuccino, een waterglas en het karafje met bronwater.

Hij draait even om het tafeltje, zoomt in en uit, en dan: klik. Op zijn Instagram-pagina plaatst hij bijna dagelijks een selectie zelfgemaakte foto's, soms voorzien van een kort verhaal. Instagram is het enige sociale medium waarop hij nog actief is.

Tot de zomer van 2014 was hij een fervent gebruiker van Twitter, waar hij geregeld commentaar gaf op voetbal en zijn gevatte maatschappijkritiek verwoordde. Op dat medium muntte Cole in 2012 de term White-Savior Industrial Complex in zijn commentaar op de 'schadelijke werking van sentimentele Westerse hulpcampagnes in Afrika' zoals Band Aid en Kony2012.

CV

1975 27 juni, geboren in Kalamazoo, Michigan.

1975 migreert met zijn ouders naar Lagos, Nigeria

1992 keert terug naar Michigan om te studeren

1996 bachelor Kalamazoo College

2000 doctoraal Kunstgeschiedenis aan Columbia University, New York

2007 roman Elke dag is voor de dief

2011 roman Open stad

2012 PEN Award voor Open stad

2013 International Literature Award voor Open stad

2014 writer in residence, Zurich

2015 Windham- Campbell Literature Prize

2016 essaybundel Vertrouwde en vreemde dingen

De discussie verplaatste zich naar de opiniepagina's van internationale bladen, waar witte filantropen zich beledigd toonden. Cole kwam in een polemiek terecht die weken zou duren.

Of hij Twitter al mist? 'Those days are over', zegt hij lachend.

In april 2015, drie maanden na de bloederige aanslag op het Franse satirische weekblad Charlie Hebdo, belandt hij opnieuw in een controverse als hij samen met vijf internationaal bekende schrijvers protesteert tegen de toekenning van de PEN-Award aan Charlie Hebdo.

Hij spreekt zijn afschuw uit over de moorden, maar is ook van mening dat Charlie Hebdo gezien de 'racistische en islamofobe' spotprents de prijs niet hoort te krijgen.

Salman Rushdie, die eerder nog onder de indruk was en hem 'een van de meest begiftigde schrijvers van zijn generatie' noemde, kan weinig begrip opbrengen voor het statement van Cole en zijn vijf collega's. 'Just 6 pussies', briest hij op Twitter.

Als je Teju Cole zo zacht en vriendelijk hoort spreken, zou je niet zeggen dat hij de grootste intellectuelen zo makkelijk op de kast kan jagen. Of hen überhaupt op de kast wíl jagen. Maar dat wil hij ook niet. Hij focust zich liever op engagement met de ander, zoals ook uit zijn keuzes voor De Gids blijkt. De verontwaardiging die zijn opinies opwekken in het Westen neemt hij voor lief - zolang hij maar ongestoord foto's kan blijven maken van de 'dingen die hem verwonderen'.

Beeld Els Zweerink

1. Boek: Running in the family van Michael Ondaatje

'Ondaatje is een uitmuntende stilist. Hij weet kleuren, smaken en bewegingen te vangen in de kleinste observaties. Running in the family gaat over een Srilankaanse man die teruggaat naar het land dat hij als kind had verlaten.

Wat hij vervolgens ziet, wat hij over zijn familie terugvindt in de archieven, wat hij hoort over het vreemde leven van zijn vader, en wat zijn tante hem vertelt in het huis met het hoge plafond: hij schrijft dit alles zo precies en bewust op, dat het bijna voelt alsof je het boek niet leest, maar hallucineert.'

Beeld .

2. Fotograaf: Rinko Kawauchi

'Haar fotoproject Illuminance grijpt me aan. Het is een boek met observaties van het alledaagse leven waarin licht centraal staat op een manier die zacht en, als ik het zo mag zeggen, haast vrouwelijk is. Ik kijk soms naar haar foto's en denk: dit is iemand die kijkt met de verwondering van een tweejarig kind. Haar hele wereld is glinsterend, wonderbaarlijk en helder.'

3. Film: Red van regisseur Krzysztof Kieslowski

'Red is de derde film van een trilogie. De film is een liefdesverhaal en gaat over een vrouw in Genève die nooit met haar buurman heeft gesproken en toevallig een oude man ontmoet. Beide mannen zijn rechter. Breed gezien gaat de film over toeval - maar hij gaat ook over ethiek en oordeel. Hoe oordelen we over andere mensen? Hoe weten we voldoende, zodat we de juiste beslissing kunnen nemen?

'Dat zijn prikkelende vragen. Ook cinematografisch is de film erg mooi: rood is de dominante kleur, maar het gebruik van licht en schaduw doet me ergens ook denken aan het werk van Kawauchi.'

Beeld .

4. Stad: Basel, Zwitserland

'Ik reis veel en kom vaak in moderne grote steden, maar al die plekken lijken in zekere zin op elkaar. De ruimte waarin we nu zitten, bijvoorbeeld: die zou je werkelijk overal tegen kunnen komen in de steden die ik heb bezocht. Van Amsterdam tot Mexico City.

'Ik hecht waarde aan rust. Dat klinkt misschien gek voor iemand die bewust in New York woont. Ik hou van New York, hoor. Ik woon er en ik vind het heerlijk om een stad als Amsterdam te bezoeken. Ik geniet van verre steden zoals Brussel, Antwerpen, Rome en Lagos.

'Maar Basel trekt me het meeste aan: het is klein, het is er schoon, vredig en veilig. Ze geven veel geld uit aan goede kunst. Mensen denken vaak dat Basel saai is, maar dat is het allerminst. Basel maakt ruimte in mijn hoofd om opgewonden te zijn over iets wat ik heb gezien, gelezen of meegemaakt.

'Dat is heel moeilijk om te doen in een stad als New York , niet echt een charmante of mooie stad om te zien - het is er eigenlijk best hard en agressief. Ook in Lagos hangt continu een opgefokte sfeer. Daar kan ik beroofd of aangereden worden, en anders zit ik wel vijf uur vast in het verkeer. Ik romantiseer dat soort oncomfortabeldheden niet.'

5. Favoriete essay: Creating and Destroying the Universe in Twenty-Nine Nights van David Shulman

'David Shulman is een Israëlische vredesactivist en India-deskundige die gespecialiseerd is op het gebied van ritueel theater in Zuid-India. Als essayist schrijft Shulman erg moedig en intelligent over de Palestijnse situatie, en daar waardeer ik hem ook om, maar in 2012 werd ik weggeblazen toen ik zijn essay Creating and Destroying the Universe in Twenty-Nine Nights in The New York Review of Books las. Dit is misschien wel een van de beste essays die ik ooit heb gelezen.

In zijn stuk schrijft hij over een Indiase theatervoorstelling die wel 29 dagen duurde, zoals dat vaker voorkomt in Zuid-India. Op de een of andere manier kan hij zo gedetailleerd en meeslepend schrijven over oude, majestueuze Indiase dramatische performances, waardoor alle bullshit van de wereld plots wegvalt.'

6. Gedicht: Post-script van Seamus Heany

'De titel van mijn nieuwe boek, Known and strange things, refereert aan een letterlijk fragment uit dat gedicht. Het gedicht gaat over een reis door Ierland. De dichter is aan het rijden en komt in een miraculeus moment terecht: aan de ene kant ziet hij de zee en aan de andere kant ziet hij een meer met zwanen. Hij zit even ingeklemd tussen twee wonderlijke beelden van de golven van de zee en de witheid van de vogels aan het meer. Het is onmogelijk om zoiets tegelijk te fotograferen.

Ik ben nog nooit in Ierland geweest, maar ik herken het gevoel dat je plots wordt getroffen door een rush van schoonheid. Soms krijg je dat gevoel bijvoorbeeld als je 's nachts door een onbekende stad loopt en geprikkeld wordt door verschillende waarnemingen op hetzelfde moment. Een dronken man die bijvoorbeeld zingt op de straathoek, kinderen die nog tien minuten buiten mogen spelen voordat ze naar binnen moeten: alsof alles op zijn plaats valt.'

Beeld Els Zweerink

7. Schilderij: Conjured Parts van Julie Mehretu

'Afgelopen jaar zag ik in Addis Abeba een schilderij van Julie Mehretu dat mijn wereld op zijn kop zette. Ze is een schilderes van Amerikaanse en Ethiopische afkomst die bekendstaat om haar abstracte kunst. Mehretu maakt doorgaans grote schilderijen met allerlei referenties naar vlaggen en logo's. Het zijn chaotische en gelaagde schilderijen, bijna alsof je de plattegrond van een vliegveld dwars over een stadsplattegrond legt. Kleur gebruikt ze op een dynamische manier: van solide kleuren tot stukjes zwart, wit en grijstinten.

'Maar dit jaar zag ik dus haar schilderij Conjured Parts dat zo compleet afweek van het werk dat ik van haar gewend ben. Haar stijl leek opeens veranderd. Ik dacht: wat is hier aan de hand? Ik ging ervoor staan en probeerde het te begrijpen. Toen zag ik het: dat het schilderij eerst lijkt op een krijttekening, maar dat je er ook iets van oude grottekeningen in kunt herkennen. En toen begon ik ook het Ethiopische schrift Amhaars in het schilderij te zien.

Dat schilderij heeft me zo aangegrepen dat ik van plan ben om er nog over schrijven. Er is iets fantastisch aan het gegeven dat we in 2016 leven en nog steeds betoverd kunnen zijn door een modern schilderij. Conjured Parts lijkt misschien abstract, maar als dit in mijn huis stond, dan zou ik er voortdurend naar kijken.'

Beeld .

8. Artiest: Yassiin Bey, beter bekend als rapper Mos Def

'Ik weet het, mensen van mijn generatie zouden misschien eerder voor rappers als Biggie of Tupac kiezen - maar de flow van Yassiin Bey is geweldig en hij schrijft poëtisch. Ik kan het ook erg waarderen dat hij, als zwarte activist, verbonden is met blackness en zijn maatschappelijke betrokkenheid zowel artistiek als politiek durft uit te dragen.

'Yassiin is onafhankelijk en excentriek - dat heeft hij gemeen met iemand als de IJslandse artieste Björk. Ze kleden zich zoals ze dat wensen en komen op voor zaken die zij belangrijk vinden. Wie kan nou niet houden van mensen voor wie niet geld op de eerste plaats staat, maar datgene waarin zij geloven?'

Beeld Getty Images

9. Favoriete gerecht: Nigeriaanse geitenstoof

'Als ik in de cel zat, wachtend op mijn executie, en nog één maaltijd mocht kiezen, dan zou ik automatisch terugvallen op wat me herinnert aan thuis.

'Ik denk dat ik dus, hoe verfijnd ik ook denk dat mijn smaak is met mijn voorkeur voor tonijn of Pinot Noir, iets zal kiezen dat uit Nigeria komt - iets wat me doet herinneren aan de smaken van mijn jeugd. In mijn geval is dat gepureerde yam (een soort zoete aardappel, red.) met gekruide geitenstoof en okra.

'Wat mij betreft ben ik dan klaar om naar mijn executie te gaan en de aarde vaarwel te zeggen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden