Column

'Twintig jaar Nederland gaan volgende week in een busje mee naar Zagreb'

Ruim twintig jaar geleden kwam Capri naar Nederland. Volgende week keert hij voorgoed terug naar zijn geboorteland Kroatië, schrijft Lidy Nicolasen in haar wekelijkse column. 'Hij voelt zich hier meer thuis dan daar, zegt hij, vrijer vooral.'

Archieffoto: De sloop van De Omval in 1997, waar Capri ooit woonde.Beeld anp

Damir is een begenadigd saxofonist. Zelden laat hij verstek gaan bij ons workshoporkest. Als anderen spelen, luistert hij vaak met gesloten ogen. Ik heb nooit gevraagd waarom. Capri (spreek uit Sapri, zoals wij hem noemen) is een bescheiden filosoof, die zijn tenorsax virtuoos en speels kan laten dansen.

Ruim twintig jaar geleden kwam Capri naar Nederland. Volgende week keert hij voorgoed terug naar zijn geboorteland Kroatië. In Nederland krijgt hij de touwtjes financieel niet meer aan elkaar geknoopt.

Het vertrek valt hem zwaar. Was hij alleen, dan zou het geen punt zijn, maar het is zijn dochtertje. Ze is pas tien. Hier zit ze op de Montessorischool. In Zagreb kennen ze alleen klassieke klassikale scholen, hij is bang dat zij het er moeilijk mee krijgt. Maar ze kan altijd terug, spreekt hij zichzelf moed in, misschien wel als ze 18 is. Ze heeft een Nederlands paspoort.

Oorlog
Hij zat in Praag toen in 1991 de oorlog uitbrak in het Joegoslavië van Tito. Hij werkte er met vrienden aan een theaterstuk. Ook een producent uit Hilversum was erbij. Ze waren in rep en roer over de oorlog. Wat moesten ze? Terug naar Zagreb, in Praag blijven of ergens anders naartoe? Capri was 37 jaar, alleenstaand. Vrienden van hem speelden in Amsterdam in een noiserockgroep. Kan ik niet mee naar Amsterdam, vroeg hij de man uit Hilversum.

Ongeveer twee maanden zwierf hij langs vrienden in Amsterdam, Zandvoort en Haarlem, toen besloot hij naar huis terug te keren. Zijn hoofd en hart zaten bij de oorlog in Kroatië, die in alle hevigheid was losgebarsten. Hij hoorde daar, misschien kon hij helpen. Maar eenmaal in Zagreb merkte hij dat iedereen op drift was geraakt en druk bezig was de oorlog te ontvluchten. Vooral jonge mensen.

Twee goede vrienden zaten weer in Amsterdam. Een van hen had de stichting We For Peace opgericht. Zij legde contact met krakers, die in 1992 Villa de Omval kraakten, een landhuis aan de Amstel uit 1923 dat moest wijken voor luxe appartementen en bedrijven. Nu staan er drie kantoortorens, waarvan de Rembrandtoren de hoogste en bekendste is. Toen werd de gekraakte villa toevluchtsoord voor vluchtelingen uit Kroatië, Bosnië, Servië en andere Joegoslaven die elkaar in eigen land naar het leven stonden.

Verblijfsvergunning
De Stichting We For Peace ging ook te rade bij de Nederlandse regering, waarna de vluchtelingen een verblijfsvergunning op humanitaire gronden kregen. Ze werden niet opgesloten in een naargeestig detentiekamp. Integendeel. Ze ontvingen een uitkering en na enige tijd ook een woning. Misschien wel uniek, zegt Capri.

Zelf vond hij via een Engelsman werk. Bij het toen beginnende bedrijf Demask bewerkte hij in een obscure ruimte latex, waarvan kleding werd gemaakt voor de sm-scène. Hij maakte het rubber schoon met thinner, een gevaarlijk en ongezond goedje. Na een tijdje hield hij het voor gezien.

Eigenlijk had hij willen doorreizen naar New York, waar hij eerder al een paar maanden had vertoefd. Het was zijn droom, maar de liefde hield hem in Amsterdam.

Snjezana komt ook uit Kroatië. Ze restaureerde schilderijen en volgde een opleiding als grafisch ontwerper. Ze kregen samen een dochtertje. Ze konden redelijk rondkomen als kunstenaars. Snjezana werkte een paar jaar bij een uitgeverij, maar toen die ging reorganiseren, belandde zij in de ww. Hij had zich bekwaamd in het maken van websites (als filosoof kwam hij nooit aan de bak), maar er kwamen steeds minder opdrachten. Zijn muziekgroepen - pianist en saxofonist - zetten financieel geen zoden aan de dijk.

Oprotpremie
Toen onlangs een paar vrienden naar Kroatië terugkeerden, sloegen hij en Snjezana aan het nadenken en rekenen. Hun vrienden maakten gebruik van de remigratieregeling. Oprotpremie, zeggen wij hier. 670 euro per maand voor een gezin. Niet bepaald een vetpot, maar wel een basis. Ze gaan eerst wonen bij haar zus in Zagreb en hopen er werk te vinden ook al gaat het er economisch beroerder dan in Nederland.

Had je hem een jaar geleden gevraagd of hij wilde terugkeren, hij zou je vreemd hebben aangekeken. Het was gewoon niet aan de orde toen, zegt hij nu. En nog verkeert hij in shock over het vertrek. Elk jaar was hij wel een paar keer in Kroatië om met vrienden muziek te maken, maar dit is anders.

Twintig jaar Nederland gaan volgende week in een busje mee naar Zagreb. Hij rookt bedachtzaam kijkend. Zijn sjekkie past bijna niet meer tussen zijn lippen, zo weinig is er nog van over en toch steekt hij er opnieuw de brand in. Hij voelt zich hier meer thuis dan daar, zegt hij, vrijer vooral. De mensen hier zijn tolerant, vrolijk, niet zo depressief als in Zagreb.

Lidy Nicolasen is verslaggeefster van de Volkskrant. Ze schrijft wekelijks een column voor Volkskrant.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden