Analyse Campagneverbod

Twijfels over plan voor verbod op Turkse campagnes in Nederland. 'Erdogan per wet opvoeden lukt niet'

De VVD wil dat het kabinet met een wet komt die verbiedt dat Turkse bewindspersonen in Nederland campagne voeren. Coalitiepartner CDA is enthousiast, maar bij juristen zijn er twijfels. ‘Erdogan per wet opvoeden lukt niet.’

Erdogan en Rutte tijdens een officieel bezoek van de Turkse president aan Nederland in 2013 Beeld anp

Het voorstel van de VVD voor een wettelijk verbod op campagnebijeenkomsten in Nederland komt aan de vooravond van de vervroegde Turkse verkiezingen op 24 juni. Die kunnen ook in Nederland weer tot nieuwe onrust leiden. De VVD wil dat ‘politici uit onvrije en ondemocratische landen’ voortaan drie maanden voor hun verkiezingen niet meer in Nederland campagne mogen voeren, zo stelde VVD-Kamerlid Bente Becker zaterdag in De Telegraaf. Het kabinet moet uitzoeken of dat mogelijk is.

'Een paardenmiddel' dat mogelijk in strijd is met het Europese Verdrag

Tom Zwart, hoogleraar Europees en internationaal recht, noemt een wettelijk verbod ‘een paardenmiddel’ dat mogelijk in strijd is met het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Zwart: ‘Dat verdrag bepaalt dat iedereen die zich op Nederlands grondgebied bevindt vrijheid van meningsuiting heeft. Dat geldt dus ook voor Turkse bewindspersonen. Het wordt juridisch lastig om bepaalde groepen die toegang tot de vrijheid van meningsuiting te ontzeggen.’

Zwart ziet een politieke trend waarin ‘maatschappelijke onwenselijkheden worden bestreden door de rechtstaat te ondermijnen’.

Pieter Omtzigt: 'Dit is een land waar politici en journalisten massaal worden opgesloten'

Coalitiepartner CDA is niet onder de indruk van die kritiek. ‘Wat enorm wringt met het EVRM, is het gedrag van de heer Erdogan’, aldus CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt. ‘We willen juist meer juridische middelen, omdat Turkije zich ondemocratisch ontwikkelt. Dit is een land waar politici en journalisten massaal worden opgesloten, waar 100 duizend mensen zijn ontslagen en de gevangenissen vol zitten. ’

Omtzigt wil dat internationale organisaties als de OVSE en de Raad voor Europa op 24 juni toezicht houden op het verloop van de Turkse verkiezingen in de West-Europese diaspora. Hij hoopt zo meer duidelijkheid te krijgen of de stembusgang eerlijk verloopt. ‘Voor 24 juni hebben we geen nieuwe wet’, aldus Omtzigt. ‘Dit kunnen we nu al doen.’

Duits voorbeeld

Hoogleraar Staats- en bestuursrecht Wim Voermans denkt dat het ‘technisch mogelijk’ is om op termijn een wet te maken die het vertegenwoordigers van ondemocratische landen verbiedt hier campagne te voeren, al wordt het volgens hem wel ‘lastiger dan in Duitsland’, waar de VVD zich bij haar voorstel aan spiegelt. De Duitse regering heeft onlangs via een bestuurlijke aanwijzing beperkingen opgelegd aan buitenlandse campagne-evenementen, maar volgens Voermans is Duitse grondwet heel anders dan de Nederlandse.

De Nederlandse wetgeving  biedt volgens Voermans bovendien nu al voldoende aanknopingspunten om manifestaties te verbieden, al zijn die vooral bestuurlijk van aard en niet principieel. Dat bleek vorig jaar bij het Turkse referendum in maart toen de Nederlandse autoriteiten eerst minister van Buitenlandse Zaken Mevlüt Çavusoglu de toegang tot Nederland ontzegden en daarna verhinderden dat minister van Familiezaken Fatma Betül Sayan Kaya op het Turkse consulaat in Rotterdam een toespraak hield. Als reden werd toen gegeven dat de openbare orde in het geding was.

'Als Trump hier straks campagne wil voeren, mag dat dan wel?'

‘In Rotterdam en eerder in Veldhoven is de rechter daar ook in meegegaan', zegt Voermans. ‘Het kan dus al. Ik zie niet echt de juridische meerwaarde van een nieuwe wet, behalve dan een belangrijk symbolisch signaal. Je wilt niet dat mensen hier onder druk worden gezet door een dictatoriaal regime. Ik heb er sympathie voor dat politici aan Erdogan willen duidelijk maken dat hij verkeerd bezig is en dan nog eens met een wet willen wapperen, maar of het verstandig is? Erdogan opvoeden per wet gaat niet lukken en op de lange termijn kan zo’n wet ook problemen opleveren. Wat is ondemocratisch? Hoe ver wil je gaan? Als Donald Trump straks hier campagne wil voeren, mag dat dan wel?' 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.