Twijfels bij 'unieke' Baruch de Spinoza

De spraakmakende 17de-eeuwse filosoof Baruch de Spinoza leunde veel sterker op voorgangers dan veelal wordt aangenomen.

UTRECHT - Volgens de Amerikaanse historicus Anthony Grafton zijn er volop aanwijzingen dat Spinoza bij zijn befaamde werk Tractatus theologico-politicus uit 1670 veel voorwerk van eerdere humanisten gebruikte.


In het anoniem gepubliceerde traktaat betoogde Spinoza dat de Bijbel mensenwerk was. Volgens Grafton bestudeerden humanisten in de eeuw daarvoor al uitgebreid de chronologie van bijbelteksten. 'Heel lang probeerden ze tegenstrijdige teksten te verzoenen. Maar rond 1650 vliegen ze allemaal uit de bocht. Spinoza was daarvan op de hoogte.'


Spinozakenner Jonathan Israel noemde Graftons conclusies vorige week op een congres over 17de-eeuwse bijbelkritiek 'vergaand'. Hij hield vol dat Spinoza al het bovennatuurlijke afwees en brak met het religieuze, juridische en politieke systeem. 'In die tijd was dat echt heel vreemd', aldus Israel.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden