Twijfel over haalbaarheid gratis schoolboeken slaat alom toe

Zelfs de SP, de Tweede Kamerfractie die in het najaar van 2006 het initiatief nam om tot gratis boeken op de middelbare scholen te komen, weet het niet meer....

Van onze verslaggever Gerard Reijn

Daarbij wil Van Dijk wel een suggestie doen: het noodsysteem voor dit jaar, waarbij ouders 308 euro boekengeld op hun giro krijgen, kan best eens de oplossing zijn.

Toen de Raad van State in december gehakt maakte van het wetsontwerp voor de gratis schoolboeken had dat weinig effect. Nu heeft een advocaat op vier kantjes de risico’s op een rijtje gezet, en de politieke steun wankelt. Margo Kraneveldt van de PvdA: ‘Ik kan niet overzien wat de gevolgen zijn van aanbesteden. Elke deskundige zegt wat anders.’ Ze staat ‘in principe’ nog achter de gratis boeken, maar ‘het moet wel goed werken’.

De aanstichter is David Orobio de Castro, advocaat bij Stibbe en expert op aanbestedingsgebied. De educatieve uitgeverijen huurden hem in om de risico’s van aanbesteding op een rijtje te zetten. De onzekerheden die hij opsomde, leidden ertoe dat de Tweede Kamer het slotdebat over de Operatie Gratis Boeken een week uitstelde. Als het moet, zeggen PvdA en SP, kan het nog langer duren.

Vrijwel geen school zal aan de aanbestedingsplicht ontkomen. Alleen kleine scholen kunnen hopen jaarlijks voor minder dan 206 duizend euro aan boeken nodig te hebben en van het circus verschoond te blijven.

Veel scholen en leraren vinden het vreselijk dat ze, als de aanbestedingsplicht ingaat, niet meer zelf kunnen vaststellen welke boeken ze willen. Ze moeten maar afwachten wat hun wordt aangeboden. Volgens staatssecretaris Van Bijsterveldt kunnen de scholen hun keuzevrijheid redden. Ze kunnen via openbare aanbesteding in zee gaan met een leverancier, bij wie ze dan vervolgens hun boekenlijst indienen. Het CDA liet al weten het wetsontwerp te steunen, juist omdat Van Bijsterveldt heeft gezegd dat op deze manier de keuzevrijheid gered kan worden.

Maar Orobio de Castro is daarover minder optimistisch. ‘De kans dat dit standhoudt, is niet groot’, zegt hij. ‘Als je dat doet, besteed je een lege huls aan.’ Hij noemt het een ‘ontduikingsconstructie’, en dat de staatssecretaris zegt dat het mag, zegt hem niet zo veel: ‘Uiteindelijk beslissen de rechters.’ Orobio’s collega Christiaan van Seeters zag dat gebeuren in een andere bedrijfstak die plotseling onder de aanbestedingsplicht viel: de thuiszorg. Hij schat dat een kwart van de aanbestedingen werd betwist voor de rechter.

Orobio de Castro denkt dat de aanbesteding in de meeste gevallen vlotjes zal verlopen, mits de scholen maar bijtijds beginnen. Een jaar de tijd nemen is geen luxe. Maar: ‘Er zullen veel beginnersfouten worden gemaakt’, vreest Orobio. Juridische procedures zullen weken, soms maanden vergen. En soms zal de uitkomst zijn: helemaal opnieuw beginnen. En dan zouden duizenden kinderen zonder schoolboek zitten, vreest de scholenorganisatie VO-raad.

De enige groep die onvoorwaardelijk voor de gratis boeken was, waren de ouders, maar ook daar slaat de twijfel toe. De katholieke ouderorganisatie NKO vreest grote problemen. In een brief aan haar leden schrijft de NKO dat straks de kopieermachines overuren moeten maken om hoofdstukken uit niet-gekochte boeken te kopiëren; dat sommige boeken alleen in de school te raadplegen zullen zijn; dat de werkboeken zullen worden vervangen door ouderwetse schriften; en dat de boeken simpeler en onaantrekkelijker zullen worden en langer mee zullen moeten. De NKO vreest dat scholen straks de ouderbijdragen gaan verhogen om met de boeken opgelopen tekorten aan te zuiveren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden