TWIJFEL MISKEND GENIE

Zoals elke internetdiscussie ten slotte ontaardt in een vergelijking met Hitler en de Tweede Wereldoorlog (de wet van Godwin, 1989), zo wordt bij elke discussie over pseudowetenschap al gauw Galileo Galilei (1564-1642) erbij gesleept. Denk maar aan Galilei, wordt er dan gezegd: die werd ook verketterd door de gevestigde orde, en hij kreeg uiteindelijk ook gelijk. Precies zo zal het ons vergaan met homeopathie, telefoonmasten, telepathie, vaccinatie en vul maar in.


Afgezien van de fout in de logica - elk genie wordt miskend, ik word miskend, dus ik ben een genie - is het ook wel aardig om eens te bezien of Galilei in zijn tijd werkelijk zo werd weggehoond toen hij zijn bevindingen openbaar maakte. Een zojuist verschenen prachtige biografie van Galilei door John Heilbron biedt daartoe een uitgelezen mogelijkheid.


In 1609 hoorde Galilei, toen hoogleraar in Padua, van de verrekijker die in Zeeland gebouwd was. Hij wist het apparaat in korte tijd na te maken en sterk te verbeteren - hij was niet de eerste of de enige die met een telescoop de nachthemel bestudeerde, maar hij was wel de eerste die begreep wat hij zag, de implicaties ervan overzag, en het allemaal opschreef. In maart 1610 liet hij een boekje van nog geen zestig pagina's drukken, Sidereus nuncius ('Sterrenbode'), waarin hij, in begrijpelijke taal en met fraaie tekeningen, zijn waarnemingen achter elkaar zette - het pokdalige oppervlak van de maan, de ware aard van de Melkweg, nieuwe sterren in Orion en, als klap op de vuurpijl, vier manen van Jupiter.


Wilde niemand hem geloven? Het tegendeel is het geval: zijn ontdekkingen sloegen in als een bom, en iedereen sprak erover. Hoewel er, zoals Galilei verwachtte, aanvankelijk wel scepsis was, was vrijwel iedereen die door een goede telescoop keek en niet al te bijziend was, direct overtuigd.


Heilbron ruimt anderhalve pagina in voor alle lof die Galilei ontving. Italië had, met Columbus, niet alleen een nieuw deel van de wereld ontdekt, maar met Galilei ook een nieuwe wereld van de sterren. 'Welke ontdekking was grootser?' Voor een Italiaanse editie van Siderius nuncius werden verzen, odes, epigrammen en distichons geschreven. 'Hoe gelukkig is onze tijd waarin de heer Galilei zulke verbazende ontdekkingen heeft gedaan.'


Toen Galilei in maart 1611 naar Rome ging om de belangrijkste astronomen van zijn waarnemingen te overtuigen, werd hij groots binnengehaald. Hij werd ontvangen door de paus en in oude tijden zou hij stellig, volgens een kardinaal, een standbeeld op het Capitool hebben gekregen. Weinig astronomen twijfelden aan de juistheid van zijn waarnemingen.


Er was, kortom, geen sprake van dat Galilei door de wetenschappelijke gemeenschap niet serieus werd genomen. Hij had geld, gezag en invloedrijke vrienden.


Het waren waarschijnlijk die invloedrijke vrienden die als eersten van Galilei het miskende genie maakten. Galilei rustte niet op zijn lauweren, en kwam in 1613 met een verklaring van zonnevlekken. Die duidden, aldus Galilei, op het gelijk van Copernicus: de zon stond centraal, tolde om haar as, en sleepte de aarde en de andere planeten in haar kielzog mee. In het voorwoord van Galilei's boek over de kwestie schildert zijn redacteur Angelo de Filiis hem af als de enige echte kampioen. Galilei hield fier als eenling stand tegen de menigte, stuitte eerst op onbegrip en afwijzing, toen op nijd en afgunst, maar had door zijn 'fermheid, integriteit en adel van geest' alles, alleen, aan het licht gebracht. Zelfs de weinig tactvolle Galilei zag wel dat dit onnodig aanstoot zou geven, maar het kwam toch in het boekje terecht.


Het zou nog tot 1633 duren, na nog wat meer aanstoot, misrekeningen en ruzie over heel andere zaken, dat Galilei door de Inquisitie werd veroordeeld en hij afstand moest nemen van het copernicaanse wereldbeeld - zijn genialiteit stond nog steeds buiten kijf.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden