Twijfel is dus taboe

Soraya (8) gelooft behalve in Allah ook in Sinterklaas. Geen probleem. Nepnagels gaat ze aan hem vragen. Elke week zet ze één keer haar schoen. 'Bij het balkon.' Maakt ze ook een tekening voor hem. Verder viert ze het niet thuis. Alleen op school.


Haar klasgenoot Kevser (9) gelooft niet in de Sint. Ook geen probleem. Ze roept het heel hard over het schoolplein. Maar niemand die er aanstoot aan neemt. 'Nee, wij vieren het niet, want wij zijn moslim, en Sinterklaas is christelijk.' Schoen zetten doet ze wel, maar bij de Albert Heijn, de C1000 of de Etos. En, roept ze plagerig, 'bij de Hema, de Wibra, het Kruidvat, Blokker. Elke dag ergens anders!'


Soraya en Kevser zitten op de Kraal in Amsterdam-Oost, een zwarte school. Vanmiddag gaan ze lootjes trekken, voor de surprises. 'Ik heb drie pieten geregeld', meldt een man, Surinaams, tussen de middag in de hal aan juffrouw Mechteld (39) van groep 6. 'Oh geweldig. Voor de Pietengym.' De hal is versierd, aan het plafond, op de grond, overal pakjes. Verder, in het lokaal van groep 6, is weinig wat doet denken aan Sint.


Toch zegt Mechteld Woutman: 'Wij vieren het zoals op elke school. De Sint komt. Ze mogen één keer hun schoenen zetten, en vanaf groep vijf maken we surprises. Bij de kleinsten moet je dan wel aan de ouders uitleggen wat surprises zijn. Maar iedereen doet mee. Er is niemand die naar mij toe komt van: ik mag niet meedoen. Sterker nog: ik heb nu een klas vol kinderen van 9 en 10 die nog heel graag in Sinterklaas wíllen geloven. Wij kijken ook nog het Sinterklaasjournaal. Dat vinden ze geweldig.'


Maar ze zegt ook: Het hangt van de groep af. 'Bij de andere zesde groep, hiernaast vinden ze het vreselijk kinderachtig.'


Het Sinterklaasgeloof is anno 2010 net als elk ander geloof een delicate zaak, zo blijkt op drie scholen in Amsterdam Oost. Of het nu een zwarte school (De Kraal) met veel ongelovigen is, een zwaargelovige overwegend witte school (Watergraafsmeerse School Vereniging) of een school ertussenin (4de Montessorischool de Pinksterbloem) , ook het Geloof in de Sint blijkt voor ieder kind een persoonlijke aangelegenheid. Sowieso worden er op school zo min mogelijk woorden vuilgemaakt aan geloven of niet geloven. En hardop twijfelen aan het bestaan van de Goedheiligman is al helemaal taboe.


Wel kent elke school wel een kind dat ineens in de klas roept, 'dat meester Stefan de Sint is', en dat het mama is die de cadeautjes in de schoen stopt. Maar gek genoeg leidt dat vaak niet tot grote consternatie in de klas.


Kleuterjuf Cilia Hespe (50) van de Kraal: 'Vier wordt niet voor niets de magische leeftijd genoemd. Zodra ze weer Zwarte Pieten zien, zeggen ze weer dat die wel echt zijn.'


Mira Bezuijen van De Pinksterbloem: 'Soms valt het wel even stil en dan zie je de kinderen wel kijken, maar meestal kun je er toch makkelijk overheen praten. De meeste kinderen hebben er geen oren naar.'


Juf Ninska Smitt van de WSV: 'Meestal neem je zo'n kind even apart. Met een ernstig gesprekje is het meestal wel bij te sturen.'


Wat je in ieder geval niet zomaar kunt zeggen: moslimkinderen geloven niet in de Sint. Zie Soraya. En vandaag nog de Kraal: een hele groep moslimouders die komen meehelpen met de voorbereidingen. Maar wat je grofweg wel kunt zeggen: hoe zwarter de school, hoe eerder de kinderen van hun geloof afvallen. Op de Kraal gebeurt het al dat een enkele kleuter openlijk zijn twijfels uit. Terwijl de indruk bij oer-hollandse kindertjes juist is dat ze langer in de Sint geloven dan vroeger. Een kind van negen dat nog gelooft komt steeds vaker voor, zeggen leerkrachten. 'Dat komt door het Sinterklaasjournaal', zegt juf Mirte Kahrel (26) van de WSV. 'Het wordt heel erg gepamperd. Sommige ouders gaan er ook helemaal in op, die verzinnen de meest fantastische verhalen.'


Op de WSV zelf kunnen ze er ook wat van. De school is van boven tot onder gehuld in Sinterklaassferen. Overal geknutselde versiersels: papieren Sinterklaasjes met van die typische watten plukkenbaarden, stoomboten van wc-rollen, zelfgemaakte Sinterklaasversjes. En er is een heuse Sint-commissie die elk jaar weer een intrige verzint rond de komst van de Sint. 'Wij volgen het thema van het Sinterklaasjournaal', zegt directeur Holga de Vries (42). Ook hier: gedoe met een babypietje. En kinderen die op school de kwijtgeraakte sleutels terugvinden van de pakjeskamer van Dieuwertje Blok.


De spanning wordt wel erg opgevoerd, vinden sommige leerkrachten. Tussen het eerste Sinterklaasjournaal tot pakjesavond zit tegenwoordig ruim drie weken. 'Als pedagoog denk ik soms wel eens, hoe gezond is het voor die kinderen', zegt directeur De Vries. 'Vooral voor kinderen met ADHD of autisme is het soms niet te doen. Die zijn in deze tijd gewoon op van de zenuwen.'


Maar ja, wat kan je doen: het geloof in de Sint is nu eenmaal heilig.


'Het algemene beleid is simpel', zegt De Vries: 'De kinderen die niet meer geloven, moeten dat voor zich houden. Die spelen het spelletje mee.'


'We praten er niet over. Wij doen alsof iedereen hier gelooft', zegt juf Kahrel van groep 5. Telkens als er op de gang een kind langs loopt, schieten haar ogen even heen en weer: die hoort toch niets hè?


Op de WSV is de kwestie met Sinterklaas niet zo zeer: moslim of niet. De spanning tussen gelovigen en ongelovigen zit 'm hier meer in het leeftijdsverschil binnen een groep. Kahrel: 'Ik heb een paar zittenblijvers. Sommige kinderen zijn zeven en sommigen al bijna negen.'


Zodoende komt in haar klas geloof in alle gradaties voor. Van fundamentalistische kindertjes van een jaar of 7, 8 wier geloof onder invloed van de buitenwereld kleine barstjes begint te vertonen, maar die toch standvastig vasthouden aan hun overtuiging, want hé: zo direct krijgen ze geen cadeautjes.


En de meer gematigden: kinderen die eigenlijk nooit geloofd hebben, of niet meer geloven, maar die naarmate het 's avonds eerder donker wordt, en ze Hem bij de intocht hebben gezien, toch zomaar ineens weer naar hun oude geloof teruggrijpen.


'Vanmiddag komen de Strooipieten langs om te vertellen dat de kinderen hun schoen mogen zetten, dan gelooft sowieso iedereen.'


Hoe de werkelijke verhouding gelovigen/ niet-gelovigen in haar klas ligt, is al met al moeilijk te zeggen. Slechts van één kind weet ze het zeker, omdat ze de moeder heeft gesproken. En van twee andere kinderen heeft ze alleen maar een vermoeden dat ze niet meer geloven.


'Maar het blijft gissen. Want je kan natuurlijk niet vragen van: 'hé, geloof jij nog?' En ze hebben het me nog nooit zelf verteld.'


En toch, in bochten wringen hoeft ze zich bijna nooit in haar gemengde klas. Serieus: 'Wij geloven zelf ook.'


Waar of niet waar, op de meeste scholen is de spanning om te snijden. 'Het is een heel drukke tijd', zegt juf Souad Saarig (40) van de onderbouw van montessorischool de Pinksterbloem. 'Veel kinderen zijn gespannen. Dat merk je wel echt.'


Toch vindt ze het ook een heel leuke tijd op school. Ook al heeft zij het feest als moslim natuurlijk niet van huis uit meegekregen. Ook toen haar kinderen nog klein waren vierde ze het thuis niet. 'Het Offerfeest valt in dezelfde tijd als Sinterklaas, en we hebben ook het Suikerfeest. Al die feestdagen, dat werd gewoon te veel.'


Wel ging ze altijd met haar kinderen naar de intocht. Dat de Sint nep zou zijn, dat vertelde ze hen nooit. 'Nee, ik zei altijd dat het een soort bisschop was. Want je moet ook opletten dat ze het niet verpesten voor andere kinderen. '


Maar op school weet ze inmiddels hoe het moet. 'We zijn een openbare school, dus er is hier geen geloof. Ik volg gewoon het beleid van de school.'


In de klas hebben de kleuters intussen de grootste moeite met stilzitten. 'Dat kunnen ze in deze tijd van het jaar gewoon niet', zegt Saarig. Daarom hoeven ze vandaag tijdens de rekenles ook niet op een stoel te zitten, maar in een kring op de grond. En dat is al moeilijk genoeg.


Want wat wil je ook? In het midden van de kring liggen op drie witte A4'tjes in keurige rijtjes 23 knapperige pepernoten. En in haar hand houdt juf Souad nog eens een berg pepernoten. De kinderen moeten schatten hoeveel dat er zijn, en of het er meer of minder zijn dan de rijtjes op de grond. Ongemerkt kruipen de kinderen steeds dichter naar de juf, en naar de pepernoten toe. Met zoveel lekkers blijkt het moeilijk nadenken: de schattingen lopen uiteen van 4 tot 99.


Hoeveel aandacht er aan Sinterklaas besteed wordt? 'Rekenles, taalles, alle lessen gaan er nu wel over', zegt Saarig. 'We hebben de letter van de week en dan gebruiken we ook woorden die met Sinterklaas te maken hebben.' Aan de muur hangt het resultaat: pet, veer, noot, zak, dak, schoen, koek. Aan de muur ook: een poster van een open haard, met daaronder een berg schoenen en laarzen. En in de hoek van de klas de werkkamer van Sinterklaas waar uitverkoren kinderen om de beurt mogen spelen. 'Ze helpen Sinterklaas met cadeautjes maken en inpakken. Hè Ramses?', zegt Saarig.


Op school is Saarig ook het aanspreekpunt voor allochtone ouders. Die vinden het soms best lastig, merkt ze. Want hoe vier je Sinterklaas eigenlijk? 'Bij hun leeft het feest niet.'


Toch leidt de Sint niet tot scheve gezichten in de klas. 'Ik heb wel een paar kinderen die het niet vieren, maar die zijn heel nieuwsgierig naar de andere kinderen. Vooral natuurlijk hoeveel cadeautjes ze hebben gekregen. En de kinderen die het wel vieren, kunnen er vaak heel leuk over vertellen. Op die manier leren kinderen veel van elkaar.'


Vergeleken bij zeg tien jaar geleden zijn de tijden wel veranderd, vindt Saarig: 'Je ziet nu dat ook het Offerfeest en het Suikerfeest vaak met cadeautjes gevierd worden. Dat werd vroeger niet gedaan hoor. Dat komt echt door Sinterklaas.'


En een ander voorbeeld is het jongetje Yassir (5) uit haar klas. 'Die komt hier elke dag als Sinterklaas verkleed naar school. Dat zou tien jaar geleden echt niet kunnen', lacht ze, 'Een moslim die als bisschop over straat loopt!'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden