Twijfel in corruptiezaak Russische ex-minister - is hij erin geluisd?

Het bij voorbaat geruchtmakende proces tegen oud-minister Oeljoekajev voor innen van smeergeld begint met een verrassende wending: is hij erin geluisd?

De gevallen minister Oeljoekajev bepleit voor een rechtbank in Moskou zijn zaak, afgelopen week. Beeld Sergei Fadeichev / Getty

De Russen zijn wel gewend aan corruptie, maar toen minister van Economische Ontwikkeling Aleksej Oeljoekajev vorig jaar werd gearresteerd omdat hij 2 miljoen dollar (1,7 miljoen euro) aan smeergeld zou hebben aangenomen, sloeg dat nieuws in als een bom. Het leek gedaan met Oeljoekajev, maar nu het proces tegen hem aan de gang is, beginnen veel mensen zich af te vragen of hij misschien het slachtoffer is geworden van de machinaties van een van de machtigste mannen van Rusland.

Oeljoekajev zou het geld hebben gekregen van Igor Setsjin, de topman van Rosneft, Ruslands grootste oliemaatschappij, en een vriend van president Poetin. Rosneft wilde destijds een meerderheidsaandeel verwerven in een andere oliemaatschappij, Basjneft, die zou worden geprivatiseerd om de staatskas te spekken. Maar de overname stuitte op bezwaren bij Oeljoekajev, een van de liberale ministers in het kabinet van premier Medvedev.

Hij vond het niet logisch dat de privatisering erop uit zou draaien dat het staatsbedrijf in handen zou komen van een ander bedrijf dat grotendeels in handen is van de staat. Om alsnog toestemming te krijgen voor de megadeal, die de staatskas ongeveer 5 miljard euro moest opleveren, zou Oeljoekajev 2 miljoen dollar van Setsjin hebben geëist.

De bewindsman werd in november vorig jaar midden in de nacht gearresteerd, nadat hij een bezoek had afgelegd aan het hoofdkwartier van Rosneft, waar hij een koffer met het geld van Setsjin zou hebben gekregen. Maar Oeljoekajev zegt dat hij erin is geluisd door Setsjin en Oleg Feoktistev, een voormalig generaal bij de geheime dienst FSB en destijds hoofd beveiliging van Rosneft.

Ongeloofwaardig

Net als zoveel verdachten wast Oeljoekajev de handen in onschuld. Hij wist niet dat er geld in de koffer zat: Setsjin had het alleen over dure wijn en worsten gehad. Maar er zijn meer zaken die volgens oppositiekranten vragen oproepen. Hoe waarschijnlijk is het dat topfiguren van het niveau van Setsjin en Oeljoekajev zelf rondzeulen met een koffer met 2 miljoen dollar in 100-dollar coupures - 20 kilo zwaar?

Vreemd is ook dat Oeljoekajev om het geld zou hebben gevraagd toen de regering al het groene licht had gegeven voor de overname. Volgens Setsjin zou de minister in oktober vorig jaar tijdens een partijtje biljart in een hotel in Goa, waar ze waren voor een bijeenkomst van de Brics-landen, met twee vingers hebben aangegeven hoeveel hij wilde: 2 miljoen. Een week daarvoor had Setsjin al toestemming gekregen voor de deal. Uiteindelijk zou Oeljoekajev het geld pas in november hebben gekregen. Waarom toen nog?

Maar het voornaamste: wie zou het aandurven om Setsjin af te persen, na Poetin waarschijnlijk de machtigste man van Rusland? 'Dan moet je wel krankzinnig zijn', zei Sergej Sjochin, de voorzitter van de Russische Bond van Ondernemers. Ook columniste Joelia Latynina van de oppositiekrant Novaja Gazeta vond het heel ongeloofwaardig: 'Alsof een mus een leeuw chanteert.'

Bovendien had niet alleen Oeljoekajev, maar ook premier Medvedev bezwaren tegen de overname van het aandelenpakket door Rosneft.

Aanvankelijk zag het ernaar uit dat de rechtszaak tegen Oeljoekajev een gelopen race was. Wie onder de wielen van Setsjin komt, wordt onverbiddelijk verpletterd. Volgens voormalig olietycoon Michail Chodorkovski zat Setsjin achter de campagne tegen hem met als gevolg dat hij in de gevangenis belandde en zijn oliebedrijf Yukos grotendeels werd opgeslokt door Rosneft.

Maar Oeljoekajev lijkt nauwelijks geïntimideerd. Hij beschuldigt Setsjin en Feoktistev van corruptie. De overname van Basjneft zou volgens medestanders van de minister deel uitmaken van een ingewikkeld spel waarbij een deel van het pakket aandelen van Rosneft in handen zou komen van de top van het olieconcern.

Oeljoekajevs zelfverzekerde optreden heeft in Moskou tot speculaties geleid over de positie van Setsjin, die als getuige is opgeroepen in de rechtszaak.

Volgens politiek analist Konstantin Gaaze van het Moskouse Carnegie Centrum zou het een aanwijzing kunnen zijn dat de machtige Rosneft-baas de steun van zijn beschermheer, president Poetin, begint te verliezen.

Russische corruptiezaak leest als spannende thriller

Het lijkt goed nieuws voor corruptiebestrijders: minister van Economie opgepakt en ontslagen voor aannemen van twee miljoen dollar aan steekpenningen. Maar in Rusland betekent de meest prominente corruptiearrestatie uit de geschiedenis niet zozeer een overwinning voor transparantie. De grote vraag is: wie is er zo machtig om agenten af te sturen op iemand uit het team van president Poetin? (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden