Twijfel blijft over vrijheid bij nakijken

Na vwo, havo en mavo krijgt nu ook het vbo een landelijk eindexamen. Vooral scholen in de Randstad waren bang dat zwakke leerlingen en masse zouden zakken....

De invoering van landelijke examens moet het vmbo-diploma meer status en gewicht geven. De opgaven worden door het Cito bedacht. En het Cevo, centrale examencommissie vaststelling opgaven, schrijft voor hoe de examens nagekeken dienen te worden en bepaalt daarmee de moeilijkheidsgraad.

Het waren de Amsterdamse vmbo-scholen die als eerste aan de bel trokken. Ze voorzagen een slachting onder hun leerlingen. Het examen zou voor ongeveer de helft van de leerlingen te moeilijk zijn. Andere grote steden vielen de hoofdstad al snel bij.

De toenmalige staatssecretaris van Onderwijs, Karin Adelmund, vond het onderwijs te pessimistisch. De examens moesten nog gemaakt worden. Hoe kon men dan nu al een slachting voorzien? De scholen doken in hun leerlingenadminstratie om te laten zien op welk laag niveau hun kinderen tot nu toe examen hadden gedaan. De staatssecretaris was nog niet overtuigd. Ze kreeg immers ook vmbo-scholen op bezoek die juist blij waren met een verhoging van het niveau. En die de jammerklacht van de grote steden met een korreltje zout namen.

Neem het Merewade College in Gorinchem. De school ziet de examens zonder zorgen tegemoet. Ook al is een kwart van de leerlingen allochtoon en kampt nog eens 15 procent van de kinderen met een leerachterstand. 'Met een goede didactische aanpak kun je een heel eind komen', meent de vmbo-coördinator Wim Langers. Het Merewade heeft er bijvoorbeeld voor gekozen om de jongere leerlingen niet op te zadelen met 15 verschillende vakleerkrachten, maar de lessen door een handjevol docenten te laten verzorgen. 'Anders verzuipen de kinderen waar je bij staat', aldus Langers.

Het Merewade is een van de twintig scholen die meededen aan de proefexamens die het Cito in 2001 en 2002 organiseerde. De uitslag? '92 Procent van de kinderen haalde het', aldus een tevreden Langers.

Ook op de andere scholen liepen de proefexamens gesmeerd. Maar de twijfel bleef. Zijn de twintig proefscholen wel representatief voor de 1100 vmbo-vestigingen die ons land kent? En principiële vraag: mag je pakweg 15 procent van de vmbo-leerlingen laten zakken zoals bij havo en vwo gebruikelijk is? Havisten en vwo'ers kunnen een stapje terug doen. Vmbo'ers niet.

'Je mag hoe dan ook kinderen nooit de dupe laten worden van een nieuwe eindexamensystematiek', vindt Henny Tax, de man die bij het Cito verantwoordelijk is voor de vmbo-eindexamens. En dus bedacht het Cito een overgangsregeling om het zekere voor het onzekere te nemen.

De norm die het Cevo hanteert voor het nakijken van de examens is voorlopig niet bindend. Als het Cevo zegt dat zestig van de honderd opgaven goed gemaakt moeten worden om een 6 te scoren, hoeven de scholen zich daar niet aan te houden. Ze mogen de lat lager leggen door bijvoorbeeld al een 6 te geven bij bijvoorbeeld 25 of 30 goede antwoorden.

Het voorstel werd vorig voorjaar door staatssecretaris Adelmund van Onderwijs omarmd, maar pas in september aan de scholen meegedeeld. De betekenis van deze ontheffingsregeling begint nu pas op veel scholen door te sijpelen. 'Geen wonder', vindt Jeroen de Weger, woordvoerder van de vmbo-projectorganisatie. 'De scholen worden gebombardeerd met informatie.'

De meeste scholen zijn tevreden met de overgangsregeling die overigens alleen geldt voor de leerlingen op het laagste niveau: de basisberoepsgerichte leerweg. 'Tuurlijk ga ik er gebruik van maken', zegt directeur Bart Engbers van het Vader Rijn-college in Utrecht. 'Ik laat niemand zakken als dat niet nodig is.' Maar er is ook twijfel. 'Voor de leerlingen die het diploma echt verdiend hebben, is het wel zuur als we de norm zo aanpassen dat iedereen slaagt', vindt Karin Loggen, directeur van het Meerstroom-college in Utrecht. Het Noorderpoort-college in Groningen weet nog niet wat het met de nieuwe vrijheid gaat doen. Het Corubulo-college in Voorburg 'hoopt' gewoon de Cevo-norm te kunnen hanteren.

Voor de leerlingen die als proefkonijnen fungeren voor de nieuwe vmbo-examens is het goed nieuws. Vooral voor de zwakste leerlingen wordt de kans om te zakken geminimaliseerd. Maar het is de vraag of de waarde van het diploma ermee is gediend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden